^ Eimreiðin 11 ^ J t ?».'!•• M-i :. 'r^lrw h «-r*n > Omu., Vi.i;b.« i Vr&A —. Blmi lí*. ^'H"''**'* °B ril»li6rn r Djnkutrati ». verkalýðslesendum til fyrirmyndar. Æ síðan er þetta meginatriðið í bók- menntastefnu vinstrimanna. Framan af eru það aðeins fáeinir menn sem halda þessu á loft, og naumast er um skipu- lega hreyfingu að ræða. Auk Einars og Árna ber mest á sr. Gunnari Bencdikts- syni og sr. Sigurði Einarssyni, þetta er í fáeinum greinum og ritdómum í Rétti og Iðunni. En svo magnast þetta eftir að Kommúnistaflokkur íslands er stofnaður í árslok 1930. 1932 kemur Kristinn E. Andrésson til skjalanna, og stofnar Félag byltingarsinnaðra rithöf- unda haustið 1933, ásamt Stefáni Jónssyni, Halldóri Stefánssyni, Steini Steinarr. Jóhannesi úr Kötlum, Ásgeiri Jónssyni og fjórum miður kunnum fé- lögum. Fljótlega bættust í hópinn m.a. Halldór Laxness, Vilhjálmur frá Ská- holti, Gunnar Benediktsson, Gunnar M. Magnúss og Guðmundur Daníels- son. Næstu ár starfaði félagið inn á við, félagsmenn stunduðu leshringi um marxisma og Sovétríkin, ritæfingar og gagnrýndu verk hver annars með tilliti til málfars, skáldskapargildis og póli- tísks — þ.e. sósíalrealisma. Ef við nú skoðum tímarit vinstrimanna í ljósi þessa, þá er það af Iðunni að segja að þar fara vinstri við- horf að láta á sér kræla 1927, en sáust þar ekki áður. Um fjórðungur efnis er af því tagi næstu árin, um eða yfir helm- ingur á árunum 1931—3. Helst er þetta í ritdómum, greinum um utanríkismál og önnur þjóðmál, trúmál og bókmenntir. Hefðbundnari sjónarmið á þeim mál- efnum, og íhaldsskoðanir koma og fram í Iðunni. Minna fer fyrir róttækn- inni í bókmenntaefni Iðunnar, þar má telja fimmtung smásagna og tíu kvæði af 100. Sögurnar eru ekki sósíalrealísk- ar, heldur þjóðfélagsádeila í anda Gests Pálssonar, en sex kvæðanna hafa bar- áttuhvöt að auki. Nú er að vísu mjög umdeilanlegt hvort þetta séu þarmeð róttæk verk, sem muni yfirleitt hafa byltingaráhrif á lesandann. Málið er all- miklu flóknara, sumt af þessu mætti alveg taka sem hefðbundin ræðuhöld, sem einfölduðu málin fyrir lesendum, frekar en að koma þeim til að brjótast í þeim. Og sé erfitt að meta róttækni texta, þá er enn erfiðara að meta áhrif hans á lesendur, nýstárleg grein og fersk getur verið á við margar hefð- bundnar. Otreikningar mínir gera því ekki kröfu til að teljast vísindaleg ná- kvæmni, en ef allt er talið, sem með einhvcrju móti má kallast byggja á sósí- alískum viðhorfum eða andfasískum, þó ekki væri nema í hluta greinar, þá er það tæpur þriðjungur efnis Iðunnar þessi róttæknisár, 1927-37. Um Rétt gegnir töluvert öðru máli. Hann var miklu minni en Iðunn, en stækkar verulega undir stjórn Einars Olgeirssonar, meðan kommúnistar eru enn í Alþýðuflokknum, úr 1 -2 heftum, 100-150 bls. á ári, upp í 4 hefti, nál. 400 bls. árlega. Petta er nokkuð jafn vöxtur á árunum 1927—30, og skýrist af því að nú kemur mikið af auglýsingum (yfir 20 bls. í hefti stundum, það er ámóta og í Eimreiðinni eða meira), auk áskrifendaherferðar. Greinar eru eink- um eftir leiðtoga kommúnista, en einn- ig eru þar kratar svo sem Stefán Jóhann og Haraldur Guðmundsson, fyrir nú utan Ólaf Ffiðriksson. Bókmenntaval er mjög svipað og í öðrum tímaritum: Davíð Stefánsson, Kristín Sigfússdóttir, Davíð Porvaldsson, J. Aakjær, M. Andersen-Nexö, Gorkí, Anatole Fra- nce, Tchekov, A. Negri. Þjóðfélags- ádeila er áberandi, en ekki er um baráttuskáldskap að ræða. Allt breytist þetta við stofnun Kommúnistaflokksins. Auglýsingasíð- um stórfækkar og öðrum síðum, niður í 200-250 árlega. 1934 takmarkaðist út- breiðsla Réttar við flokksbundna kom- múnista skv. ritstjóra hans.4 Og höf- undar eru flestir úr röðum þeirra, auk Halldórs Laxness og fáeinna óþekktra alþýðumanna. Oft er boðað að efla þurfi Rétt og útbreiða, hann skuli verða nnínaðarrit sem höfði almennt til al- þýðu, langt út fyrir raðir kommúnista- flokksins, en fjaíli um málin frá komm- únísku sjónarmiði. Áhlaup eru gerð í TIMARIT MÁLS OG MENNINGAR Seiífpiiibíii- Il»38
Beinir tenglar