VIÐTAL svona genetískt minni svo við hljót- um að hafa það líka. Ef skuggi í lag- inu eins og ránfuglinn haukur er lát- inn fara yfir íkorna sem aldrei hefur verið úti í náttúrunni brjálast íkorn- inn af hræðslu. Hans genetíska minni gerir hann ofsalega eðlishræddan við skugga af hauki. Eins er fólk á valdi líffræðinnar, á valdi genanna, á valdi eðlisóttans og hins yfirnáttúrulega tímadýpis sem gefur okkur allan okkar svip. Auk þess liggur grunur á að búið sé að kynbæta konur eins og kýr. Apakonur eru miklu líkari apa- körlum. Æskilegt væri fyrir rolulegar konur að komast á skóla þar sem spartverskar og göldróttar amasónur hjálpuðu manni að kýla upp þann kraft sem býr í hverri manneskju óháð kyni. Konur komast það sem þær vilja og geta í bókmenntum, því skriftir eru svo innhverf vinna. Ef þær geta kýlt upp það að vilja og geta. Do what thou wilt... Ég veit ekki ennþá hvort það býr í mér að geta orðið ánægð með það sem ég skrifa út frá eigin egói, frumkvæði og forsendum. En þótt konur séu eins og þær eru, oft hlédrægar, ofurnæmar, innhverfar og eðliskúgaðar, geta þær skrifað fínar bókmenntir, eiginleikar kvenna eru eiginleikar sem henta vel til rit- starfa og skáldskapar. Kvenrithöf- undar sem hafa djúpa og stóra sýn og eru nógu skrýtnar til að geta skrifað nýtt heilla mig ofsalega. Svava náði að taka þakið af höfðinu á mér með Gunnlaðarsögu, og skemmti skratt- anum í mér fyrir þá bók með súrreal- ismanum. Guðbergur skemmtir manni og losar um þrymla sem eru í manni vegna yfirgengilegra leiðinda þjóðfé- lagsins sem maður hefur mátt þola. Hann getur líka eins og í upphafi snilldarverksins Hjartað býr enn í helli sínum skrifað texta sem hefur mann upp og út úr heiminum og er fegurðin sjálf. Af nýjum bókum íslenskum sem ég hef lesið eða hnusað af finnst mér Svefnhjólið vera heimsbókmenntir. Gyrðir Elíasson fær einhverntímann og einhverveginn viðurkenningu fyrir þessa ódysseifs- kviðu. Mér fannst lífið betra eftir að ég las hana og var undir áhrifum í nokkrar vikur. Næst á dagskránni er að lesa verðlaunabók Fríðu A. Sig- urðardóttur. Það er gaman að skrifa, en margt skelfilega viðkvæmt, hallærislegt og leiðinlegt fylgir því að senda bækur frá sér. Það er nautnin að skrifa sem skiptir máli, og þess vegna er aðal- málið að hugljómast sjálfur yfir því sem maður gerir. Að galdra upp úr sér hljóm sem enginn heyrir nema maður sjálfur, þann hljóm sem maður er, ímynda sér að maður finni hjúpinn sem maður fæddist í. Finnast maður eins og segir í kvæðinu vera „...born at the edge where church- bells chime, born while whispering, born at the right time." Finna hinn genetíska sannleika um sjálfan sig og vera vitlaus í landamæraleysi eigin ímyndunar. Að vera fæddur á réttu augnabliki er það sama og að geta náð upp í hamingjuna í eigin höfuð- skel og flogið. Bara af því að hugsa um þetta innra umdæmi verður munn- vatnið sætt. Allir ættu að leggja stund á söng og dans og búa til listaverk og skrifa Ijóð. í framtíðarríkinu eru allir listamenn. Við erum öll listamenn. Mín fuglasýn mótaðist og fckk var- anlegan prófíl á árunum eftir 1968. Þá hafði hcimurinn ofboðslegan hljóm, í tónlist, bókmenntum og öll- um listum, en síðan lagðist nokkurra ára ísöld yfir. I mannkynssögunni verða svona gos, það gýs upp órói öðru hvoru, nýjar hugmyndir hrista heiminn og biðja hann aö breytast. Endurreisnar- tíminn var fínasta skeiðið á okkar tvö þúsund ára kristna tímabili finnst mér, og þegar ég er á heimspekilegu ímyndunarfylliríi finnst mér slíkir tímar aftur að renna upp núna. Dul- speki, listir, bókmenntir, ný hugsun og frclsi eru nokkur lykilhugtök endur- reisnar. Endurreisn felur í sér nær- andi áhrif annarra menningarheima á okkar menningu. Um 1500 hrærðust saman í vakningu á ítalíu grísk, egypsk og gyðingleg áhrif, og heim- spcki, dulspeki, bókmenntir og listir blómguðust og áhrifin færðust norður um Evrópu og ofarlcga í þessari dýrð sat Shakespeare. Endurreisnarfólk er húmanistar, ekki scrfræðingar í smá- atriðum hcldur fólk sem snýr sér í hring með áhuga á öllum mcnntum og listum. Þessi djúpgos eru stundum kölluð byltingar. Þau virðast oft bara vcra pólitísk, en hluti af þcim cr á djúpvit- undarplani. Eftir byltinguna 1789 kom rómantíkin upp. Upp úr bylting- unni komst rómantíkin á fullt og Sade markgreifi skrifaði sínar bækur. Þarna kom upp alvcg glænýtt afl scm reyndi að brjótast undan hefðbundn- um vestrænum hugsunarhætti. Nýjar frelsishugmyndir urðu til scm síðan höfðu áhrif á byltingarnar 1830, sem síðan höfðu áhrif á byltingarnar 1848, og svo frv. 1870 held ég, og svo komu heimsstyrjaldir og djúpbyltingar kom- ust ekki að nema á lokal pólitísku plani, fyrr cn 1968. Eftir hvert upp- reisnartímabil rís afturhaldið upp og ætlar allt að drepa. Á endurreisnar- tímanum höfðu menn veifað frjálsari heimsmynd en kirkjan hafði sniðið til fyrir vestræna mcnningu, og hin lif- andi endurreisn var kæfð í þröngsýni, kúgun og galdrabrennum. Islensku sjálfstæðishetjurnar góðu, amk. Fjölnismenn, voru húmanistar. Fólk eins og þeir, sem hrærðist með af frelsisandanum árið 1830, upplifði skclfileg leiðindi þegar djúpgosið var búið og heimurinn herptist aftur saman og varð gamall og leiðinlcgur. Það liðu nærri tveir áratugir þangað til róttæku hugmyndirnar frá bylting- unum 1830 höfðu sáð sér og heimur- inn varð rciðubúinn til að tileinka sér fleiri hugmyndir scm róttæklingar höfðu sett fram. Við þekkjum þessa sögu, það tók íslendinga rúma öld að eignast til fulls það frelsi og sjálfsvirð-
Beinir tenglar