Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Brennidepill

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Brennidepill

						Sameining sveitar-
félaga skiptir máli
Hermann Sæmundsson
deildarsérfræöingur í
félagsmálaráðuneytinu.
B.A. í stjórnmálafræöi
fráH.f. 1991. Kandi-
datspróf í stjórnmála-
fræði frá hásJióJanum í
Árósum 1996.
Efni lokaritgerðar:
Sjálfstæði sveitarfélaga
á íslandi.
I. Sveitarfélögum fækkar
þrátt fyrir allt
Sameining sveitarfélaga hefur verið tals-
vert til umræðu hér á landi síðustu árin.
Einsogkunnugtervaráárinu 1993 ráðist
í mikið átak til að sameina sveitarfélögin
og fækka þeim verulega með það að mark-
miði, að efla þetta stjdrnsýslustig og flytja
til þess fleiri verkefni.1 Árangur af átakinu
var ekki eins mikill og menn vonuðust eft-
ir þrátt fyrir umtalsverða undirbúnings-
vinnu og kynningu meðal sveitarstjórnar-
manna og almennings. Aðeins ein tillaga
um sameingu var samþykkt af 32. Ýmis-
legt getur skýrt þá afleitu útkomu, en ekki
síst hefur verið bent á að of geyst hafi ver-
ið farið í þessum efnum og að ríkisvaldið
hafi gengið of beint til leiks í máli, sem
eingöngu varðar málefni sveitarfélaga.
Hins vegar er því ekki að neita, að óbein
áhrif af sameiningarátakinu hafa verið
nokkur og til að mynda hefur sveitarfélög-
um fækkað frá 1993 um ein 30, sem verð-
ur að tefjast veruleg fækkun í fjósi þess,
hver þróunin hefur verið á þessari öld.2
Með sömu augum má líta á þann mikla
sameiningarhug, er nú ríður yfir víða um
land, sbr. grein Hólmfríðar Sveinsdóttur
hér að framan. En fleiri þættir hafa þó
einnig áhrif á áhuga sveitarstjórnar-
manna fyrir sameiningu í dag og vil ég í
því sambandi einkum benda á tvo þætti.
í fyrsta lagi hefur flutningur grunn-
skólans frá ríki til sveitarfélaga 1. ágúst
1996 haft veruleg áhrif í þá átt að auka
áhuga sveitarstjómarmanna fyrir samein-
ingu sveitarfélaga.3 Flutningur þessa
verkefnis hefur án efa vakið marga til um-
hugsunar um þau vandamál, sem kunna
að tengjast því að mjög fámenn sveitarfé-
lög taki við umfangsmikilum og kostnað-
arsómum verkefnum.
í öðru lagi hefur það einnig ýtt við
áhuga manna fyrir sameiningu sveitarfé-
laga að enn frekar er rætt um að flytja
verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Nú þegar
hefur verið hafist handa við að flytja mál-
efni fatlaðra að öllu leyti til sveitarfélaga
og stefnt er að því, að sá flutningur fari
fram í upphafi árs 1999.4 1 dag annast
sveitarfélög eingöngu ákveðna þætti þjón-
ustunnar við fatlaða, svo sem heimilis-
hjálp og ferliþjónustu, en stærstur hluti
verkefnisins er í höndum ríkisvaldsins.
Það er því Ijóst að með tilfærslu verkefnis-
ins mun enn frekar reyna á getu sveitar-
stjórnarkerfisins til að standa undir
vandasömu verkefni og margir sveitar-
stjórnarmenn vilja búa sín sveitarfélög
undir þá yfirfærslu með sameiningu við
önnur.5
Samkvæmt ofangreindu má búast við
að sveitarfélögum eigi eftir að fækka enn
frekar á íslandi á næstu árum þrátt fyrir
að ekki sé um bein afskipti löggjafarvalds-
ins eða hins opinbera á þessu sviði að
ræða eins og var árið 1993.6 Það almenna
viðhorf hefur einnig verið ríkjandi, bæði
af hálfu hins opinbera og samtaka sveitar-
félaga, að löggjafarvaldið eigi ekki að
knýja fram sameiningu og árangursríkara
sé að íbúar viðkomandi sveitarfélaga
ákveði slfkt sjálfir.7 Engin breyting virðist
í sjónmáli á þeirri stefnu. Sameining 11
sveitarfélaga í Skagafirði nú fyrir
skemmstu og þriggja sveitarfélaga á Aust-
fjörðum gefur hins vegar miklar vænting-
ar um að framhald verði á sameiningu
sveitarfélaga og að fjöldi sveitarfélaga geti
verið kominn undir eitthundrað um alda-
mótin.
II. Hvers vegna á að sameina
sveitarfélög á fslandi?
Hér á eftir verður þó ekki frekar spáð fyrir
um horfur á sameiningu sveitarfélaga
heldur verður vikið að nokkrum atriðum,
sem telja má röksemdir fyrir sameiningu
sveitarfélaga hér á landi. Mest áhersla
verður þó lögð á fyrstu tvö atriðin, en það
er annars vegar samhengið á milli stærð-
ar og skilvirkni stjórnsýslu sveitarfélaga
og hins vegar á milli stærðar og flutnings
fleiri verkefna til þeirra.
A. Stærri sveitarfélög búa við
faglegri yfirstjórn
Stjórnsýslan er mikilvægur þáttur í rekstri
hvers sveitarfélags og því skiptir umgjörð
hennar og skipulag máli. Öflugri stjórn-
sýsla, t.d. hvað menntun starfsmanna
varðar, reynslu þeirra og fjölda, er ávísun
á meiri skilvirkni og getu við úrlausn
verkefna, að minnsta kosti í tvennskonar
samhengi: í fyrsta lagi er öflug stjórnsýsla
mikilvægt atriði gagnvart innri málum
sveitarfélags, ekki síst með tilliti til fjár-
hagslegrar afkomu og daglegs reksturs.
Vert er í þessu sambandi að benda á grein
eftir Karl Björnsson, bæjarstjóra á Sel-
fossi, í tímaritinu Sveitarstjórnarmál. Þar
bendir hann á að þjónustusamningar og
alútboð séu árangursrík tæki varðandi
fjármál sveitarfélaga, en að beiting slíkra
tækja krefjist hins vegar „reynslumikilla
og helst vel menntaðra stjómenda sveitar-
félaga".8
í öðru lagi skiptir öflug og fagleg
stjórnsýsla máli gagnvart ytra umhverfi
sveitarfélaganna, bæði varðandi sam-
skipti við önnur sveitarfélög og hags-
munasamtök, en ekki síst varðandi sam-
skipti við ríkisvaldið. Sveitarfélag sem býr
við veikburða stjómsýslu á þannig erfið-
ara með að reka sjálfstæða pólitík gagn-
vart umhverfi sínu eða leysa með viðun-
andi hætti verkefni sín. Hvort tveggja eyk-
ur líkurnar á afskiptum annarra, t.d. ríkis-
valdsins, af málefnum sveitarfélags og
dregurþar af leiðandi úr sjálfstæði þess.9
Almennt séð eru stærri sveitarfélög
líklegri til að búa við öflugri stjómsýslu en
minni,10 og það á ekki síst við hér á Is-
landi, þar sem mikill breytileiki ríkir varð-
andi gerð og umfang stjórnsýslu sveitarfé-
laga." Hin stærri sveitarfélög hafa náð að
byggja upp öfluga og faglega stjórnsýslu
en stjórnsýsla minni sveitarfélaga, t.d.
með færri en 400 íbúa, er varla saman-
burðarhæf í því sambandi. Þessi sveitarfé-
lög eru heldur ekki skyldug skv. sveitar-
stjómarlögum (nr. 8/1986) til að ráða sér
framkvæmdastjóra og því hefur oddvitinn
með höndum daglegan rekstur. Tóluvert
er þd um að fámennari sveitarfélög hafi
valið að ráða til sín sérstakan fram-
kvæmdastjóra, einkum á það við um
minni þéttbýlisstaði. Með öðrum orðum
er starfslið í stjórnsýslu þessara minnstu
sveitarfélaga á íslandi fáliðað og almennt
séð er stjdrnsýslan veikburða. Slík sveitar-
félög eru hins vegar nokkur meirihluti
sveitarfélaga á íslandi, eða tæplega Vj
hlutar, því þann 1. des. 1997 voru 107
Brennidepiii
l.tbl. 1998
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24