Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttatķminn

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttatķminn

						Það stendur mikið til; 35 ára afmælisfundur 
SÁÁ er fram undan (eins og sjá má á öðrum 
stað hér í blaðinu) og erindreki Edrú fór til 
að hitta Binna í blómabúðina og fékk hann til 
að rifja upp árin; aðdraganda þess að Samtök 
áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann 
voru stofnuð. 
Með fleiri flugtíma en flugfreyja
Á þeim tíma kostaði það mikla peninga að 
fara í meðferð vestur yfir Atlantsála á Free-
port. Hilmar Helgason gekk í það að tala við 
fjölskyldu Binna. Binni átti inni einhvern arf 
og fjölskyldan samþykkti, fyrir fortölur Hilm-
ars, að setja þessa peninga sem Binni ekki 
hafði komist í til að eyða í svallið og koma 
honum þannig út í meðferð. Nokkrum dög-
um seinna, og þá hafði Binni náttúrlega stein-
gleymt þessu samtali við Hilmar, var hann 
sóttur af vini sínum. Og ég fór út á Freeport. 
Var þar í þennan tíma sem var um hálfur mán-
uður. Meðan ég er í meðferðinni kom Hilmar 
með Lilla frænda (Ewald Berndsen), sem þá 
var konungur rónana í Reykjavík, út líka. Við 
erum þarna tveir frændurnir úti í Freeport 
saman. 
Þegar ég kom heim aftur er Hilmar enn 
edrú. Ég bjóst ekki við því. Alls ekki. Lilli 
kom heim skömmu síðar og við allir edrú. 
Þar byrjar þetta eiginlega. Og nú bregður svo 
við að það stoppar ekki síminn, því við vorum 
þekktir drykkjumenn, fjölskyldur hringja og 
spyrja; hvað getum við gert fyrir þennan og 
hinn? Strax á næsta ári fórum við að flytja 
menn út.? 
Eitt af mörgu sem gerði þessa vakningu 
magnaða, þarna fyrir um fjörutíu árum, er 
að fyrstu Freeport-ararnir voru mest megnis 
hvítflibbarónar. Blandaður hópur manna úr 
efri stéttum: Forstjórar, framkvæmdastjórar, 
alþingismenn, ráðuneytisstjórar... enda með-
ferðin dýr. Hilmar og Binni stóðu í ströngu 
við að fylgja mönnum út til New York þar sem 
Freeport-sjúkrahúsið og meðferðarstofnunin 
var staðsett. ?Ég var á þessu eina og hálfa ári, 
eða þar um bil, með fleiri flugtíma en flug-
freyja. Fór út, held ég, 60 sinnum. Við fylgdum 
mönnum út í stórum stíl, tveimur, þremur eða 
fjórum í senn.?
Borga meðan Lilli Berndsen er edrú
Innblásnir settu félagarnir sig í samband við 
Sjúkrasamlagið og Tryggingastofnun. Þeir 
áttu þar hauka í horni og Ísland var þá þannig 
að ýmislegt, ákvarðanir sem gátu verið til að 
ýta málum fram, voru háðar geðþótta. Binna 
eru minnisstæð ummæli þáverandi sjúkra-
samlagsstjóra: Meðan Lilli Berndsen er edrú, 
þá borga ég! Þetta er í kringum 1975. Um þrjú 
hundruð fóru í þessa meðferð á Freeport.
Þeir félagarnir gerðu einnig samning við 
Flugleiðir; höfðu það í gegn að Sjúkrasam-
lagið og Tryggingastofnun greiddu með-
ferðina en sjúklingurinn kostnaðinn við far-
gjaldið ? sem eftir samninginn við flugfélagið 
var viðráðanlegur. Þetta breikkaði vitaskuld 
hópinn. Fljótlega upp úr þessu er svo Free-
port-klúbburinn stofnaður en eitt hlutverka 
hans var að halda utan um þessa nýju edrú-
menn sem mættu til baka, og koma þeim inn 
í AA-samtökin.
?Við stofnuðum áfangaheimili sem hét 
Skjöldur. Lilli rak það. Skjöldur kom á undan 
SÁÁ. Lilli átti sér þann draum að allir þess-
ir útigangsmenn, vinir 
hans, ættu athvarf. Á 
þessum tíma héldu þeir 
til í Hafnarstræti sem 
jafnan var kallað Róna-
stræti. Og stóð undir 
nafni sem slíkt.?
Fljótlega fara menn 
að velta fyrir sér þeim 
möguleika að f lyt ja 
meðferðina sem þeir 
höfðu kynnst á Free-
port til landsins svo 
fleiri hefðu greiðan að-
gang að henni. Það var 
stemning í hópnum: ?Við 
vildum hafa þetta áhuga-
mannafélag, ekki bind-
indisfélag, félag þar sem 
bæði væru fyllibyttur 
og venjulegt fólk. Sam-
anber fyrsti hópur sem kom að stjórn SÁÁ, 
35 manns að mig minnir; þar inn í völdum við 
fólk úr öllu litrófinu, sem gæti nýst starfinu.?
En, það var jafnframt stór hópur fólks sem 
beið eftir því að þessi bóla myndi springa. Því 
á þessum tíma var svo komið, sá var mórall-
inn, að til að vera eðlilegur gegn og flottur 
þurftu menn helst að búa í Laugarásnum og 
hafa farið á Freeport. Þótti flott. Fólk sem var 
að gera eitthvað í sínum málum. Aðstand-
endurnir voru þakklátir en þetta gat farið í 
taugarnar á fyllibyttunum sem komu kannski 
heim til konunnar sinnar sem sagði: Af hverju 
getur þú ekki verið eins og þessi, ha? Binni 
eða Hilmar eða einhver? ?Nema, við sjáum að 
við þurfum að gera eitthvað til að flytja þetta 
heim. Það var stofnfundur á Hótel Sögu, sá 
fyrsti, og svo í Háskólabíói; sem við fylltum.?
Allir á sloppana
Ört vaxandi hópur Freeportara var vel tengd-
ur. Mjög vel tengdur. Þeir höfðu meðal annars 
farið með þáverandi forstjóra Tryggingastofn-
unar, alþingismann og ráðherra, í meðferð ? 
hann var jafnframt formaður sumarstarfsemi 
sem var í Reykjadal í Mosfellssveit. ?Þetta var 
eiginlega fyrsta verkefni fyrstu stjórnar SÁÁ, 
en þar var Hilmar formaður og ég varaformað-
ur; að finna húsnæði til að geta opnað afvötn-
unarstöð. Við fengum Reykjadal að láni og 
breyttum húsnæðinu þar, þessu barnaheimili, 
í afvötnunarstöð. Við fengum til liðs við okkur 
lækni sem hafði farið í meðferð á Freeport 
og þekkti því til, Val Júlíusson, sem er þar 
með fyrsti læknir SÁÁ, við réðum ráðgjafa, 
kokk og annað. Allt fyllibyttur sem nýlega 
voru orðnar edrú.?
Að sögn Binna var það eina sem fyrir lá er 
varðaði daglega dagskrá þetta, að það væri 
morgunverður, hádegisverður, eftirmið-
dagskaffi og kvöldmatur. Þetta var það eina 
sem var á hreinu. Svo var ráðgjöfunum lát-
ið það eftir að spinna inní þá ?dagskrá?. Að 
ógleymdu atriði sem var mikilvægt: ?Á Free-
port voru allir á sloppum. Við vorum að reyna 
að koma því inn að þetta væri sjúkdómur. Og 
þegar maður var strákur, lítill og lasinn þá 
var maður alltaf settur í náttföt og á slopp. Og 
núna, 35 árum seinna, er fólkið á Vogi enn í 
náttfötum og á slopp. En menn fóru sem sagt 
þangað fyrst í afvötnun og svo var flogið með 
þá út í eftirmeðferð.?
Þegar voraði missa þeir Reykjadal, enda 
sumarbúðir þar að sumri og voru í vandræð-
um: ?Við vorum með 20 til 30 manns inni. Við 
Hilmar föttuðum þá að skólarnir eru náttúr-
lega lokaðir á sumrin. Þannig að við fengum 
menntamálaráðherra til að lána okkur Lang-
holtsskóla. Við höfðum sjúklingana sem voru 
í meðferð í Reykjadal, á fyrirlestrum en feng-
um sendibíla til að flytja öll húsgögnin sem 
við höfðum stolið eða fengið lánuð einhvers 
staðar, mikið til hjá Varnarliðinu, í skólann 
og fluttum svo alla sjúklingana, á sloppum, 
þangað. Datt ekkert úr prógramminu.?
Kleppsspítali hélt lífinu í Binna
Veturinn eftir fluttu þeir félagar svo starf-
semina aftur í Reykjadal en sáu að þetta 
gekk ekki; fóru á stúfana og fundu hús í mik-
illi niðurníðslu sem til stóð að rífa. Það var 
Silungapollur, sá fornfrægi staður þar sem 
margur áfengissjúklingurinn dvaldi á árum 
áður í afvötnun og meðferð. Reykjavíkurborg 
lánað húsið undir starfsemina. ?Við réðum 
þennan fína framkvæmdastjóra, Vilhjálm Þ. 
Vilhjálmsson, svakalega öflugur maður og 
mikill drifkraftur. Hann fékk svo þessa fyrstu 
lóð sem úthlutað var í Grafarvoginum, á besta 
stað og þar byggjum við Vog. Þetta er sem 
sagt allt tilviljunum háð. Og góðum vilja. Við 
keyrðum austur í sveit og finnum tómt hús 
sem seinna varð Sogn. 
Eða þennan skóla fyrir 
vestan sem varð Staðar-
fell... allt tilviljanir.?
Nú ber til þess að 
líta að áður og meðan 
Freeportferðirnar voru 
sáu menn aðeins eina 
leið til að eiga við veru-
lega veika alkóhólista. 
Kleppsspítali. Annað 
var ekki í boði. Samfé-
lagið leit niður á alkó-
hólista, enda taldist 
drykkjusýki þá aum-
ingjaskapur en ekki 
sjúkdómur; það var lit-
ið niður á alkóhólista í 
geðheilbrigðiskerfinu, 
litið niður á þá af öðrum 
sjúklingum og ekki síst 
litu þeir niður á sig sjálfa; höfðu á sér skömm 
? fyrirlitningu. Enda erfitt við að eiga þegar 
hið viðtekna viðhorf er að áfengissýki sé fyrst 
og fremst karakterbrestur; menn kannski út-
skrifaðir eftir afvötnun og vinka bless en eru 
svo komnir að viku liðinni ein rjúkandi rúst, 
bæði andlega og líkamlega.
?Já. Deild 10 á Kleppi. Sem var fyrir erfið-
ustu geðsjúklingana og fyllibyttur eins og mig 
og fleiri. Ég fór þangað 20 sinnum frá því ég 
var tvítugur. Kleppsspítalinn hélt í mér líf-
inu. Já, ég var svona djöfulli góður! Alvöru 
drykkjumaður.?
Gróflega má meta það 
sem svo að einn þriðji 
sjúklinga geðheilbrigð-
iskerfisins hafi verið 
áfengissjúklingar. Þess-
um hópi kom SÁÁ út úr 
kerfinu, rændi í raun 
sjúklingunum, sem þá 
er í miklum mun betri 
stöðu til að sinna þeim 
sem eftir eru því ekki 
tóku drykkjusjúkling-
arnir með sér það fé sem 
hið opinbera ætlaði til 
starfseminnar. Kannski 
má þess vegna grei na 
langvarandi tregðu í 
kerfinu og samfélaginu 
við að skilgreina alkó-
hólisma sem alvarlegan 
sjúkdóm? Því, nú kem-
ur á daginn, flestum til 
furðu mikillar furðu að 
menn, konur og karlar, 
alræmdar fyllibyttur á 
borð við Binna, Lilla og 
Hilmar, fólk sem þjóð-
félagið var í raun búið 
að afskrifa, hanga edrú 
og reynast hinir mætustu menn. ?Jájá, þetta 
er merkileg saga. Við flytjum með okkur frá 
Ameríku þetta 12 spora kerfi.?
Dallasstjörnur til bjargar
Þetta voru ævintýralegir tímar og menn settu 
bókstaflega ekkert fyrir sig.
?Þegar við vorum að byggja Vog fórum við 
út í það, fyrstir manna á Íslandi, að fá fyrir-
tæki til að safna peningum fyrir okkur. Feng-
um Frjálst framtak, Magnús Hreggviðsson, til 
að hringja út. Útbjuggum skuldabréf sem við 
sendum inn á hvert einasta heimili. Búnaðar-
bankinn notaði þetta svo sem ábyrgðir fyrir 
lánveitingum. Til að fjármagna verkefnið. En 
það sem skeður er í raun þetta að við feng-
um pressuna upp á móti okkur. Blaðamenn 
voru margir fyllibyttur, eins og þú getur rétt 
ímyndað þér, á þeim tíma, og þeim tókst að 
gera þetta tortryggilegt. Í kjölfarið hrynur 
söfnunarkerfið í raun. 
Þá voru góð ráð dýr. Það varð að finna 
einhverja lausn á þessu, annars myndi allt 
sigla í strand. Á þeim tíma var mjög vinsæll 
sjónvarpsþáttur í sjónvarpinu hér sem heitir 
Dallas. Við vorum þá á einhverjum ?brain-
storming-fundi? að nóttu til, við þessir aðilar: 
Hvað getum við gert til að koma okkur aftur 
inn með þessi bréf okkar? Þá var það ákveðið 
að senda mig og Magnús til Los Angeles til 
að fá stjörnur Dallas til að koma, því fram-
kvæmdastjóri Sjónvarpsins á þeim tíma, einn 
af okkur, var búinn að úthluta SÁÁ ?præm-
tæm? sjónvarpstíma undir söfnunar-skemmti-
þátt. Við vorum algerlega fyrstir með það líka. 
Nú, við fórum þarna út og ætluðum að vera 
yfir helgi og fá stjörnur Dallas til að fallast 
á að koma í þennan þátt. Við vorum reynd-
ar í heilan mánuð og enduðum með því að fá 
Ken Kersival, þann sem lék Cliff Barnes, til 
að koma til Íslands ? sem og varð. Sigurjón 
Sighvatsson var þarna þá á þessum tíma, að 
læra kvikmyndagerð, hann var með okkur 
og við tókum viðtal við leikkonu, en annar 
þáttur var þá vinsæll hér, Húsið á sléttunni, en 
hún var fyllibytta ? sú sem lék Lauru Ingalls, 
ein stelpan þarna... við tókum viðtöl við fleiri 
leikara og vorum komnir með svo mikið efni 
að við urðum að skera það niður. Svo fengum 
við Kristínu leikstjóra Jóhannsdóttur, til að 
leikstýra þessum þætti. Þetta breytti svo því 
að veður skipast í lofti og söfnunin gekk svona 
þokkalega. Þetta var drulludans að koma Vogi 
á koppinn.?
Hilmar fellur, drekkur og drukknar
Þó þeir félagar hafi frá upphafi notið velvild-
ar á ýmsum stöðum breytti það ekki því að 
almennt höfðu menn enga trú á þessu fyrir-
tæki. ?Neinei, menn biðu hreinlega eftir því 
að þetta myndi springa, allt kerfið. Við nutum 
engrar tiltrúar. Þessar fyllibyttur. Svo gerist 
nú það sem sýnir hversu mikil dauðans alvara 
þetta er, að Hilmar, sem var minn besti vinur 
og bjargaði mínu lífi, prímusmótor og frum-
herji; ég var eins og kústurinn á eftir, hann var 
með hugmyndirnar og ég framkvæmdi, fellur. 
Hilmar byrjar að drekka og hann deyr. Drekk-
ur og drukknar. Það var svakalegt áfall fyrir 
okkur og ekki síður ... þetta var svo viðkvæmt. 
Við vorum ekki búnir að byggja Vog þegar 
hann var dáinn, fjórum fimm árum seinna.?
Ennþá, eftir allan tíma, reynist það Binna 
erfitt að rifja þetta upp. 
Hilmar fellur frá fyrir 
aldur fram og Binni er 
ekki í nokkrum vafa 
um að það hafi verið 
alkóhólismi sem leiddi 
hann til dauða. ?Sko, ef 
við tökum þessa fyrstu 
sem fóru á Freeport þá 
eru það um 60-70 pró-
sent þeirra sem héldu 
sér edrú. Hinir dóu fljót-
lega eftir að þeir byrja 
að drekka aftur. Fyrir 
aldur fram. Þeirra á 
meðal vinur minn Jök-
ull Jakobsson. Við ætl-
uðum að gefa út blað 
saman, Ókindina og 
Sigmund teiknaði. Jök-
ull átti svartan Citroen 
á þessum tíma og eitt 
sinn var ég með Jökli á 
ferð um Hringbrautina. 
Hann fór yfir á rauðu 
ljósi og ég hugsaði með 
mér að þetta hafi verið 
eitthvert athugunar-
leysi. En svo fór hann 
yfir á öllum rauðum 
ljósum á leiðinni. Þá var hann kominn í pillur 
og fljótlega eftir þetta dó hann. En, þetta var 
magnað tímabil, að vera með honum þegar 
hann var edrú.?
Aðeins hvítflibbarónar og útigangs-
menn drukku um hádegi
Eins og áður hefur verið komið inn á voru 
alkóhólistar ekki hátt skrifaðir. Að auki var 
þetta tabú við að eiga. Að sögn Binna var þetta 
allt öðru vísi í þá daga, öldin önnur: ?Á þeim 
tíma voru það bara hvítflibbarónar og úti-
gangsmenn sem drukku í hádeginu. Nú í dag 
labbar þú niður í bæ og þar annar hver maður 
með bjór eða hvítvín. Þetta þykir eðlilegt. En 
það var ekki eðlilegt þá. Fólk stóð oft fyrir 
utan Hótel Borg til að sjá hvaða fyllibyttur 
kæmu þar út. Af hádegisbarnum. Drykkjan 
var allt öðru vísi. Menn drukku í vinnunni. 
Blaðamenn drukku á blaðamannafundum. 
Þannig var tíðarandinn. En, þessi ár sem ég 
var á Kleppi, þá gerði maður hvað sem var; 
ég ætlaði að breyta ásýnd Klepps út á við. Af 
því að þetta hélt í mér lífinu. En þetta var það 
eina sem var.?
AA-samtökin voru mjög veik á Íslandi, en 
þau voru til staðar þegar Freeport-klúbbur-
inn og seinna SÁÁ samtökin verða til. ?Þetta 
voru einhverjir þrír til fjórir fundir á viku og 
handfylli af mönnum. En eftir að við byrjum 
að dæla mannskap inn í samtökin, þeim sem 
höfðu farið á Freeport og seinna Vog, þá óx 
AA fiskur um hrygg. Í dag held ég að séu 
reglulega 3 til 400 fundir á Íslandi. Í raun, ef 
þetta hefði ekki komið til, hefðu AA-samtökin 
hugsanlega dáið á Íslandi. En AA-samtökin, 
eins og SÁÁ, eru með virtustu meðferðar-
stofnunum í heimi. Og með ábyggilega einn 
besta árangurinn.?
Sigurganga SÁÁ
Þó frumherjarnir hafi átt við margvíslega for-
dóma að stríða er saga SÁÁ umfram allt sigur-
ganga. ?En þetta var oft tæpt,? segir Binni. 
?Það trúði enginn á þessa róna. En, í dag... 
SÁÁ hefur snert flest heimili landsins; enginn 
sem ekki á ættingja eða vini sem ekki hefur 
farið í meðferð hjá SÁÁ á þessum 35 árum. 
Sem er náttúrlega stórkostlegt.?
Aðspurður hvað rísi upp úr þegar litið er til 
þessarar 35 ára sögu þá segir Binni það vera 
byggingu Vogs. ?Okkur tókst að byggja Vog 
og hann stendur enn fyrir sínu. Já, fyrir utan 
náttúrlega það að rúmlega 20 þúsund einstak-
lingar hafa nýtt sér þessa þjónustu. Ég er ekki 
viss um að menn átti sig á hversu þjóðhags-
lega hagkvæmt þetta er, sé nú bara litið til 
þess. Fólk, sem ugglaust væri annars dautt ef 
ekki væri fyrir þennan möguleika að komast 
á Vog, er að borga skatt í ríkiskassann. Einn 
drykkjumaður eða vímuefnaneytandi virkur 
kostar samfélagið ekkert lítið. Það var það 
sem Lilli sagði alltaf og þess vegna fengum 
við borgina til að gefa okkur hús við Ránar-
götuna. Áfangaheimili sem Lilli rak, þar voru 
30 manns í lokin. Birgir Ísleifur Gunnarsson, 
við fórum til hans með þessa hugmynd, að 
finna skjól fyrir þessa vini Lilla. En það er 
önnur saga.?
Þá var þetta það 
eina: Deild 10 á 
Kleppi. Sem var 
fyrir erfiðustu geð-
sjúklingana og 
fyllibyttur eins 
og mig og fleiri. 
Ég fór þangað 20 
sinnum frá því ég 
var tvítugur. Klepps-
spítalinn hélt í 
mér lífinu. Já, ég 
var svona djöfulli 
góður. Alvöru 
drykkjumaður.
Á þeim tíma voru 
það bara hvítflibbar-
ónar og útigangs-
menn sem drukku í 
hádeginu. Nú í dag 
labbar þú niður í bæ 
og þar annar hvor 
maður með bjór eða 
hvítvín. Þetta þykir 
eðlilegt.
9 2012 OKTÓBER

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88