Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsbending

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsbending

						Afdrifarík
hagstjórnarmistök
----------------------------------------------     ÓLAFUR HANNIBALSSON     ----------------------------------
Ritstjóri blaðsins bað Ólaf Hannibalsson - (ÓH) að fá til liðs við sig hina þjóðkunnu hagfræðinga, Jónas H. Haralz - (JH) og Jón
Sigurðsson, - (JS) til að velta fyrir sér hver hefðu verið afdrifaríkustu hagstjórnarmistök, sem framámenn íslendinga gerðu á síðustu
öld. Þeir fóru í grófum dráttum yfir hagsögu aldarinnar og nefndu bæði það sem vel tókst og það sem miður fór. Kaflar úr samræðum
þeirra fara hér á eftir.
Jón Sigurðsson, Jónas Haralz og Ólafur Hannibalsson.
Mynd: Geir Ólafsson
Kjördcemaskipanin skekkti valdahlutföllin
ÓH: Eg minnistþess að Gylfi Þ. Gíslason lagði áþað áherslu einhvers
staðar að það hafi án efa verið afdrifarík pólitísk mistök, að enginn
tók undir frumvarp Hannesar Hafstein á þingi 1905 og 1907 - það
var fellt í bæði skiptin - þar sem hann lagði til kjördæmaskipan sem
er mjóg lík þeirri sem komst á 50 árum síðar. Kjördæmaskipanin og
valdahlutföllin í landstjóminni urðu hemill.
JS: Þetta var hemill á framfarirnar, á því leikur ekki nokkur minnsti
vafí.
JH: Og er undirrótin að klofhingnum hér á vinstri vængnum. Það
má rekja hann beinlínis til þeirrar óánægju sem grefur um sig innan
Alþýðuflokksins í stjórnarsamvinnunni við Framsókn frá 1927. Þeir
finna aukinn mátt sinn og verkalýðshreyfingarinnar í þjóðfélaginu
og meðal kjósenda sem ekki kemur fram í þingstyrk. Kratar rjúfa
stjórnarsamstarfið 1931 vegna þessa. Svo heldur þetta áfram og er
ekki lagfært nema að litlu leyti, þannig að þetta er meginástæðan fyrir
því að við fáum allt aðra pólitíska þróun á vinstri vængnum hér en í
Skandinavíu.
Þróun bankamála og gengisákvörðunin 1931
ÓH: Á þriðja áratugnum voru efnahagsmálin og reyndar stjómmálin
líka farin að taka á sig meiri nútímablæ cn framan af öldinni.
JS: Verstu mistökin á 3. áratugnum vom að hér fékk ekki að þróast
bankakerfi með sérstökum seðlabanka eins og í nálægum löndum.
Menn leyfðu ekki banka í hlutafélagaformi að halda áfram að vera
til. Reyndar lenti Islandsbanki í vandræðum undir lok þess áratugar
sem var afdrifaríkt. Það er því hálfgert slys og kalla mætti mistök í
hagstjóm að eftir það starfa bara ríkisbankar á íslandi - og einn þeirra,
Landsbankinn, er jafnframt seðlabanki - um áratugaskeið, þar til
atvinnuvegabankarnir eru stofnaðir. En þeim var líka stjómað af öðm
en viðskiptalegum sjónarmiðum.
JH: Gengisákvörðunin 1931 var hrapaleg mistök sem var
kannski erfitt að sjá á þeim tíma. Við höfðum tekið upp fastgengi við
sterlingspundið, 22,15 árið 1926.
Afram stendur yfir þessi umræða um fyrirkomulag peninga-
og gengismála. Allir em sammála um að við eigum að fara inn í
gullmyntfótinn, það er enginn ágreiningur um það.
Um þetta þrefa menn fram og til baka, það er lagt fram frumvarp
eftir frumvarp, þetta er rætt allt fram á sumarþing 1931. En mönnum
lá ekki mikið á vegna þess að þegar kemur fram á árið 1927, kemur
í Ijós að þetta gengi, 22,15, er mjög hæfilegt. Útgerðin gengur vel og
allt er í lagi.
JS: Það koma þama nokkur góð ár.
J H: Já, 1927 og fram á árið 1930. Þá kemur kreppan. En þama em
sem sagt tvö stórmál sem ekki er gengið frá. Það er hvorki gengið frá
24IVÍSBENDING
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36