Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Andvari

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Andvari

						ANDVARI                                              UM FRÆÐASTÖRF JÓNS SIGURÐSSONAR                                                       5 1
Þetta alþýðlega yfirlit yfir mannkynssöguna er ólíkt þeim sérhæfðu vanda-
málum sem Jón glímdi við í Árnasafni. Þekkingin sem þarna kemur fram
er naumast meiri en finna mátti í almennum kennslubókum lærðu skólanna
en það sem er merkilegt er að Jón notar söguna til að halda á lofti ákveðnu
viðhorfi til stjórnmála á sögulegum grundvelli.17 Hann talar um þjóðaranda
Grikkja og nytsemi þjóðfrelsis, en virðist heldur amast við konungum og
niðurnjörvaðri stéttaskiptingu:
Veraldarsagan sýnir oss, að konúngaveldi yfir þjóðlöndum er í upphafi komið fram af
ráðríki og ofríki einstakra manna, en síðan er það orðið að vana og seinast að einskonar
trúargrein, því margir menn hafa um lángan aldur ímyndað sér, að guð sjálfur hafi sett
konúngana til herra alls fólks, og þeir sé því lángtum fullkomnari, og verði án efa miklu
sælli annars heims enn aðrir menn.18
Jón rekur síðan sögu andófs gegn konungum sem hófst í Frakklandi
og stuðluðu helzt til þess rit Valtara (Voltaire) og Rússós (Rousseau) og þjóðfræðínga
flokksins á aðra hönd, en á aðra nærfellt ótrúleg kúgun alþýðu af enum æðri stéttum,
og gífurlegt óhóf og siðaspiilíng konúnganna sjálfra og hirðar þeirra. ... Þegar
Bandafylkin í Vesturálfu rifu sig undan Englandi, fengu þau hina mestu aðstoð á
Frakklandi, því Frakkakonúngur vildi gjöra Englandi sem mestan skaða; en nærri
má geta hvílíkar hugmyndir það hafi vakið hjá þjóðinni, að einvaldur konúngur veitti
þegnum annars konúngs styrk til að brjótast undan stjórn hans og stofna fullkomið
þjóðveldi. Frakkar urðu einnig næstir til að steypa þeim enum sama konúngi sem
hjálpað hafði Vestmönnum, og hefir ekki verið óttalegri biltíng nokkru sinni enn sú sem
þá varð, en hún hefir einnig fyrst lokið upp augum bæði konúnga sjálfra og annarra,
og sýnt, að enginn traðkar réttindum þjóðanna að ósekju lengur enn um stund og tíma.
Síðan hafa mörg dæmi gefizt, sem sýnt hafa hverju þjóðirnar megna, þegar þær eru
búnar að læra að vera samheldnar, og að þekkja og elska frelsið.19
A þessu hnykkir Jón þegar hann ræður stjórnskipan í samtímanum og tekur
þar afdráttarlausa afstöðu gegn konungsvaldi en með lýðveldum (sem á þeim
tima var nánast einvörðungu að finna í Ameríku):
En þegar einn maður ræður, karl eður kona, sem tekur við ríkisstjórn af því hann er
borinn til þess, en eigi af því hann sé þess bezt um kominn, þá mun flestum virðast
eigi ólíklegt, að réttarjöfnuðurinn, sem mest ríður á, ekki haldist nógu fastlega, og að
einhver stéttanna, eða konúngur sjálfur, fái meira vald enn þjóðinni má gagn að verða,
og ollir það biltínga þegar fram líða stundir. Bretar hafa verið heppnastir manna að
sameina konúngstjórn og þjóðstjórn, enda hefir það kostað mart stríð og lángan aldur,
og þykir þó flestum auðurinn ráða þar heldur miklu. Á ofanverðri enni fyrri öld, og
á þessari sem nú er, hafa komið upp mörg lýðstjórnarríki, hafa þau ekki öll sama
stjórnarhátt, en aðal-hugmynd þeirra er sú hin meðal þjóðarinnar sama sem lýsti sér í
stjórn enna fornu íslendínga og náttúrlegust er, að þjóðin sjálf á höfuðvaldið, og enginn
a með að skera úr málefnum þeim, sem allri þjóðinni viðkoma, nema samkvæmt vilja
flestra; kemur það einkum fram í ákvörðun alls þjóðkostnaðar, eður í skattgjaldinu og
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV