Teningur

						ÞORUNN       VALDIMARSDOTTIR

ingu sem við skynjuðum sem okkar

endurreisn í sjálfstæðinu.

Byltingin 1968 fól líka í sér kröfu

um frelsi og réttindi en hún var fyrir

sumum einungis vitundarleg og boð-

aði hugmyndafræðilega endurreisn.

Minn vina- og kunningjahópur hafði

engan áhuga á pólitík, heldur á

menningu, á því að breyta kerfinu

innvortis, „change the system from

within". Tilvistarstefnan var tóm og

köld eins og altarisgangan, maður

varð að leita í trúarbrögð annarra

heimshluta og hugmyndasögu, dul-

speki, myndlist og bókmenntir, og

reyna að smíða sér eigin heim sem

héldi haus og hjarta sem hótaði að

bresta. Maður rcyndi að trúa því að

með því að þreifa á nafla sínum gæti

maður á endanum verið fæddur á rétt-

um tíma. Maður horfði á stjörnukort-

ið sitt þangað til maður sá þar á sér

andlitið og reikistjörnurnar urðu

áþreifanleg sálræn líffæri bak við eyr-

un. Menn sýndu Zen í verki og fengu

óræð svör við öllu í I Ching. Háskóla-

námið var stundað í hjáverkum og

farið út í þriðja heiminn til að sjá

betur þúfuna sína og klisjurnar þar.

Ég var í Mexíkó í citt ár í listaskóla,

Indjánar voru ekki síður heillandi cn

gotneskir kastalar, heimspeki Gyð-

inga, trúarbrögð Indvcrja og list og

hugmyndasaga Kínverja. Maður

grautaði í þessu öllu. Okkur fannst að

þegar frelsið yrði tekið af manni og

maður hætti að vera ungur væri lífið

búið, maður lifði á hengiflugi með

þeim fiðringi sem því fylgdi. Maður

prófaði skynjunarörvandi lyf eins og

fulltrúi í sjálfsmorðssveit Saddams,

núið var svo sterkt og allt gcrt fyrir

hina innri dýrð. Sárt að lifa og ekkert

mál að vera dauður því þar var nota-

legt tilvistarleysi og tóm.

Svo kom diskótímabilið með sínum

herpingi og rikkjum. Allur draumur,

dýpt og annarlegur sans var skorinn

burt með skærum. Maður settist í

sagnfræðinám. En kannski hafði

sumum tekist á árunum mcðan 68-

áhrifin voru að fjara út að breyta

atóminu í sér, skekkja eitthvað lítið

mikilvægt horn. Þeir sem voru á sömu

bylgjulcngd og maður sjálfur á

þessum árum hafa síðan verið húm-

anistar og endurreisnarfólk, okkar

bestu listamenn og skáld að mínu viti,

og kannski af því að þeir höfðu vit á

því að sleppa háskólanámi og sluppu

við sérfræðingahakkavélina.

Fífillinn breyttist í biðukollu og svo

kom langur vetur. Fyrir þremur árum

fóru að sjást merki þess að aftur tæki

að þíða, hár tók aftur að spretta vel á

sumum körlum í vorgolunni, ekki var

lengur hallærislegt að tala um mcngun,

dulspcki og heilsufæði. Magga

Thatcer sá að rétt væri að hugsa um

hollan mat, til þess að minnka kostn-

aðinn af gamla fókinu sem er orðið

heilsulaust af því að borða fransbrauð

með sultu. Gott ef hún sá ekki að það

þyrfti að hreinsa Norðursjóinn líka,

þótt hún þyrði ekki að segja það af

ótta við að styggja verksmiðjueigend-

urna vini sína. Þetta er allt svo þrifið

fólk í sér.

Fyrir þremur árum fór maður að

finna fyrir því að skrímsli frá blóma-

skeiðinu risu upp aftur, ný cins og

New Bohemians eða gömul cins og

Dylan og Cohen. Veturinn eftir að

Cohen gerði come back og fór um

Evrópu og í Bláa lónið og Laugar-

dalshöllina sat ég í bílnum mínum

inni á Pólarrafgeymum. Það var verið

að taka rafgcyminn úr bílnum, eins

og verið væri að toga úr honum tönn.

Cohen drafaði annaðhvort í hausnum

á mér eða í útvarpinu, „they sent-

enced me to twenty years of boredom,

for trying to change the system from

within." Rafgcymirinn var kominn á

sinn stað og ég fékk rafmagn í haus-

inn og áttaði mig á að spámaðurinn

væri að segja að leiðindunum væri

lokið. Þetta var 1988 og plata Cohens,

Susanne, sem var manni eins og sálma-

kver, þá orðin tuttugu ára gömul og

spámaðurinn kominn aftur að syngja

um  tuttugu  ára leiðindadóm,  hinn

eilífa vals, Berlínarmúrinn! og fram-

tíðarheiminn á Manhattan. Leiðind-

um sem þeir voru dæmdir í sem lifn-

uðu upp frá dauðum upp úr 1968 er

lokið. Heimurinn er orðinn umburð-

arlyndari og fyrirlitin áhugamál sem

síðhærð ungmenni á byltingarárunum

hrærðust í eins og lifandi tónlist,

galdur, viðurkenning allra líffæra,

bókmenntir, dulspeki, listir, stjörnu-

speki, mengun og heilsufæði er núna

á öllum rásum. Afgangurinn er

kannski ekki skemmtilegur fyrir þá

sem luku við að gera þessa hluti upp

við sig og byrjuðu að mclta fyrir

meira en áratug, en að minnsta kosti

virðast komandi ár ekki ætla að verða

eins frosin og árin 1975 til 1988. 1970

til 1974 var eins og maður skynjaði

sterkan hljóm. Maður hlustaði mikið

á tónlist og hljómurinn var í sannfær-

ingunni. Mig grunar að sumir séu

farnir að heyra þennan hljóm aftur.

Mcr finnst gott að vera búin að skrifa

bækur og klára og koma frá mér erfiðu

metnaðarprógrammi sem ég fæddist

með og neyddist til að fylgja.

Óreiðan bíður stór og falleg. Mig

dreymir oft á nóttinni að ég fljúgi, en

pompa niður á milli. Mann langar

upp úr farinu sem maður er fastur í,

þessari þreyttu hugsun, þessari klisju

sem glæðir cnga skynjun. Maður heyr-

ir þetta vel í tónlist, það er endalaust

verið að radda sömu fraseringarnar,

og ef maður opnar munninn og ætlar

að syngja er maður strax fastur í gam-

alli fraseringu. Það er margra ára

stúdía bak við það hvernig Björk

Sykurmoli syngur, hún er geimvera

og syngur nýtt. Ef maður gæti hugsað

eins og hún syngur gæti maður skrifað

bók og meira að segja slcppt því. Þá

væri maður fallegur.

Viðtal: Sigfús Bjanmarsson