lega útrás t. d. í einkabílisma og túr- isma) og gera sér mat úr henni. Fleiri dæmi eru tii um almennar óskir af þessum toga. Kapítalið er oft skjótara til að viðurkenna þær og meta en andstæðingar þess en að sjálfsögðu eingöngu til þess að kló- festa þær og ræna þær sprengi- krafti sínum. Sem dæmi um slíkar þarfir má nefna þörf ina fyrir þátttöku í þjóðfélagsferlinu jafnt í hreppnum sem í lands- og alþjóðamálum; þörfina fyrir nýtt samskiptaform, fyrir frelsun frá fávisku og ómynd- ugleika, þöríina fyrir sjálfsákvörð- unarrétt. „Að vera með alls staðar" er eitt árangursdrýgsta vígorð vit- undariðnaðarins. „Lesendaþing" eins og í Bild Zeitung er dæmi um beint lýðræði sem stefnt er gegn hagsmunum lýðsins. „Frístunda- starf" og „tómstundir" eru dæmi um hugtök sem henda framsækn- ustu óskir almennings á lofti og sefa þær um leið. Samsvarandi þessu er áfergja fjölmiðlanna í útópískar fréttasögur. Dæmi: Jafnvel alafturhaldssömustu fjöldablöðin gleyptu við sögunni um unga ítalsk-ameríska manninn sem rændi farþegaflugvél og lét hana fljúga með sig alla leið frá Kaliforníu til Rómar svo að hann gæti komist heim og var sú saga vafalaust skilin rétt af lesendum. Samúð og sam- svörun sem slíkir atburðir valda stafa af þörf sem er orðin almenn: enginn getur lengur skilið hvers vegna ferðalög ættu að vera forrétt- indi stjórnmálamanna, fulltrúa og kaupsýslumanna. Á svipaðan hátt mætti skýrgreina hlutverk popp- stjörnunnar sem á sinn sérstaka máta er hvort tveggja í senn stjórn- andi og lausnari. Það skiptir og hugsanlega einhverju máli í þessu sambandi, að samsvörunarmódel beat-tónlistarinnar er einatt hópur, ekki einstaklingur. Mikið útópískt innihald er í framleiðslu (og fram- leiðsluháttum) Rolling Stones. Fyr- irbæri svo sem Woodstock-hátíðin, hljómleikarnir í Hyde Park, Isle of Wightog íAltamountíKaliforníueru dæmi um hreyfiafl sem hin pólitíska vinstrihreyfing getur ekki annað en horft á öfundaraugum. Það er alveg Ijóst að við ríkjandi þjóðfélagsaðstæöur getur vitundar- iðnaðurinn ekki svalað neinni þeirra þarfa sem hann engu að síður byggir tilveru sína á og verður þess vegna stöðugt aö kynda undir. Slík fullnæging verður að vera í formi í- myndunarleikja. Það er rangt að ráðast á þessi loforð um uppfyllingu óskanna, heldur á aó taka þau yfir og sýna fram á að til þess að standa við þau þarf menningarbyltingu. Sósíalistar og sósíalískar stjórnir sem auka á örvæntingu fólksins með því að lýsa þarfir þess falskar og óekta eru meðsekir stuðnings- menn keríis sem ætlunin var að berjastgegn. 12. Samantekt. Fjölmiölar notaöir til kúgunar: Miðstýrðar útsendingar. Einn sendandi, margir viðtak- endur. Skertur hreyfanleiki einangr- aðra einstaklinga. Einstaklingurinn sem þolandi í neyslunni. Slæving pólitískrar vitundar. Framleiðslan í höndum sér- fræðinga. Eftirlit í höndum eigenda eða skriffinna. Fjölmiðlar notaðir til frelsunar: Margir útsendingarstaðir. Sérhver viðtakandi er einnig mögulegur sendandi. Fjöldinn öðlast hreyfanleik. Víxlskipti milli þátttakenda. Pólitískt námsferli. Samvinna um framleiðsluna. Samfélagslegt eftirlit á grunni fjöldaþátttöku og sjálfskipu- lagningar. 13. Allir sem hlut eiga að alþjóð- legri stéttabaráttu, að undanteknum forlagatrúuðum áhangendum með- höndlunarkenningarinnar eru sam- mála um að í rafvæddum fjölmiðlum felist byltingarkraftur. Frantz Fanon benti fyrstur manna á að smáravið- tækið er eitt þeirra vopna sem hvað mesta þýðingu hafa í frelsisbaráttu þriðja heimsins. Albert Hertz og fyrrverandi ráð- herra í Suður-Afríku og talsmaður hægri arms stjórnarflokksins sagði eitt sinni í blaðaviðtali: „sjónvarpið mun verða hvíta manninum að falli í Suóur-Afríku". (Der Spiegel 20/10 1969.) Bandarískir heimsvaldasinn- ar hafa gert sér grein fyrir þessu og reyna að koma til móts við það sem hugmyndafræðingar þeirra nefna: „byltingu hinna vaxandi vona" í Rómönsku-Ameríku með því að þekja alla álfuna lengst inn í myrk- viði Amazon-svæðisins með sendi- stöðvum sínum og dreifa síðan ó- keypis einbylgju-smáraviötækjum meðal innfæddra.4' Árás Nixon— stjórnarinnar á kapítalíska fjölmiðla sýnir fyrst og fremst að hún hafði komið auga á þá staóreynd að þrátt fyrir einhliða og bjagaðan frétta- flutning voru þeir samt sem áður orðnir afgerandi hreyfiafl í barátt- unni gegn stríðinu í Vietnam. Það er ekki lengra síðan en tuttuguogfimm ár að Frakkar höfðu það af að myrða um hundrað þúsund innfædda á eyjunni Madagaskar án þess að vitneskja um það bærist öðrum en lesendum Le Monde í formi smátil- kynningar, sem hafði lítil sem engin áhrif í París. Nú hins vegar flytja fjölmiðlarnir nýlendustríðin inn fyrir landamæri heimsvaldasinnaðra ríkja. Enn greinilegri verður hreyfimátt- ur fjölmiðlanna þar sem þeir eru meðvitað notaðir í byltingarsinnuð- um tilgangi. Sérhver pólitískur at- burður og andmæli fá á sig svip uppreisnar fyrir tilverknað þeirra. Stúdentahreyfingarnar í Bandaríkj- unum, Japan og Vestur-Evrópu gerðu sér snemma grein fyrir þessu og náðu í upphafi verulegum ár- angri með því að notfæra sér fjöl- miðlana. Þessi árangur var tíma- bundinn. Barnaleg trú á galdur fjöl- miölanna getur ekki komið í stað skipulegrar vinnu; einungis virkir og sameinaðir hópar geta þvingað fjöl- miðlana til að starfa í sína þágu. Þetta má sýna fram á með dæmi frá Tupamaros-skæruliðahreyfingunni frá Uraguay, sem hafa gert opin- beran fréttaflutning af athöfnum sínum að þætti í byltingarstarfi sínu. Gerendur verða þannig jafnframt höfundar. Ránió á sendiherra Bandaríkjanna í Rio de Janeiro var skipulagt með tilliti til fréttagildis. Það var hugsað sem sjónvarpsefni. Arabískir skæruliðar starfa á líkan hátt. Fyrstir til að brúka slíka tækni á alþjóðavettvangi voru Kúbumenn; Castro hefur frá upphafi metið möguleika fjölmiðla rétt (Moncada 1953). Ólögleg pólitísk starfsemi krefst nú á tímum hvors tveggja í senn hámarksleyndar og hámarks- auglýsingar. 14. Byltingarástand leiðirávalltaf sér breytingar á fjölmiðlakerfinu í heild, stökkbreytingar sem eru sjálfkrafa afleiðing af virkri þátttöku almennings ístarfsemi fjölmiðlanna. Hversu víðtækar og varanlegar slík- ar breytingar verða ræðst af því hversu sigursæl tiltekin menningar- bylting er. Ástand fjölmiðla er ör- uggasta og næmasta loftvogin á myndun skrifræðislegra eða valda- klíkulegra háþrýstisvæða. í menn- ingarbyltingu ryður félagslegt í- myndunarafl fjöldans úreltri tækni úr vegi og umskapar eldri fjölmiðla svo stórkostlega að formgerð þeirra springur. „Byltingin dreif af staö gífurlega umfangsmikið upplýsinga- og áróðursstarf. Bækur voru rifnar í sundur og einstakar blaðsíður voru stækkaðar hundraðfalt, skreyttar og notaöar sem plaköt. Vegna þess hve 56 SVART Á HVÍTU
Beinir tenglar