Tímarit.is   | Tímarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vísbending

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Vísbending

						iISBENDING

"V

Hver eiga skattleysismörk að vera?

o

Hannes Hólmsteinn

Gissurarson

Prófessor

Islendingar greiða fast hlutfall af

tekjum sínum í tekjuskatt, þegar

komið er yfir ákveðin skattleysismörk,

sem hafa verið breytileg frá ári til árs.

Ósjaldan heyrist, ekki síst fyrir kosningar,

að hækka beri skattleysismörkin. Stefán

Ólafsson félagsfræðiprófessor fullyrti í

Morgunblaðinu 24. febrúar 2006, að „hin

lævísa rýrnun skattleysismarkanna" væri

„leynivopnið sem ríkisstjórnin hefur notað

til að auka skattbyrði og í leiðinni hefur hún

aukið ójöfnuðinn stórlega". Taldi hann, að

lækkun skatdeysismarka að raungildi væri

aðalskýringin á því, að skatttekjur ríkisins

hefðu hin síðari ár hækkað í hlutfalli við

landsframleiðslu.

Þá er þess fyrst að geta, að skattleysis-

mörk eru talsvert hærri á Islandi en í

grannlöndunum, eins og sést á töflu 1,

þar sem sýnd eru skattleysismörk í ýmsum

löndum árið 2006 á sambærilegu verðlagi.

Til dæmis voru skattleysismörk í Svíþjóð

þá aðeins um einn níundi af því, sem þau

voru á Islandi.

Tafla l:Skattleysismörk

í ýmsum löndum 2006

Lmnd	Lágmark kr.	Hémmrk kr.

Island	948.647	948.647

Danmörk	450.980	536.490 336.448 1.048.644 288.343 644.266

Finnland	129.336	

Noregur	730.247	

SvlþjóS	110.249	

Bretland	644.266	

Óneitanlega skýtur skökku við í Ijósi

þessara talna, þegar krafist er hækkunar

skattleysismarka á Islandi.

I öðru lagi virtist Stefán Ólafsson ekki

gera sér grein íyrir, að skattleysismörk hafa

frá 1995 verið vanreiknuð í opinberum

tölum. Astæðan er sú, að árið 1995 var

ákveðið, að lífeyrisgjöld launþega yrðu

undanþegin álagningu tekjuskatts. Þetta

jafngilti talsverðri hækkun skatdeysismarka.

Árið 1999 var síðan ákveðið, að séreignar-

sparnaður í lífeyrissjóðum yrði einnig

undanþeginn álagningu tekjuskatts. Þetta

jafngilti einnig hækkun skatdeysismarka

(þótt séreignarsparnaður sé ólíkt lífeyris-

gjöldum ekki lögboðinn, svo að ekki nýta sér

hann allir). Sveinn Agnarsson hagfræðingur

reiknaði haustið 2008 út, hver hin

raunverulegu skattleysismörk væru að teknu

tilliti til þessara atriða. I töflu 2 eru annars

vegar opinber og hins vegar raunveruleg

skatdeysismörk á verðlagi ársins 2007.

Mynd: Skattleysismörk lækkuðu lítt eftir 1992

JÉ	

10	

'3	

JSL	1500.0

¦e	

F	1000.0

w 'l o	

	500.0

»	

n	

JC	

(O	0.0

tf	

¦c	

<	

1 Raunveruleg skattleysisrnörk á verðlagi 2007

Heimild: Ríkisskattstjóri og Sveinn Agnarsson.

Þegar borin eru saman raunveruleg

skattleysismörk 1992 og 2007, sést, að

munurinn er á föstu verðlagi aðeins um

fjögur þúsund krónur á mánuði. I öðrum

skrifum sínum vildi Stefán Ólafsson

venjulega frekar miða við 1995, væntanlega

af því að þá hvarf Alþýðuflokkurinn úr

stjórn. En athyglisvert er, að skatdeysismörk

hækkuðu í raun um fjögur þúsund krónur

ámánuðifrá 1995 til 2007.

Þróun raunverulegra skattleysismarka

sést enn betur á myndinni.

Skattleysismörk lækkuðu mest árin

1988-1990, í fjármálaráðherratíð Ólafs

Ragnars Grímssonar. Þau lækkuðu aftur

nokkuð 1992-1993, en gengu eftir það

smávegis upp og niður allt tímabilið til

2007, þegar þau hækkuðu talsvert aftur. Frá

og með 2007 voru skatdeysismörk bundin

við vísitölu verðlags. En hæpið er, eins og

Stefán Ólafsson virtist telja, að breytingar

á skattleysismörkum hefðu ráðið úrslitum

um afkomu ríkissjóðs frá 1991. Skatttekjur

af þeim tekjum, sem voru skattlagðar

vegna lækkunar skattleysismarka, en hefðu

ella verið skattfrjálsar, námu aðeins broti af

auknum tekjum ríkissjóðs á þessu tímabili.

Stefán Ölafsson fullyrti í skrifum sínum

árið 2006, að með lægri skattleysismörkum

hefði skattbyrði hinna tekjulægstu þyngst.

Það er rétt, en aðeins í þeim skilningi, að

þeir öðluðust getu til að greiða skatt, sem

þeir höfðu ekki áður. Ef hagur fyrirtækis,

sem rekið var með tapi og greiddi þess vegna

ekki tekjuskatt, vænkast, svo að það er rekið

með gróða og greiðir þess vegna tekjuskatt,

hefur þá eitthvað óæskilegt gerst? Ef hagur

manns, sem hafði lág laun og greiddi þess

vegna ekki tekjuskatt, vænkast, svo að

hann tekur að greiða tekjuskatt, hefur þá

eitthvað óæskilegt gerst?

Stefán Ólafsson hélt því einnig fram, að

tengja ætti skatdeysismörk við launaþróun

frekar en verðlag. En það er óeðlilegt: Þá

yrði alltaf sami tekjuhópurinn skattfrjáls

(sá, sem var neðan skatdeysismarka fyrsta

viðmiðunarárið, til dæmis 1995), jafnvel þótt

Tafla 2: Skattleysismörk

áíslandi 1988-2007

Ar	Oplnbmr sksttlsysis-mörk 1 þús. kr.	Raunvarulsa skattleysis-mörk 1 þús. kr.

1988 1989 1990	1.387	1.387

	1.280 1.219	1.260 1.219

1991 1992	1.242 1.225	1.242 1.225

1993	1.125	1.125 1.103

1994	1.103	

1995	1.108	1.125 1.125

1996 1997	1.065	

	1.065	1.109

1998 1999 2000 2001	1.073	1.117

	1.054 1.047 1.007	1.121 1.138 1.095 1.082

2002	996	

2003 2004	1.006 998	1.093 1.085

2005 2006 2007	1.010 996 1.080	1.098 1.083 1 174

hann öðlaðist getu til að leggja sitt af mörk-

um til þarfa þjóðarbúsins. Hitt er eðlilegra, að

sem flestir greiði skatta. Þá er það sami hópur,

sem ákveður skatta og ber þá.

Að lokum er rétt að benda á, að með háum

skatdeysismörkum er smíðuð skattagildra.

Þeir, sem hafa tekjur rétt innan við þessi

mörk, hugsa sig um rvisvar, áður en þeir auka

við sig vinnu, hækka þannig tekjur sínar og

þyngja með því skattbyrðina. Því lægri sem

skatdeysismörkin eru, því meiri líkur eru hins

vegar á, að menn losni úr slíkri skattagildru.

Ef menn vilja í alvöru bæta kjör hinna

tekjulægstu, þá er ekki markvissast að gera

það með því að hækka skatdeysismörk, því að

sú aðgerð nýtist ekki aðeins hinum fátækustu,

heldur öllum skattgreiðendum, einnig

hinum tekjuhæstu. Hitt er skynsamlegra, að

lækka tekjuskatt og lækka skatdeysismörk, til

dæmis um helming, svo að þau yrðu svipuð

og í Danmörku, en hækka um leið bætur til

hinna tekjulægstu. Þá hitra menn í mark, en

ekki fram hjá því. &9

VISBENDING

45.   TBL.   2009

					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4