Svart á hvítu

						Grein þessi er unrtin uppúr

vinnublöðum kvikmyndavís-

indahóps Norræna sumarhá-

skólans sem í voru auk undirrit-

aðs Júlíana Gottskálksdóttir og

Þorsteinn Jónsson. Undirritað-

ur hefur búið efni þetta til prent-

unar í Svart á hvítu með þeirra

samþykki. Flestar upplýsingar

sem fram koma í greininni eru

fengnar úr bók Peter Báchlin

„Der Film Als Ware" og segja

má að sá hluti greinarinnar sem

nú birtist sé úrdráttur úr áður-

nefndri bók. Þessi bók kom út í

Þýskalandi 1945 en þykir enn

þann dag í dag sígilt verk í kvik-

myndaþjóðfélagsfræði. Varla er

skrifuð grein um vörueinkenni

kvikmyndarinnar   án   þess   að

bók þessi sé notuð til grund-

vallar. Því er ekki að neita að

margt sem hér er sett fram hefur

breyst í tímans rás en í seinni

hluta greinarinnar sem væntan-

lega birtist í næsta tölublaði

verður nánar farið út í þá sálma

og þráðurinn tekinn upp þar

sem hér er frá horfið.

Uppfinning Ijósmyndatækn-

innar var fyrsta skrefió til eðli-

legrar upptöku á raunveruleik-

anum. Frekari þróun á þeirri

tækni sem lá til grundvallar Ijós-

myndinni leiddi af sér nýjan fjöl-

miðil, kvikmyndina. Kvikmyndin

gerði mögulega samfellda sýn-

ingu fyrir fjölda manns samtímis

auk annarra möguleika sem hún

hafði til að bera fram yfir Ijós-

myndina. í upphafi var ferðabíó-

ið hagkvæmasta formið fyrir

kvikmyndasýningar. Ferðabíóin

keyptu filmur sínar beint frá

kvikmyndaframleiöendum         á

metraverði. Það hafði aðeins ör-

fáar kvikmyndir í umferð í einu

og nýjar filmur voru ekki teknar í

notkun fyrr en þær gömlu voru

orðnar ónýtar af sliti. I Evrópu

tíðkaöist þessi dreifingaraðferð

aöallega á árunum 1896— 1907.

I byrjun voru þetta frétta-

myndir, náttúrumyndir eða

myndir með léttu skemmtiefni.

Stuttu eftir aldamótin koma fram

4— 8mín. langarskemmtimyndir

og stuttir sorgarleikir. Framleið-

endum líkaði illa það fyrirkomu-

lag að selja bíóunum filmueintök

kvikmynda sinna því að markað-

urinn mettaðist smám saman og

þeim reyndist illgerlegt að selja

myndir sínar. Þannig skapaöist

þörf fyrir dreifingarfyrirtæki og

kvikmyndaleigur. Stóru kvik-

myndahúsin í borgunum voru

fyrsti vísirinn að því fyrirkomu-

lagi. Þau leigóu filmueintök sín

eftir notkun til smærri staða í

nágrenni viö sig.

Hringamyndanir

Á árunum 1907—1909 komu í

Ijós fyrstu tilhneigingar til

hringamyndunar. Stór fram-

leiöslufyrirtæki reyndu aó ná

tökum á dreifingarfyrirtækjum

og bíóhúsum til þess að tryggja

markað fyrir myndir sínar. Aug-

Diskurfyrir Phenakistoscope Plateau 1835.

38

SVART A HVÍTU