Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Akranes

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Akranes

						Akcanes

I. árg.

Akranesi,  11. maí 1942.

2. tbl.

Dr. ÁRNI ÁRNASON HÉRAÐSLÆKNIR:

Þéttbýli — þnfnaður

Akranes er nú orðið kaupstaður. —

Lögreglustjórinn er orðinn að bæjar-

fógeta og í stað oddvita er kominn

hæjarstjóri. Breytingin kostar líita

töluvert, því að kröfurnar í ýmsum at-

riðum meiri, reksturinn dýrari. En hér

er margs að gæta, fleira, sem verður

að athuga. Þéttbýlið gerir margar og

margvíslegar kröf ui .Slíkar kröfur eru

nú að vísu ekki til orðnar aUt í einu.

hér á Akranesi, og ekki heldur fyrir

það eitt, að kauptúnið er orðið kaup-

staður. En það er sérstök ástæða til að

líta á þær á þessum tímamótum, og þá

ekki síður þegar þess er gætt, að hing-

að til hafa ekki verið mörg né mikil

tækifæri til þess, að ræða mál kaup-

túnsins opinberlega við íbúa þess. Auk

þess stækkar bærinn nú óðum og þétt-

býlið vex með hverjuári.

Akranes hefir áður verið, ef svo

má segja, safn af smábýlum, þar sem

flestallir hafa haft nokkuð landrými

og sumir sæmilegt. Þetta er nú óðum

að breytast. — ,,Þar sem áður akrar

huldu vöH", eru nú komin hús og út-

mældar byggingarlóðir. Og þá skap-

azt nýir örðugleikar og vandamál

þéttbýlisins.

Þéttbýlið gerir sérstakar kröfur. —

Lífið gerir ætíð kröfur og því fylgja

erfiðleikar í einhverri mynd. Islenzki

sveitabúskapurinn hefir átt við örðug-

leika að stríða vegna einangrunar og

samgönguerfiðleika. Kaupstaðir og

borgir verða að stríða við örðugleika

vegna þéttbýlisins. Sá, sem vill verða

sveitabóndi, verður að kynnast þeim

erfiðleikum og læra að sigrast á þéim.

Sá, sem flytur í kaupstað eða elst þar

upp, verður að kynnast kröfum bæj-

arlífsins og verða við þeim.

JÞaö er margt, sem breytist í venj-

um og lifnaðarháttum í þéttbýlinu, frá

bví sem var á meir og minna afskekkt-

um og einangrnðum sveitabæjum. —

Sumar breytingarnar liggja í augum

uppi. 1 sveitinni framleiðir bóndinn

mikíð af fæði handa sér og sínum, en

í kaupstaðnum lifa flestir aðallega á

vinnu sinni og kaupa aHar nauðsynj-

ar. En aðdrættirnir eru líka auðveld-

ir. í sveitinni er bóndinn og fjölskyld-

an í fylsta máta frjáls ferða siiia en í

kaupstaðnum og borginni er það eitt-

hvað annað. Þegar komið er út fyrir

dyrnar eru „ljón á veginum", og það

verður að setja ákveðnar og strangar

reglur,   umferðarreglur,   til þess   að

vernda líf og limi fólksins, sem ferðast

á götum úti. Þá er einhver munur á

því, að ala upp börn í sveit eða í kaup-

stað. Á síðari barnsárunum taka skól-

arnir að vísu við kennslunni og hjálpa

þá til við uppeldið, en uppeldi og

gæzla er ólíkt erfiðari í kaupstaðar-

sollinum en í sveitinni.

í stuttu máli: Þéttbýlið með öllum

sínum breytingum á sambúð fólksins

og venjum, og með öllum sínum marg-

víslega vanda, gjörir þær kröfur, að

settar séu ákveðnar reglur um margt,

og að unnið sé að mörgu, sem ekki.eða

síður er þörf í dreifbýinu. Sumt af

þessu varðar beint líf og öryggi fólks-

ins.eins og umferðarrcglur og gæzla

barna á götum úti. Sumt miðar að því,

að forðast árekstra í sambúðini, t. d.

lögreglueftirlit, ráðstafanir gegn götu-

óspektum og það, að taka ölvaðamenn

af almannafæri. Þannig mætti lengi

telja. en síðast en ekki sízt má nefna

allan þrifnað og góða umgengni utan

húss. Þetta atriði miðar bæði að. því,

að forðast árekstra og óbægindi í sam-

búðinni, en stuðlar þó ekki síður að

lreiisuvernd bæjarbúa. — Hér er þá

komið að því, sem á að vera aðal

kjarni þessa máls.

Nú mætti segja sem svo, að þrifn-

aður sé jafn nauðsynlagur og heilsu-

samlegur í sveit og í kaupstað. Þetta

er að vísu satt í sjálfu sér, en þó veld

ur þéttbýlið einnig hér mun, sem getur

orðið áþreifanlegur. Tökum dæmi:

Sveitabóndi, sem lætur fjóshaug sinn

eða sorphaug við hlaðið, fyrir framan

bæjargluggann, verður sennilega fyrir

háði og lítilsvirðingu fyrir bragðið, en

hann verður ekki fyrir beinu aðkasti

né opinberri rekistefnu af þeim sök-

um. — En kaupstaðarbúi, sem rekur

búskap, má ekki trana haugum sínum

framan í fólkið, með því, að setja þá

framan við hushliðina við alfara veg.

Tökum annað dæmi, lúsina. Lúsugt

sveitaheimili fær á 'sig stimpil ó þrifn-

aðar og menningarskorts, en ekki mun

þar þó alla jafna vera gjörð aðför að

lúsinni. I kaupstað getur verið öðru

máli að gegna. Mikill fjöldi heimila

á þar börn sín í skóla mikinn hluta

ársins. Lúsug skólabörn geta borið

hana á börn af algjörlega lúsalausum

þrifnaðarheimilum, sem með engu

móti vilja við hana una. Það leiðir aft-

ur af sér kröfu um hreinsun hina lús-

ugu barna og þá heimilanna jafnframt.

Ég læt þessi dæmi nægja til þess, að

skýra það, að í kaupstað er hver mað-

ur í þessu efni, ekki „húsbóndi á sínu

heimili" í sama skilningi og í strjál-

býlinu, heldur er allur kaupstaðurinn

í vissum skilningi stórt dvalarheimili.

Hreinlæti og heilsuvernd eru hér

nefnd saman. Ekki hafa þó allir verið

á einu máli um þetta. Sú röksemd

hefir heyrst, að sóðar séu oft stál-

hraustir og langlífir en hreinlætis-

fólk heilsulausar veimiltítur, og því

megi draga gagnið af hreinlætinu í

efa. Gildi hreinlætisins er þó ekki leng-

ur vafamál. Hér á landi er saga sulla-

veikinnar eitt gleggsta dæmið. Hér

verður ekki farið lengra út í þá sálma,

en þess að eins getið, að það er löngu

sannað, að ýmsir sjúkdómar berast

rneð saur og óhreinindum, og þeir

breiðast skjótt út og magnast um allan

helming þar sem sóðaskapur er í al-

gleymingi. Má þar til -nefna tauga

veiki, blóðkreppusótt og drepsóttina

útbrotataugaveiki, sem líka mætti

nefna lúsasótt. I þéttbýlinu er þrifn-

aðurinn, þegar af þessari ástæðu, skil-

yrðislaus krafa.

En auk þess er alt hreinlæti feg-

usrðarkrafa og menningarkrafa. Það

hafa allir óbeit á saur og óþverra, þótt

sú tilfinning sé misjafnlega þroskuð.

Þriflfiaður. góð umgengni og snyrti-

leiki, utan húss og innan, þroskar

fegurðartilfinninguna og stuðlar að

því, að setja menningarbrag á fólkið.

Jafnframt er þessi umgengni á hina

hliðina augljóst merki, sem sýnir

hvernig ástatt er um þessa kosti og

hæfileika á hverjum stað.

En þá eru mótbárurnar. Það mun

vera sagt sem svo: Ef grinahúsin

mega ekki vera nálægt götu, hvar eiga

þau þá að vera í þrengslum þéttbýlis-

ins? Og einhversstaðar verður að láta

áburðinn. Annars eru mönnum bjarg-

ir banaðar. Því er til að svara, að allt

þetta verður að vera að baki umferð-

inni og svo afsíðis, sem unnt er. Mikið

má ef vel vill. Ef gripahús eru nálægt

umf erð, þá er til dæmis alls ekki sama,

hvernig þau snúa og hvoru megin

haughús og safnfor er við þau. Haug-

ar verða að vera í haughúsum og lög-

ur í steyptum og yfirbyggðum safn-

þróm. Ef þéttbýlið vex svo, að þetta er

heldur ekki kleift, þá verður búskap-

urinn að færast af þeim svæðum og

út fyrir kaupstaðinn.

Hér er vitanlega eitt af örðugum

viðfangsefnum og vandamálum þétt-

býlisins. Breytingar og umbætur sem

þessar, eru líka oft dýrar og erfiðar

fátækum mönnum. Allar almennar

þrifnaðaraðgerðir kosta líka fé úr

hb-epps-   eða   bæjarsjóíi.    Af   öllum

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8