Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Svart į hvķtu

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Svart į hvķtu

						Menning og bylting
Dragoliub Igniatovic
Þýðingu og formála gerði  Skapti Þ. Halldórsson
Ræða flutt á málþingi heimspek-
inga, félagsfræöinga og rithöfunda í
Dicibare 4.-7. febrúar 1974
Nokkur formálsoró þýðanda
Andófsmaöur —. Við heyrum orðið dag hvern.
Það hefur hlotið mjög sérstaka merkingu. í fjöl-
miðlum er það notað um gagnrýnismenn kerfisins í
verkalýðsríkjunum — gagnrýnismenn til hægri og
vinstri — menn sem gagnrýna skrifræðið út frá
afturhaldssamri heimssýn og byltingarsinna,
marxista.
Matthías Jóhannessen og Jóhann Hjálmarsson
hampa sovéskum andófsmönnum. En þeir leggja
megináherslu á að hefja merki hinna afturhalds-
sömustu. Afstaða þeirra er stéttarleg. Mikill hluti
andófsmanna eru byltingarsinnar, marxískir gagn-
rýnendur. Vestrænir fjölmiólar minnast sjaldnast á
þá.
Höfundur þeirrar greinar sem hér fer á eftir í
þýðingu minni er andófsmaður. Nafn hans er
Dragoliub Igniatovic. Hann er serbneskt skáld og
einlægur marxisti. Grein þessi er í rauninni ræöa
sem hann flutti á málþingi heimspekinga, félags-
fræðinga og rithöfunda um efnið Menning og bylt-
ing, sem haldið var í Divcibare í Júgóslavíu 4.-7.
febrúar 1974. Fyrir þetta innlegg í baráttuna var
hann dæmdur í 31/2 árs fangelsi og auk þess tveggja
ára missis allra borgaralegra réttinda. Réttarhöldin
yfir honum stóðu í einn dag og var honum meinað
að áfrýja til hæstaréttar og losna úr prísundinni á
meðan hann beið dóms. Ekki hefur undirrituðum
tekist að fá frekari upplýsingar um höfundinn, en
lögfræðingur hans var einnig ákærður fyrir að verja
hann, og lýsir það e. t. v. betur en nokkuð annað
hvers hefur verið að vænta frá júgóslavneskum
dómstólum. Igniatovic er raunar yfirlýstur marxisti:
„Ég er leninisti", segir hann á einum staó í varnar-
ræðu sinni fyrir rétti, sem ekki fékkst flutt.
Menning og bylting
Það er ekki auðvelt að skilja kjarnann frá hisminu
og engu auðveldara er að greina það sem er frá því
sem ekki er. Umfjöllun um nútíðina, framtíðina og
jafnvel fortíðina er torveld, þegar staðreyndirnar
eru aðeins kunnar til hálfs. Sum tímabil eru
óskiljanleg og óútskýranleg af því að okkur tekst
ekki að koma auga á í hverju mikilvægi þeirra er
fólgið.
Umræður okkar í dag fara fram á mjög óheppi-
legum tíma. Öll menningarleg viðleitni alþýðunnar
er afvegaleidd. Athygli fólksins er beint að ómerki-
legum hversdagsvandamálum og álíka hversdags-
legri neyslu félagslegra afurða. Vitandi vits leiöa
hinir pólitísku forystumenn huga fólks frá sögu-
legum framtíðarverkefnum á ófrjóu og hættulegu
stigi stöugt dýpkandi kreppu. Að vísu hentar þetta
ósköp vel núverandi valdhöfum, en óneitanlega
koma upp ýmsar efasemdir um sjálfa tilveru menn-
ingarinnar. Án hennar er ekkert brauö og ekkert
vald.
Hvað á sér stað fyrir augum okkar? Við okkur
blasir frumstæður landbúnaöur, óarðbær iðnaður,
síminnkandi framleiðni, vaxandi verðbólga og
versnandi lífskjör. Á meðan mikill hluti landsmanna
er að komast á vonarvöl sitja minnihlutahópar að
vellystingum og sópa að sér auðæfum. Vinnuafl er
flutt út og óarðbæru erlendu fjármagni er hleypt inn
í landið. Hvergi örlar á lausn í þjóðernisvanda-
málunum (svo að alls kyns fordómar grafa um sig).
Læknisþjónusta er lítil og öll í molum og mennta-
kerfið er beinlínis hlægilegur forngripur. Við þurf-
um að horfa upp á verkföll, almennt ólæsi, af-
brotaaukningu, spillingu og hórmang og samskipti
manna á milli einkennast af lygum og hræsni.
Svona er málunum háttaó. Þetta er hvorki sósíal-
ismi né kapítalismi. Hér draga menn fram lífið á
lægsta stigi samfélagshátta, einhvers konar hálf-
barbarískri Evrópumenningu, barbarisma sem ekki
veröur breytt á betri veg og virðist stöðugt veröa
ömurlegri.
Yfir okkur ríkir nú alræöisvald sem þykist engum
háð og ábyrgöarlaust gagnvart öllum. Það líkist
konu sem elur viðbjóósleg kvikindi sér við brjóst og
reynir síðan aó afneita þeim og hrista af sér — en
árangurslaust. Ófreskjurnar hanga á henni, hindra
hreyfingar hennar, fylgja henni hvert sem hún fer,
láta eitur síast um líkama hennar og afvegaleiða
hana, og allt þetta gera þær undir hennar leiósögn.
Valdhafar og listamenn þjóðarinnar eiga nú í ill-
deilum. Sjást þess æ fleiri merki. Fjölda heimspek-
inga, félagsfræðinga og rithöfunda hefur verið
meinað að gefa út ritverk sín. Bækur sem þegar eru
komnar út eöa eru í prentun hafa veriö bannaöar.
Mál hafa verið höfðuð á hendur rithöfundum, kvik-
myndaleikstjórum og framleiðendum, og kennur-
18
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
I
I
II
II
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV