því að málarar á borð við Pantormo eða Parmigianino hafa getað fengið á til- finninguna að hafa komið „of seint", að hringferli listasögu þeirra væri lokað. Málarar eins og Mikaelangelo eða Raf- ael höfðu skömmu áður náð vissri fullkomnun, þannig að Maníerisminn kemur fram sem mögulegt svar (ásamt Akademisma og Barokki) við þessari þrúgandi fortíð. Maníerisminn, skrifar Patrick Mauries, er þá strux í upphafi á brún, á endimörkum „fullþroska" sem er búinn að framkvœma allí sem í hans valdi stendur og hrenna öllu sem í hon- um býr. Tuttugu ára tímaskekkja Ef við höfum að leiðarljósi þessa skil- greiningu á „stöðu" maníerískrar stund- ar í sögu listgreinar, þá hefði verið rök- rétt að þessi stund kæmi fram í Frakk- Iandi 20 árum fyrr. Kynslóð maníeris- mans hefði þá átt að vera höfundar Nýju bylgjunnar. I fyrsta lagi vegna þess að þeir voru fyrsta kynslóð kvik- myndagerðarmanna með bíódellu. í öðru lagi vegna þess að þeir komu fram rétt fyrir 1960, þ.e.a.s. einmitt við endalok „fullþroskans" sem klassíska öldin fól í sér fyrir kvikmyndalistina. Þá voru hinar hefðbundnu tegundir mynda að ganga sér til húðar og sjónvarpið splundraði áhorfendaskaranum. I síð- asta lagi vegna þess að meðan kvik- myndagerðarmenn Nýju bylgjunnar voru enn gagnrýnendur og höfðu ekki gert eina einustu mynd, höfðu þeir val- ið sér meistara sem erfitt var að taka fram. Hitchcock var þeirra Mikaelang- elo og Hawks þeirra Rafael. En þótt einkennilegt megi virðast verkaði dýrk- un meistaranna ekki á þá sem vitund um þrúgandi fortíð sem hefði þröngvað þeim til að verða maníeristar þeirrar fullkomnunar Hitchcocks eða Renoirs sem þeir sömdu sjálfir kenningar um. Rohmer hefur sjálfur sett fram þessa þversögn í Cahiers du cinéma (nr. 323 — 324): Eitt af því sem greinir menn Nýju bylgjunnar frá óðrum er að þeir eru gagnrýnendur og kenningasmiðir — nema þegar þeir gera kvikmyndir. En rnargir fagmannlegri höfundar verða kenningasmiðir þegar þeir gera kvik- myndir sínar. Það er eins og þeir hugsi: Hana, tarna er falleg taka, og svo séu þeir færir um að fœru frœðileg og sögu- leg rök fyrir þessari töku. Hins vegarfer fólk Nýju bylgjunnar meira eftir eðlisá- vísun, þóttþað virðist þversagnarkennt. Rétt er það, að kvikmyndagerðarmenn Nýju bylgjunnar höfðu brjóstvisku til þess að velja sér meistara svo að segja af andstæðum pólum. Það sést best á ásafernunni þeirra: Hitchcock, Hawks, Renoir, Rosselini. Malraux skilur á milli sköpunar og stílfærslu til þess að gera greinarmun á maníeristum og meisturum þeirra: Sérkenni þeirra sem venjan er að kalla maníerista er hvernig þeir véfengja sköpunina með stílfœrslu... Mikaelang- elo œtlar list sinni að vera sannari en það sem sýnist, þeir (manferistarnir) vilja bara að list þeirra sé greinilega ólík því. I samanburði við Meyju Rafaels eða Mikaelangelos verður hálslóng meyja Parmesans ailt að því líkust skel eða skartgrip. Eitt höfuðeinkenni maní- erismans á ttalíu, og síðan um Evrópu á sextándu öld, eins og á öllum menning- arsvœðttm, það er að setja stílfærslu ( staðinn fyrir stíl (André Malraux, L'irr- éel, Éditions Gallimard). Kvikmynda- gerðarmenn Nýju bylgjunnar völdu Hitchcock sem skapanda og Hawks með tilliti til fullkomnunar ákveðinnar tegundar af myndum. Pað er að segja, í báðum tilvikum mjög fjarlægt kvik- myndalegt ídeal, sem ógerlegt var að líkja eftir í Frakklandi, þar sem þeir hugðust gera fyrstu myndirnar sínar. í evrópskri kvikmyndagerð, sem stóð þeim nær, kusu þeir hins vegar mest frelsandi meistarana sem völ var á, Re- noir og Rosselini, gegn akademisman- um sigursæla sem franskar gæðakvik- myndir þess tíma voru dæmi um í þeirra augum. Það má segja að aðdáun þeirra á Rosselini hafi beinlínis verið mótvægi þess hvernig þeir dáðust samtímis að óviðjafnanlegri fagmennsku Hitch- cocks sem hefði getað orðið miklu meira lamandi fyrir þá. Hitt er sjálfsagt ekki síður mikilvæg ástæða fyrir því að þeir hafa fjarlægst maníerismann, hvað þeir voru óþreyju- fullir að gera fyrstu myndir sínar við mjög nauman fjárhag, utan við við- tekna kvikmyndagerð þess tíma. Þann- ig höfðu þeir ekki aðgang að stjörnun- um, né að kvikmyndaverunum, og neyddust til að finna sér ný mótíf (nátt- úrulega leikmynd, götuna, nýja leikara). Og þeir höfðu smekk fyrir nýj- um myndefnum. Það mætti líkja þeim við málara sem fara í fyrsta sinn út úr vinnustofunum sínum og uppgötva ný myndefni í stað þess að leita þeirra í málverkunum, sem þeir dá, eftir fræga forvera sína. Allt skýrir þetta hvers vegna maníer- íska kynslóðin kemur fram í Frakklandi með 20 ára seinkun, öfugt við það sem gerðis í Bandaríkjunum, þar sem fyrsta maníeríska kynslóðin kom fram rétt fyrir 1960, við lok gullaldar klassískra kvikmynda. í Þýskalandi kom fyrsta kynslóð nýrra kvikmyndagerðarmanna fram 10 árum seinna en Nýja bylgjan franska. Þeim var fullkunnugt um það sem var til lykta leitt rétt á undan þeim og til hliðar við þá. Stóðu flestir þeirra því frammi fyrir freistingu maníeris- mans, til dæmis Wenders og Fassbind- er, og Werner Schröter með. Það er einkennilegt að þegar kvikmyndagerð- armenn Nýju bylgjunnar í Frakklandi gera fyrstu myndirnar sínar, þá er það nokkru eldri maður og félagi þeirra en 32
Beinir tenglar