Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Bęndablašiš

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Bęndablašiš

						Þriðjudagur 15. júlí 1997

Bœndablaðið

Menntunarmðl

Alþingi samþykkti

samhljóða í vor tíllögu um

stefhumótun í menntun-

armálum í landbúnaði. Þar

felur Alþingi landbúnaðar-

ráðherra að skipa nefhd tíl

að vinna að stefhumótun í

menntamálum landbúnað-

arins.

Nefndin kanni sérstak-

lega hvernig skipulagi á

sérhæfðri menntun í

landbúnaði sé best komið

fyrir innan skólakerfisins,

rannsaki menntunarstíg í

landbúnaði, athugi skipu-

lag endurmenntunar, fjalh

um hvemig sérskólar land-

búnaðarins eigi að tengjast

öðru skólastarfi og skoði

tengsl rannsókna í land-

búnaðarmálum við skólastarf.

Höfundur þessarar greinar var

fyrsti flutningsmaður tillögunnar.

Það er ánægjulegt að samstaða

náðist um þetta mikilvæga mál.

Tillagan fékk mjög jákvæðar um-

sagnir frá samtökum og stofnunum

í landbúnaði. I greinargerð með til-

lögunni er fjallað um marga þætti

sem tengjast menntun í landbúnaði

og er í þessari grein rætt um ýmsa

þeirra hér í Bændablaðinu.

Sérstaða

landbúnaöar

Engin atvinnugrein hefur

breyst jafn mikið á þessari öld hér-

lendis eins og landbúnaður. Island

breyttist á örfáum áratugum úr

hefðbundnu landbúnaðarsamfélagi

í iðnvætt borgarasamfélag og

gerðist sú þróun á skemmri tíma en

víðast hvar annars staðar. Þetta er

ein af ástæðunum fyrir því að um-

ræða um landbúnaðarmál hefur oft

einkennst af skörpum skilum í

skoðunum manna.

I upphafi aldarinnar höfðu

flestir landsmenn framfæri sitt af

landbúnaði og tengdum greinum.

Nú sýna hagtölur að vinnuafl í

landbúnaði er um það bil 5% af

heildarvinnuafli landsmanna. Fyrir

tæpum sextíu árum voru 32% af

vinnuafli landsmanna í land-

búnaði.

Fjölmörg störf eru í tengslum

við landbúnað, svo sem við

verslun og viðskipti, auk nýrra at-

vinnugreina eins og ferðaþjónusta,

fiskeldi, landgræðsla og skógrækt.

Landbúnaður hefur breyst

verulega á undanförnum árum og

orðið sífellt fjölbreyttari. Það

krefst þess að hugað sé vel að

menntamálum, t.d. vegna margvís-

legra möguleika í lífrænni ræktun,

loðdýrarækt eða kornrækt. Aukin

áhersla á menntamál þýðir betri

líkur að nýtt séu tækifæri sem eru

fyrirhendi.

Skólar í

landbúnaði

Menntun í landbúnaði er fyrst

Agúst Einarsson,

prófessor og

alþingismaður í

þingflokki

jafnaðarmanna

tengist

og fremst í sérskólum,

þ.e. í bændaskólunum

á Hólum og á Hvann-

eyri, svo og í Garð-

yrkjuskólanum, en

einnig í Búvísinda-

deild Bændaskólans á

Hvanneyri sem er eina

kennslustofnunin á há-

skólastigi í landbúnaði

hérlendis.

Sérskólar landbún-

aðarins heyra stjórn-

sýslulega undir land-

búnaðarráðuneyti en

ekki menntamálaráðu-

neyti. Hér er mikil-

vægt álitaefni sem

nefndin verður að

skoða. Langflestir sér-

skólar og annað sem

menntakerfinu  er  stjórn-


'ikilvægt er að

íslenskur land-

.búnaður skynji

stöðu sína sem hluti af

heild og að hagkerfið

byggir æ meira á

almennum reglum í stað

sérreglna. Þessi breyting

hefur átt sér stað hér á

landi eins og annars staðar

á undanförnum árum.

Sérstaða landbúnaðar hér-

lendis hefur m.a. markast

af því að hann hefur búið

að hluta til við lokað hag-

kerfi og lokað stjórn-

sýslukerfi án mikilla

tengsla við aðra þætti.

Menntamálin hafa verið

undir landbúnaðar-

ráðuneyti, peninga- og

lánamál hafa verið í

sérstökum stofnunum og

stjórnsýsluákvarðanir hafa

flestar verið teknar

einungis í samvinnu við þá

aðila sem gæta hagsmuna

þeirra sem starfa í greininni

sjálfri.

sýslulega undir menntamálaráðu-

neytinu.

Vitaskuld kemur til greina að

menntun í landbúnaði verði innan

almennra framhaldsskóla í stað

sérskóla, eða í formi eins konar

samstarfs sérskóla og framhalds-

skóla. Sem dæmi um slíkt er

Hótel- og veitingaskóli íslands

sem er deild í Menntaskólanum í

Kópavogi. Það fyrirkomulag hefur

reynst mjög vel.

Eitt mikilvægasta varðandi

menntun nemenda er að þeir geti

auðveldlega tengst öðru námi, þ.e.

að nemendur lendi ekki á blind-

götu í námi sínu. Það er mjög

mikilvægt, einmitt vegna stjórn-

sýslulegrar stöðu menntunar í

landbúnaði, að nemendur geti

haldið áfram námi innan almenna

skólakerfisins þegar þeir hafa

lokið afmörkuðu námi í land-

búnaði.

Fjölmargt í menntamálum

landbúnaðar getur aukið tekjur

greinarinnar verulega, svo sem

endurbætur í bútækni, líftækrii,

landnýtingu, orkunýtingu og jarð-

nýtingu. Aukin áhersla á menntun

í matvælaiðnaði, gæðstjórnun og

hagfræði leiðir til framfara innan

landbúnaðar.

Endurmenntun, æðri

menntun og

rannsóknir

Kennsía og nám fer víða fram

innan landbúnaðarins. Þannig er

starfsemi ráðunauta í leið-

beiningarþjóhustu víðs vegar um

landið, en mikil fræðsla og endur-

menntun er vegna starfa þeirra.

Endurmenntun er nú einn

mikilvægasti þáttur í menntun sér-

hverrar þjóðar og er hún um-

fangsmikil í starfi sérskólanna

þriggja. Eitt af verkefnum nefndar-

innar er að fjalla um með hvaða

hætti endurmenntun innan land-

búnaðarins sé best skipulögð og

hvernig auka megi áhuga á henni.

Æðri menntun innan land-

búnaðar er nokkuð mikil hér á

landi miðað við margar aðrar

atvinnugreinar. Þannig eru tiltölu-

lega fleiri háskólamenntaðir ein-

staklingar starfandi í landbúriaði

en í sjávarútvegi. Vel menntað fólk

í landbúnaðarfræðum er víða í ís-

lensku þjóðfélagi, bæði innan

menntastofnana,            rannsókna-

stofnana og samtökum tengdum

landbúnaði. Ekki er óalgengt að

innan landbúnaðarkerfisins starfi

einstaklingar sem hafa lokið

doktorsprófi í fræðum tengdum

landbúnaði.

Tengsl sérmenntunar í land-

búnaði við aðra skóla er vitaskuld

mjög mikilvæg og á það ekki hvað

síst við Búvísindadeildina á

Hvanneyri, sem starfar á háskóla-

stigi, og samstarf hennar við aðra

skóla á háskólastigi, m.a. við Há-

skóla Islands og Háskólann á

Akureyri.

Einn mikilvægasti þáttur í

menntamálum landbúnaðarins eru

tengsl skóla, atvinnulífs og rann-

sókna. Nú eru starfandi hérlendis

margar rannsóknastöðvar á sviði

landbúnaðar. Þar má einkum nefna

Rannsóknastofnun landbúnaðarins

og rannsóknastarfsemi sem fer

fram hjá Skógrækt ríkisins, Land-

græðslu rfkisins, Veiðimálastofnun

og fleiri aðilum.

Rannsóknir innan Bútækni-

deildar Búvísindadeildar nýtast

nemendum og bændum mjög vel

og eru gott dæmi um atvinnulífs-

tengdar raruisókiúr- sem skila

mikilli arðsemi. Hægt er áð færa

sterk rök fyrir því að aukið fj'ár-

magn í rannsóknir í landbúnaði

muni skila sér fljótlega aftur í

auknum tekjum þjóðarbúsins.

Nýir möguleikar

Margt þarf að skoða sem

tengist menntamálum í land-

búnaði. Þannig hefur framleiðni í

mörgum vinnslugreinum landbún-

aðarins ekki aukist og jafnvel

minnkað á undanförnum árum.

Þetta krefst vitaskuld endurmats

og endurskipulagningar þar sem

aukin menntun getur komið að

verulegu gagni.

Fagmennska í úrvinnslu fjöl-

margra matvælaafurða er glöggt

vitni um að margt vel menntað

fólk starfar í landbúnaði. Benda

má á ostaframleiðslu, en íslenskir

ostagerðarmenn hafa margoft

fengið verðlaun erlendis fyrir

framleiðslu sína. Athyglisvert er

að hinir margverðlaunuðu íslensku

mennings um umhverfi sitt. í sam-

skiptum fólks í þéttbýli og dreif-

býli skiptir vaxandi máli að hugað

sé að þáttum eins og gróðurvernd,

jarðvegseyðingu, stóriðju, hreinni

náttúru, mengun og umgengni í

óbyggðum. Þannig eru fjölmörg

álitamál sem tengjast stöðu land-

búnaðar í þjóðlífinu. Aukin

menntun í landbúnaði og annars

staðar auðveldar samskipti milli

einstaklinga og atvinnugreina.

Almennar reglur

í stað sérreglna

Mikilvægt er að íslenskur land-

búnaður skynji stöðu sína sem

hluti af heild og að hagkerfið

byggir æ meira á almennum regl-

um í stað sérreglna. Þessi breyting

hefur átt sér stað hér á landi eins

og annars staðar á undanförnum

árum.

Sérstaða landbúnaðar hérlendis

hefur m.a. markast af því að hann

hefur búið að hluta til við lokað

hagkerfi og lokað stjórnsýslukerfi

án mikilla tengsla við aðra þætti.

/ upphafi aldarinnar höfðu flestir landsmenn framfœri sitt aflandbúnaði

og tengdum greinum. Fyrir toepum sextíu árum voru 32% af vinnuafli

landsmanna í landbúnaði...

ostagerðamenn eru nær allir

menntaðir erlendis, langflestir í

Danmörku. Danir leggja mikla

áherslu á menntun í landbúnaði og

uppskera eftir því.

Á menntun hvfla margir þættir

landbúnaðar, t.d. kynbætur, sem

geta aukið tekjur verulega hvort

sem um er að ræða jurtir eða dýr.

Einnig skiptir góð þekking á sjúk-

dómum miklu máli en íslenskur

landbúnaður er mjög háður ytri að-

stæðum hvað það varðar.

Möguleikar íslensks land-

búnaðar eru einnig á sviðum sem

fengu ekki mikla athygli fyrir

nokkrum árum. Benda má á garð-

yrkjurækt, sem er vaxandi atvinnu-

grein, og ferðaþjónustu. Landr

búnaðurinn hefur einnig mikil-

vægu hlutverki að gegna í um-

hverfismálum, m.a. við mótun

stefnu í þeim málaflokki, sem

hefur hagrænt gildi auk þess að

bæta mannlíf.

Ein af meginbreytingum

síðustu  ára  er  aukin  vitund  al-

...en nú sýna hagtölur að

vinnuafl í landbúnaði er

um það bil 5% af heild-

arvinnuafli landsmanna.

Menntamálin hafa verið undir

landbúnaðarráðuneyti, peninga- og

lánamál hafa verið í sérstökum

stofnunum og stjómsýslu-

ákvarðanir hafa flestar verið teknar

einungis í samvinnu við þá aðila

sem gæta hagsmuna þeirra sem

starfa í greininni sjálfri.

Þetta er ekki ósvipuð staða og

gilt hefur fyrir aðrar atvinnugrein-

ar hérlendis en þó hafa orðið

breytingar á undanfömum árum,

einkum í sjávarútvegi. Það er brýnt

að íslenskur landbúnaður taki

virkan þátt í aðlögun atvinnugrein-

arinnar að almennum reglum í stað

sérreglna.

Vinna við stefnumótun felur í

sér að mörkuð er framtíðarsýn sem

nær t.d. frá tíu árum til þrjátíu ára.

Hér er því ekki verið að skoða

hlutina til fárra ára heldur verið að

búa til umgjörð á sviði menntunar í

landbúnaði sem gagnast atvinnu-

greininni og þjóðlífinu öllu til

langs tíma.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24