Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Sagnir

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Sagnir

						Sagnir, 29. árgangur
Árni H. Kristjánsson
Goösögnin um þjóöarsáttina 1990
Grein þessi er unnin upp úr BA-ritgerð minni,
„Þjóðarsáttin 1990. Forsagan og goðsögnin." Er ég hófst
handa við rannsóknina varð mér ljóst að viðfangsefnið er
viðkvæmt og vandmeðfarið. Þetta kom meðal annars fram
í tregðu ASI og VSÍ varðandi viðtöl og frumheimildir.
Þrátt fyrir ljón í veginum tel ég að með rannsókn minni
hafi verið fyllt að nokkru upp í eyður fyrri rannsókna
með nýjum heimildum og sjónarhornum sem leiddu til
ögrandi niðurstaðna.
Þríhliða kjarasamningar milli verkalýðshreyfingar,
atvinnurekenda og ríkisins sem undirritaðir voru 2.
febrúar 1990 og kenndir eru við þjóðarsátt hafa fest sig
í sessi sem efnahagslegt afrek. Með þessum samningum
var loks klippt á áralangar víxlhækkanir launa og
verðlags og verðbólgudraugurinn kveðinn niður. Með
þjóðarsáttinni var markað upphaf til aukins stöðugleika
í efnahagsmálum og grunnur var lagður að góðæri tíunda
áratugarins. Þannig hefur þjóðarsáttin 1990 skipað sér
á bekk með merkisatburðum 20. aldar og hefur yfir sér
goðsagnakennt yfirbragð. Það sem gerði þjóðarsáttina
1990 einstaka var að aldrei áður höfðu jafnmargir
ólíkir hagsmunaaðilar komið að kjarasamningagerð.
Aldrei áður höfðu eins umfangsmiklar efnahagslegar
forsendur legið til grundvallar kjarasamningum. Þar
var meðal annars að finna þau nýmæli að allir skyldu fá
sömu kauphækkanir og að verðbólguspár yrðu lagðar
til grundvallar kaupmáttarmarkmiðum. Hornsteinninn
var stöðugt gengi sem kæmi í stað verðtryggingar í eldri
kj arasamningum.'
Hér verður hvorki forsögunni né kjarasamningunum
sjálfum gerð ítarleg skil, heldur verður sjónum beint að
andstæðum söguskoðunum um tilurð þjóðarsáttarinnar
og mikilvægi sögunnar í víðara samhengi. Skoðað verður
samband sögu og minninga og hvaða áhrif það hefur á
sköpun og varðveislu sögunnar.
Forseti ögrar viötekinni söguskoðu
Forseti Islands, Ólafur Ragnar Grímsson, varpaði
pólitískri sprengju í ávarpi ámálþingi til heiðurs Steingrími
Hermannssyni áttræðum þann 22. júní 2008. Forsetinn
fór yfir farinn veg og útlistaði meðal annars efnahagsleg
afrek ríkisstjórnar Steingríms á árunum 1988-1991, en í
henni sat hann sjálfur sem fjármálaráðherra:
Þeirri stjórn tókst að afstýra hruni atvinnuvega, ráða
niðurlögumverðbólgunnarsemherjaðhafðiáefnahagslífið
í áratugi og skapa víðtæka þjóðarsátt um stöðugleika og
batnandi lífskjör. Margir hafa á síðari árum reynt að eigna
sér þessa Lilju, ýmsum skáldum ætlaður kveðskapurinn, en
staðreyndirnar tala sínu máli. Það var forsætisráðherrann
Steingrímur Hermannsson og samráðherrar hans sem
leiddu ísland út úr ólgusjó verðbólgunnar og inn á nýjar
lendur þjóðarsáttar. Auðvitað var atburðarásin hönnuð
á þann veg að sviðsljósið beindist oft að öðrum þegar
áföngum var náð. I því fólst stjórnviskan og Steingrímur
átti hana í ríkum mæli. Hann vissi að ef ætti að festa
þjóðarsátt í sessi yrðu forystumenn stéttarsamtaka að fá
sitt svigrúm, jafnvel heiður og dýrðarljóma. En leiksviðið
sjálft, undirstöðurnar, aðdragandann og umgjörð alla
smíðaði yfirsmiðurinn við Lækjargötu með sínum
mönnum enda löngum laginn með sporjárn og hefil,
hamar og sög.2
Viðbrögðin létu ekki á sér standa, bæði leikir oglærðir risu
upp og mótmæltu meintri sögufölsun forsetans. Þar fór
fremstur í flokki Guðmundur Magnússon, sagnfræðingur
er skráði sögu Vinnuveitendasambandsins, Frá kreppu
til þjóðarsáttar. Guðmundur dró saman niðurstöður
rannsóknar sinnar er hann hafnaði alfarið söguskoðun
Ólafs Ragnars, auk þess vísaði hann sér til fulltingis í
kollega sinn Helga Skúla Kjartansson, sem einnig ritaði
um þjóðarsáttina í yfirlitsriti sínu, Island á 20. öld:
I ritinu Island á 20. öld (Reykjavík 2004) segir Helgi
Skúli Kjartansson sagnfræðingur að frumkvæðið að
þjóðarsáttinni svokölluðu árið 1990 hafi komið frá
aðilum vinnumarkaðarins; verkalýðshreyfingu og
atvinnurekendum: „Þeir gengu til samninga og lögðu að
vanda fyrir ríkisstjórnina óskalista sinn. En ekki um neinn
venjulegan félagsmálapakka, heldur víðtækar aðgerðir til
að tryggja stöðugleikann í efnahagsmálum", skrifar hann.
Þegar ég samdi bók mína Frá kreppu til þjóðarsáttar ræddi
ég við stjómmálamenn og embættismenn, og forystumenn
í verkalýðshreyfingu og meðal vinnuveitenda á tíma
þjóðarsáttar. Niðurstaðan var afdráttarlaus og kom ekki
óvart. Allt frumkvæði að samningunum, gerð þeirra og
eftirfylgni var verk stéttarsamtakanna.3
Guðmundur Magnússon telur að þeir sem mestan
heiður eigi af þjóðarsáttinni séu Einar Oddur
Kristjánsson, formaður VSI,4 en hann haslaði sér síðar
völl í stjórnmálum og sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV