Tímarit.is   | Tímarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vísbending

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Vísbending

						ISBENDING

Stighækkandi tekjuskattur

óheppilegur

0

Hannes Hólmsteinn

Gissurarson

Prófessor

Forystumenn núverandi stjórnar-

flokka tala um að taka upp

stighækkandi tekjuskatt. Þetta er

skattur, þar sem menn greiða því hærra

hlutfall tekna sinna sem tekjurnar eru

hærri., Maður með 200 þúsund krónur

í mánaðartekjur greiðir til dæmis 20%,

maður með 300 þúsund 25% og svo

framvegis. Auðvitað er líka til stiglækkandi

tekjuskattur, og tíðkast hann enn sums

staðar (til dæmis í sumum kantónum Sviss,

þar sem erlendir auðmenn, sem setjast

vilja þar að, geta samið um skattgreiðslur

sínar). Andstæða stighækkandi tekjuskatts

er flatur skattur. Þá greiða menn sama

hlutfall af tekjum sínum, hverjar sem

þær eru. Fjármagnstekjuskattur á Islandi

var fram á síðastliðið sumar til dæmis

flatur 10% skattur á fjármagnstekjur.

Fyrirtækjaskattur er flatur 15% skattur á

hreinar tekjur fyrirtækisins.

Það er tilefni til að rifja upp, hvers

vegna flestir sérfræðingar um skattamál

eru andvígir slíkum skatti. Fyrst er þess að

geta, að ekki er allt sem sýnist um hann.

Islendingar búa við há skattleysismörk,

um 113 þúsund krónur á mánuði, og

eftir það greiða venjulegir launþegar um

37% af tekjum sínum í tekjuskatt. Þetta

sést á 1. mynd. Þetta er því flatur skattur

að nokkru leyti (þegar komið er yfir 113

þúsund krónurnar). En hann er auðvitað

stighækkandi að öðru leyti: Maður með

100 þúsund króna mánaðartekjur greiðir

0% af tekjum sínum í skatt, maður með

200 þúsund greiðir 16%, maður með 300

þúsund greiðir 23% og svo áfram. Eftir

því sem tekjurnar hækka, greiða menn

vegna hinna háu skattleysismarka hærra

hlutfall af tekjum sínum í skatt.

Skattbyröi hópa

Mörgum hefur líka sést yfir annað.

Hér hefur aðeins verið rætt um verga

skattbyrði: Þetta er það, sem menn greiða

til ríkisins. Hversu mikil er skattbyrði

ólíka hópa, þegar tekið er tillit til greiðslna

og þjónustu ríkisins við þá? Hver er

með öðrum skattbyrðin, þegar greiðslur

(eða ígildi þeirra)  frá ríkinu hafa verið

dregnar frá greiðslum til ríkisins? Eins og

dr. Ragnar Árnason prófessor bendir á,

má gera ráð fyrir, að ríkið greiði svipaða

upphæð (eða ígildi hennar) til allra

skattgreiðenda óháð tekjum. Efnamenn

njóta að vísu í meira mæli löggæslu og

landvarna, af því að þeir hafa meira að

vernda, en fátækt fólk fær hærri bætur

og nýtur eflaust frekar niðurgreiddrar

þjónustu (þótt neytendur margvíslegrar

þjónustu, til dæmis synfóníutónleika og

háskólafyrirlestra, séu raunar sennilega

frekar tekjuháir).

Á 2. mynd er sýnt, hvernig hrein

skattbyrði skiptist hlutfallslega á ólíka

tekjuhópa í skattkerfi eins og hinu

íslenska, þar sem skattleysismörk eru við

113 þúsund krónur og lagður 37% flatur

tekjuskattur á tekjur ofan þeirra marka.

Gert er ráð fyrir, að greiðslur frá ríkinu séu

75 þúsund krónur á hvern skattgreiðanda.

Sjá má af 2. mynd, að þessi flati vergi

tekjuskattur er talsvert stighækkandi sem

hreinn tekjuskattur. Þeir, sem eru undir

300 þúsund krónum á mánuði, greiða

minna til ríkisins en þeir fá frá því (þeir

eru hreinir þiggjendur). Fyrir tekjuhópana

ofan við það hækkar hlutfallið smám

saman og er meira en 20% fyrir þá, sem

hafa 750 þúsund króna mánaðartekjur.

Einn stuðningsmaður stighækkandi

tekjuskatts, Indriði H. Þorláksson,

fyrrverandi ríkisskattstjóri og núverandi

aðstoðarmaður fjármálaráðherra, heldur

því fram, að Adam Smith hafi aðhyllst

slíkan skatt. En það er hæpið, eins og sést

af ummælum Smiths í V. bók AuSlegðar

þjóðanna frá 1776. Þar segir hann, að

borgararnir eigi að leggja fé til ríkisins „í

hlutfalli við tekjur". Augljóst er, að hann

á þar við flatan (proportional) tekjuskatt,

ekki stighækkandi (progressive). Hann

segir að vísu síðar í sömu bók ekki

óskynsamlegt, að efnafólk leggi meira af

mörkum hlutfallslega en aðrir, en með því

er hann að rökstyðja skatt á munaðarvóru,

sem lendir eðli málsins samkvæmt frekar á

efnafólki en öðrum. Þótt Adam Smith sé

því ekki skoðanabróðir Indriða, á hann

sér samherja, Karl Marx. Annað atriðið

í upptalningu þeirra Marx og Engels í

Kommúnistaávarpinu 1848 á brýnustu

ráðstöfunum kommúnista var: „Háir og

stighækkandi skattar."

Rök á móti

Hvaða rök eru síðan gegn því að ganga

lengra en nú þegar er gert á Islandi, þar

sem hinn flati skattur á tekjur ofan

ákveðinna marka er í raun stighækkandi

skattur? Hér skulu nefnd þrenn hagnýt

rök gegn stighækkandi tekjuskatti. I fyrsta

Iagi flækir slíkur skattur alla skattlagningu.

Ef einstaklingar í sömu fjölskyldu þurfa

að greiða 40% skatt af háum tekjum, en

aðeins 20% af lágum tekjum, þá munu

þeir skipta tekjum sínum upp á milli

sín, maðurinn til dæmis telja tekjur fram

á konuna og börnin í stað þess að skýra

satt og rétt frá. Menn munu h'ka reyna

að skipta tekjum sínum milli ára, svo að

eitt árið, þegar þær eru óvenjuháar, lendi

Mynd 1: Flatur 37% tekjuskattur með 113

þús. kr. skattleysismörkum

Skattgreiðslur

Greiðslur og þjónusta frá ríkinu

3    300

•§    250

r

"C

**-

Dl

O

M

•q

1

-100

25   125   225   325   425   525   625

Mánaðartekjur í þús. kr.

725

VISBENDING • 43.TBL. 2009

					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4