Pó bregður fyrir von. Hin óbreytti hversdagsmaöur í slagsmálum við náttúruna og myrkrið varðveitir ómeðvitað það brot af minni kynslóð- anna sem haldbærast mun reynast: gengur á með krunkbólgnum éljum í gljúfrunum svörtu og brosið 'ðess hnitar hringa að snös og slítur úr nös og válega hvín að vanda í tindum en mosinn er mjúkur og kalsinn að hverfa hiti að renna í huga og hönd og miðið er gott og dauðafærið En þetta ætlar ekki að ganga hjá mcr, ekkert að sjá nema andskotans borgir sem allar eru eins, og lautirnar líka og þokan. En ég verð samt að vera rólegur, villtir verða ruglaðir, og þá ana menn í vitleysu. Og kveða svo bara í sprungum til eilífðarnóns. Bókin Mýrarenglarnir falla ber undirtitilinn sögur. Efninu er skipt upp í sex sögur sem þó mynda eina heild, eina sögu sem er SAGAN með upphafsstöfum og greini, saga hruns, endaloka og óumflýjanlegs dauða. Á yfirborðinu er hún saga endaloka bændamenningarinnar íslensku, en endurspeglar um leið endalok stór- velda sögunnar, Rómaveldis, veldis Inkanna, veldis vestrænnar menning- ar. Hið upprunalega í manninum og hringrás náttúrunnar er vegið og létt- vægt fundið af spekingunum „fyrir sunnan", sá sterkari ræður og skráir þá sögu sem haldið er að eftirkom- endunum. Hin opinbera mannkyns- saga er saga sigurvegaranna, en hér er dæminu snúið við og skráð saga þeirra sem tapa. íslenski sveitadreng- urinn sem söguna skráir samsamar sig frumbyggjum Ástralíu sem eru á stöðugum flótta undan erlendum yfir- ráðum og hér kallast þemað á við fyrri þemu í verkum Sigfúsar; útrým- ingu indíána Suður-Ameríku, flótta Neanderthalis undan Cro-Magnon- mönnunum, flótta frumkraftanna undan veröld gerviefnanna. Og eins og oft áður er andstæðingurinn ósýni- legur. „Það fyrir sunnan" er álíka fjarlægt og ábúendur annarra hnatta, en hatur vanmáttarins brýst út gagn- vart þeim óvini sem þekktur er; vargn- um scm leggst á lömbin, silunginn og minni fuglana. Drengurinn er minnst- ur og vanmáttugastur í þessari veröld hinna vanmáttugu og vill allt til vinna að verða gjaldgengur. Það tekst ekki. Honum er svipt burt úr sínum heimi og plantað í ókunnri möl, þar sem hann á engar rætur. Hann snýr heim í sinn hrunda heim. Er ferjaður yfir fljót tímans yfir í Hel minninganna þar sem engu verður breytt og endur- tekningin er óumflýjanleg. Auðnin er algjör, aðeins svipir horfinna tíma á stjákli. Sá sem fer burt á ekki aftur- kvæmt nema sem einn af þessum svip- um, skuggi þess sem er liðið: í bakherbergi fornsölu einnar, sem minnti á útsölu óorðinna tíma, datt mér í hug að ef til vill væri ég staddur á landamerkjum skynlcysis. Eða ég hcfði lengi þrætt sh'ka alvíða línu, og velti þá aðeins fyrir mér efsta stigi ómerkinganna. Og síðan, hvort héðan myndu nokkur tíðindi berast. Yfir borgina lagðist nú ótrúleg birta, en dvínaði hratt. Mér brá illa þegar því laust um mig, að þetta væri brennubjarminn frá einni ævi af kvöldum. Þarna í gáttinni stóö ég lengi kyrr, og horfði á skugga minn lengjast og dökkna eins og blóð sem storknar illa og seint. Og blóð upprunans vill ekki storkna. Pað hrópar á réttlæti, á sannleika, á samastað í fjandsam- legum heimi nýjunganna, á skilning, viðurkenningu og rétt. Heimtar af- máun þeirra eldfornu sanninda. að sá sem fer síðastur sinna varpar engum skugga á hjarnið Friðrika Benónýs EF SALTIÐ DOFNAR - Um gleði og sorgir í íslenskum samtímabókmenntum Þjónn og húsbóndi rölta saman og spjalla um austanvindinn. Pessa kyrrlátu andrá á 18. öld greypti frú Súmí Taígí í orð sinnar japönsku tungu. í sautján atkvæðum gerði hún illræmdan stéttamun jap- ansks samfélags að engu. Hún leiddi tvo menn af gjörólíkum stigum frammá ódáinsakur bókmenntanna og gerði þá að jafningjum, yfirboðar- ann og hinn undirgefna. Eitt andar- tak sameinuðust þeir frammifyrir því sem hvorugur fékk ráðið: austanvind- inum, vetrarkomunni. I þessum sautján atkvæðum sýnir frú Taígí að andspænis æðri lögmálum er allt skipu- lag mannanna harla lítils virði. Hvernig sem þeir hamast og brölta eru þeir og verða bræður, jörðin móðir þeirra og himinninn faðir þeirra. Og skáldið er óafvitandi, eða vitandi vits eftir atvikum, boðberi þessa erindis. Ljósið logar ekki til að lýsa sjálfu sér; listin er ekki til sjálfrar sín vegna. En á tímum þcgar einkabömmerar fylla útí tómarúm bókmenntanna eða bölmóður og píslarkvein sem spretta af því að menn hafa glatað lífinu sem hugsjón, jörðinni sem föðurlandi, hafa engar áþreifanlegar þrautir að takast á við en sitja þessístað uppi með sjálfa sig og allar geðflækjurnar, sorgina sem magnast hefur af sjálf- sköpuðum leiðindum og erfiði en gleð- in löngu orðin hvcllandi bjalla stund- legrar fróunar-þegar hugsunin hefur fest í gömlu rasslausu vaðmálsbux- unum og sauðskinnsskónum og með hraði verið færð í nýu fötin keisarans frá París, London og New York utan- ||j
Beinir tenglar