Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttatķminn

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttatķminn

						um aðeins hækkað lítillega. Gömul úrræði 
byggð á gæsluvistarheimilunum voru aflögð 
svo bein aukin framlög til þessa sjúklinga-
hóps eru vart meiri en kannski 500 til 700 
milljónir króna frá því 1977. Á sama tíma hef-
ur vímumarkaðurinn vaxið um 22 milljarða.?
Ef þetta væri keppni; hvorum myndirðu spá 
sigri eftir 35 ár undir þessari stefnu??
Tja, ég veit ekki? Það er kannski ekki rétt 
að stilla þessu svona upp. Flestir geta drukk-
ið án vandræða. Það er ekki eins og áfengis-
markaðurinn sé fyrst og fremst fyrir alkóhól-
ista ? malda ég í móinn.
?Nei, þetta er svoldið snúinn markaður; svo 
við skulum reyna að skilja hann. Fólk skiptist 
í fjóra hópa gagnvart áfengi. Fyrst skal nefna 
bindindisfólk sem ekki notar áfengi. Í dag er 
fólk sem hefur hætt neyslu, alkóhólistar í bata, 
líklega fjölmennastir innan þessa hóps. Næst 
kemur hófdrykkjufólk, fólk sem drekkur svo 
lítið að það skaðast á engan hátt af neyslunni. 
Heilbrigðisyfirvöld nær allra landa gefa út við-
miðanir fyrir almenning til að glöggva sig á 
hvar þessi mörk hófdrykkju liggja en íslensk 
heilbrigðisyfirvöld hafa ekki sýnt því áhuga. 
Víðast eru þessi mörk sett við tæpan hálfan 
lítra af bjór á dag fyrir karlmann og eitt létt-
vínsglas fyrir konur eða sambærilegt magn 
af öðrum tegundum. Þetta er semsagt neysla 
sem veldur ekki vímu. Næsti flokkur er of-
neyslufólk. Það er fólk sem drekkur yfir hóf-
semdarmörkum en hefur ekki þróað með 
sér alkóhólisma. Ofneyslufólk skaðar heilsu 
sína  með neyslunni og skerðir lífsgæði, eyk-
ur líkur á að fá allskyns sjúkdóma og lenda 
í slysum, skerðir geðheilsu sína og félags-
stöðu. Ofneyslufólkið getur bætt heilsu sína 
og stöðu með því að draga úr neyslunni. Það 
geta alkóhólistarnir hins vegar ekki. Þeir eru 
komnir svo langt í neyslunni að bindindi er 
forsenda þess að þeir geti lifað heilbrigðu og 
hamingjusömu lífi.?
Tvískiptur heimur neyslunnar
Gunnar Smári er býsna góður í stærðfræði 
og þegar hann er kominn í prósentureikning-
inn er best að leggja niður öll vopn: ?Ef við 
gerum ráð fyrir að 12 prósent landsmanna 
séu búin að þróa með sér alkóhólisma þá ger-
ir það um 30 þúsund manns. Við gerum ráð 
fyrir að af þessum hópi séu um 10 til 12 þús-
und í bata og lifi bindindislífi. Eftir standa þá 
19 þúsund virkir alkóhólistar í virkri neyslu; 
eða 7,5 prósent fullorðinna. Erlendis er yfir-
leitt gengið út frá því að ofneyslufólk sé jafn 
stór hópur og alkóhólistar; sem væri þá 30 
þúsund manns á Íslandi eða 12 prósent full-
orðinna landsmanna. Kannanir hafa bent til 
að bindindisfólk sé varla stærra hlutfall full-
orðinna Íslendinga en 5-7 prósent. Afgangur-
inn er þá hófdrykkjufólk.
Skiptingin væri þá þessi: Bindindisfólk er 
15 þúsund manns eða 6 prósent; þar af eru 
alkóhólistar í bata 11 þúsund. Virkir alkó-
hólistar eru 19 þúsund eða 7,5 prósent. Þá 
koma 30 þúsund manns sem eru í heilsu-
skaðlegri ofneyslu; eða 12 prósent. Og loks 
hófdrykkjufólk, sem er þá 174 þúsund manns 
eða rétt tæp 70 prósent fólksins. Þetta er ekki 
nákvæm tala heldur nógu góð nálgun til að 
glöggva sig á neyslunni og markaðnum.
Við höfum sem sagt 250 þúsund fullorðna 
Íslendinga og þar af rétt tæplega fimmtung, 
eða 49 þúsund manns, sem annað hvort þyrftu 
að minnka neyslu sína eða hætta henni alveg. 
Rúm 200 þúsund manns eru í góðum málum.
Það hafa ekki verið gerðar kannanir á Ís-
landi á því hvernig neyslan skiptist milli 
þessara hópa. En Bandaríkjamenn hafa gert 
ágætar kannanir á þessu og samkvæmt þeim 
drekkur 20 prósent af fólkinu 88 prósent af 
magninu. 80 prósent af fólkinu; það er hóf-
drykkjufólkið og hluti af ofdrykkjufólkinu, 
drekkur samkvæmt þessu aðeins 12 prósent 
af magninu. Líklega stendur hófdrykkjan und-
ir minna en 10 prósent af magninu.
Þessar kannanir sýna að 5 prósent þeirra 
sem drekka mest drekka 40 prósent af magn-
inu. Ég sagði áðan að ætla mætti að virkir 
alkóhólistar væru um 19 þúsund manns eða 
um 7,5 prósent fullorðinna. Miðað við þessar 
bandarísku rannsóknir stendur sá hópur und-
ir meira en helmingi neyslunnar.
Og ef við skoðum allra verst settu alkóhól-
istana; þau 2,5 prósent sem drekka mest, eða 
um 6.250 af veikasta fólkinu okkur, þá drekk-
ur það 26 prósent af magninu.
Það verður því að líta á þennan markað 
sem tvískiptan heim. Annars vegar hefurðu 
minnihluta sem stórskaðar sig á neyslunni 
en stendur undir stærstum hluta neyslunnar 
? hins vegar er mikill meirihluti sem er eins 
og aukaatriði á markaðnum. Á milli er síðan 
fólk í hættulegri neyslu; sumt af því mun þróa 
með sér alkóhólisma en öðru mun auðnast 
að draga úr drykkjunni og taka upp hóflegri 
notkun.?
Blinda hófdrykkjumannsins
Þegar markaðurinn er skoðaður frá þessu 
sjónarhorni ættu menn að átta sig á því, að 
sögn Gunnars Smára, að það er jafn vitlaust 
að ætla að yfirfæra reynslu meirihlutans sem 
ekki skaðast af neyslunni yfir á veruleika 
hinna sem neyslan stórskaðar: ?Eins og ef 
við, sem höfum skaðast af drykkjunni, ætl-
uðum að yfirfæra okkar reynslu á hina. Það 
vita allir hvað alkóhólistinn sem er nýhættur 
að drekka og vill að allir hætti að drekka getur 
verið þreytandi. En hófdrykkjumaðurinn sem 
krefst þess að allir geti drukkið eins og hann 
er í raun jafn þreytandi; afstaða hans er byggð 
á samskonar blindu.
En með því að horfa svona á markaðinn 
þá rakna upp ýmis mál sem áður virtust ill 
skiljanleg.?
Eins og hver? ? spyr ég, eðlilega.
?Til dæmis þetta með aðgengið og verðið. 
Þegar SÁÁ var stofnað trúði fólk því í einlægni 
að ef við byðum upp á gott aðgengi að með-
ferð þá skipti ekki máli þótt aðgengi að áfengi 
yrði aukið. Aukið aðgengi myndi ekki skaða 
meginþorra fólks og við ættum að fást við 
vanda alkóhólistanna sem sjúkdóm en ekki 
sem félagslegan vanda. Gallinn er hins vegar 
sá að þegar þú eykur vímuneysluna þrefalt 
eða fjórfalt á fáeinum áratugum þá eru áhrifin 
gerólík milli þessara hópa. Aukin neysla hefur 
ekki svo skaðleg áhrif meðal meirihlutans. 
Hugsanlega fer stærri hluti hans út í neyslu 
sem raskar lífi hans og heilsu lítillega; en 
aukningin setur líf þessa fólks ekki á hvolf. 
Þetta horfir hins vegar allt öðruvísi við gagn-
vart því fólki sem er útsett fyrir áfengis- og 
vímuefnasýki. Það ræður ekki við þennan 
veikleika. Það hefur hann í genunum, kem-
ur með hann úr uppeldinu eða er veikt fyrir 
af öðrum ástæðum sem við hvorki þekkjum 
né ráðum við. Aukið aðgengi og lækkað verð 
hefur miklu meiri áhrif á þennan hóp, enda 
sér hann um að neyta lang stærsta hlutans af 
aukningunni. Það er nefnilega ekki þannig 
þegar þjóð þrefaldar neysluna, að aukning-
in fari fyrst og fremst í að auka hófneyslu. 
Aukningin leggst yfir alla neyslu og þar sem 
sjúkleg neysla og óhófsneysla er lang stærsti 
hluti neyslunnar þá kemur mest af aukning-
unni fram þar.?
Ungkarlar veikir fyrir
Gunnar Smári segir að hæglega megi sjá 
þessa stað í samfélaginu. Alkóhólismi leggst 
ólíkt á kynin: ?Konur þróa með sér sjúkdóm-
inn nokkuð jafnt yfir ævina; þær koma í með-
ferð nokkuð jafnt á öllum aldri. Hjá körlunum 
er hins vegar stór kúfur á ungkarlaárunum; 
milli tvítugs og þrítugs. Á þessu tímabili koma 
kannski þrír og hálfur karl á Vog fyrir hverja 
konu. Á fimmtugsaldrinum kemur einn og 
hálfur karl fyrir hverja konu. Rannsóknir 
sýna líka að þessir ungkarlar eru ábyrgir fyrir 
óvenju stórum hluta af óhófsneyslu áfengis. 
Spurningin er því: Hvað heldur þú að gerist 
ef þú þrefaldar vímuskammtana sem svona 
samfélag notar??
Ég veit það ekki, svara ég, vitandi að Gunn-
ar Smári ætlar sér að svara þessu sjálfur.
?Við fáum ekki bara almennan vanda vegna 
aukinnar neyslu alkóhólista og ofneyslufólks á 
öllum aldri heldur líka sértækan vanda vegna 
ungra karla. Við munum sjá aukna félagslega 
óvirkni þessa hóps; sjá hann hverfa frá námi, 
ekki ná að halda vinnu, sjá hann einangrast og 
koðna niður. Og auðvitað er þetta akkúrat það 
sem gerðist. Minni félagsleg virkni er því ekki 
almennt menningarlegt fyrirbrigði, skortur á 
fyrirmyndum eða annað slíkt heldur líklega 
að stærstu leyti afleiðing af aukinni áfengis- 
og vímuefnaneyslu. Þetta er hópur sem er sér-
staklega veikur fyrir að þessu leyti. Og niður-
staðan verður sú að það eru ekki einstæðar 
foreldrar sem eru fjölmennasti hópurinn sem 
þarf félagslega aðstoð heldur ungir karlmenn; 
karlmenn á besta aldri eins og það hét í gamla 
daga.?
Alkar fóru verst út úr hruninu
Þannig að öll mál eru í grunninn áfengis-
mál? ? segi ég í fremur veikburða tilraun til 
að stríða manninum, sem lætur ekkert slá sig 
út af laginu.
?Nei, ég er ekki að segja það. Ég er að segja 
að með því að hafna því að taka á áfengis- og 
vímuefnavandanum sem einum af meginvið-
fangsefnum okkar þá mögnum við upp þenn-
an vanda. Að mörgu leyti bregst samfélagið 
við þessum vanda eins og sjúklingur í afneit-
un. Það vill reyna allt áður en það tekur á þess-
um vanda sem sértækum. Alveg á sama hátt 
og alkinn sem reynir að flytja út á land, skilja, 
skipta um vinnu, nota geðlyf, skipta um teg-
undir, vini og hárgreiðslu; allt áður en hann 
tekur á sjúkdómnum sínum. Á sama hátt virð-
ist samfélagið ekki getað tekið á áfengis- og 
vímuefnavandanum sem meginmáli; þessum 
vanda er alltaf vísað aftast í röðina. Það kemur 
að honum þegar allt annað hefur verið reynt.
Og þetta hefur valdið ömurlegum skaða í 
samfélaginu. Tökum til dæmis dómskerfið. 
Talið er að 75 til 80 prósent fanga séu haldn-
ir áfengis- og vímuefnasýki. Höfum við að-
lagað dómskerfið að þessari staðreynd. Nei, 
alls ekki. Dómskerfið leggur metnað sinn í 
að horfa fram hjá þessari staðreynd. Niður-
staðan er sú að fjöldi fólks sem mætti hjálpa 
til betri heilsu og meiri lífsgæða er í raun ýtt 
dýpra ofan í afleiðingar af sjúkdómi sínum.
Sama má segja um kreppuna og hrunið. 
Við erum að sjá núna þegar verið er að moka 
fólki af atvinnuleysisskrá og yfir á framfærslu 
sveitarfélaganna hvaða hópar hafa komið 
verst út úr kreppunni. Og hverjir heldurðu 
að það séu??
Uuuh; alkarnir? ? sting ég upp á.
?Já, auðvitað. Nýleg könnun hjá velferðar-
sviði Reykjavíkurborgar sýnir að um 60 pró-
sent þeirra sem eru á framfærslu Reykjavíkur-
borgar eigi við áfengis- og vímuefnavanda að 
stríða. Eins og ég hef sagt má áætla að alkó-
hólistarnir séu um 12 til 15 prósent af fjöldan-
um. Hvað segir það okkur ef þeir eru síðan 80 
prósent af þeim sem sitja í fangelsi, 60 prósent 
af þeim sem eru framfærslu sveitarfélaga, 50 
prósent af langtíma atvinnulausum, 40 pró-
sent af þeim sem falla frá námi og svo áfram 
endalaust??
Ég sleppi því að svara. Það er ekki eins og 
Gunnar Smári bíði svars.
Stríðið við fordómana
?Þetta sýnir að meginkerfi samfélagsins; 
skólakerfið, félagslega kerfið, heilbrigðiskerf-
ið, dómskerfið; þessar meginstoðir samfélags-
ins gera ekki ráð fyrir að þessi hópur sé til eða 
að hann þurfi sérstök úrræði. Ef annar minni-
hlutahópur væri í þessari stöðu; ef þetta væru 
konur, innflytjendur, samkynhneigðir, fatl-
aðir eða Vestfirðingar; þá myndu allar neyðar-
flautur pípa; allt samfélagið myndi einbeita 
sér að því að finna lausn á vanda kvenna, sam-
kynhneigðra eða Vestfirðinga. Gallinn með 
okkur áfengis- og vímuefnasjúklingana er sá 
að samfélagið er ekki vant að líta á þennan 
hóp sem venjulegan minnihlutahóp. Minni-
hlutahópur er hópur sem býr við mismunun 
vegna aðstæðna eða eiginleika sem hann 
ræður ekki við. Hugmyndin um að áfeng-
is- og vímuefnasjúklingar séu ekki slíkur 
hópur er því miður enn of viðtekin í okkar 
samfélagi; að þetta sé ekki vandi sem við 
berum með okkur heldur vandi sem köllum 
yfir okkur. Sjálfskaparvíti.
Þessi hugmynd er vissulega á undanhaldi. 
Hún er viðteknari meðal eldri kynslóðanna 
en þeirra yngri. Það er ekki hægt að bera 
það saman hvernig er að ræða áfengis- og 
vímuefnavandann við fólk undir fertugu og 
fólk yfir sextugu, til dæmis, þótt vissulega 
megi finna undantekningar í báðar áttir. 
Ástæðan er annars vegar sú að yngra fólk 
var alið upp í samfélagi sem er samansett 
úr fjölbreytilegra fólki en þeir sem eldri eru; 
það er vanara að hugsa um fólk sem allskon-
ar; ekki bara sem venjulegt fólk og svo fólk 
sem er frávik eða gallað. Hins vegar hefur 
yngra fólks alist upp við að sjá árangurinn 
af starfi SÁÁ, 12 spora samtakanna og ann-
arra sem vinna að bataleiðinni. Það þekkir 
of mörg dæmi þess að fólk sem var ómögu-
legt hafi náð heilsu og fundið hamingju með 
því að taka á vanda sínum sem sjúkdómi.
Það er því í raun óhjákvæmilegt að bata-
leiðin verði ofan á; að við munum draga okk-
ur áfram á góðum árangri og koma fleira 
fólki til bata.?
Hver er þá vandinn? 
?Hann er sá að þótt við getum séð að 
sigurinn sé óhjákvæmilegur þá eru enn of 
margir að falla í tilgangslausu stríði. For-
dómar gagnvart þessum sjúkdómi eru nefni-
lega svo lævísir og hættulegir.?
Sjúklingahópur á götunni
Gunnar Smári nefnir dæmi máli sínu til stuðn-
ings:
?Ég hugsa að meginþorri fólks sé tilbúinn 
að samþykkja að ég sé alkóhólisti. Ég fór í 
meðferð og náði mér, féll aftur og náði mér á 
ný og hef lifað sem bindindismaður í bráðum 
17 ár. Svona sögur þekkja nánast allir úr sínu 
umhverfi; af vinum eða vandamönnum. Þetta 
eru sögur af fólki sem veiktist, fékk meðferð 
við sjúkdómi sínum og náði sér. Meðferðin 
sannar í raun sjúkdómsgreininguna.
Ef við ímyndum okkur hins vegar að ég hafi 
ekki náð bata einhverja hluta vegna; að ég 
hafi leitað aðstoðar þegar sjúkdómurinn var 
orðinn verri og hafði skaðað mig meira; svo 
mikið að það hafi aftrað batagöngunni. Segj-
um að ég hafi lent í miklum persónulegum 
áföllum; misst ástvin, tapað vinnu eða lent í 
öðrum alvarlegum áföllum sem hefðu tafið og 
aftrað batanum. Segjum að ég hafi ekki náð 
bata þrátt fyrir að hafa reynt aftur og aftur. 
Því miður er það of algengt að fólk vilji ekki 
leyfa slíku fólki að vera sjúklingar; því miður 
er það of almennt viðhorf að úr því það náði 
ekki bata með þeim aðferðum sem við ráðum 
yfir í dag; að þá hljóti eitthvað annað að vera 
að þessu fólki; slappur karakter, óheiðarleiki, 
aumingjaskapur.
Við bregðumst ekki svona við neinum öðr-
um sjúkdómi. Við segjum ekki við krabba-
meinsjúklinga, sykursjúka eða þunglynda að 
aðeins þeir sem ná bata með þeim aðferðum 
sem við ráðum við séu sjúklingar. Að vandi 
þeirra sem ekki ná bata sé fyrst og fremst 
Þau 2,5 prósent sem drekka mest,  
eða um 6.250 af veikasta fólkinu okkar, 
drekkur 26 prósent af magninu.
Framhald á næstu opnu
13 2012 OKTÓBER

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88