Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Sveitarstjórnarmįl

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Sveitarstjórnarmįl

						142
Þjóðlegur fróðleikur
Páll Lýdsson, jv. oddviti Sandvíkurhrepps:
Sameining og slit Grafhings
og Þingvallasveitar á 19. öld
Grafningshreppur í Arnessýslu er líklegast það
sveitarfélag á Islandi sem oftast hefur sameinast
öðrum sveitarfélögum - eða slitið sig frá þeim.
I manntalinu 1703 eru Grafningsmenn taldir með
íbúum Ölfushrepps. Svo er einnig þegar skrifuð er
Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns í
Ölfussveit í Árnessýslu í ágúst og
septembermánuðum 1706. Skrásetning
Ölfussveitar hefst með Grafningi, sem er þó í sér
kafla: „Ellefu lög-býli hin fyrstu"" en að lokinni
lýsingu þeirra segir: „Hér endast Grafningur, en
byrjar sjálft Ölves."2)
Þingstaður í Ölfusi var þá að Bakkárholti.
Þangað áttu Grafningsmenn að sækja manntalsþing
sitt (sýslumannaþing). í öllum finnanlegum mann-
talsbókum á 18. öld eru Grafningsbændur á Bakk-
árholtsþingi. Má vera að skynsamlegur sé fyrirvari
Lýðs Bjömsssonar sagnfræðings í Sögu sveitar-
stjórnar á Islandi um Þingvallasveit og Grafnings-
hrepp: „Byggðalög þessi kunna og að hafa verið
sérstök framfærsluumdæmi innan hinna fornu
Ölfus- og Grímsneshreppa."3'
Árið 1787 er Grafningshreppur örugglega orðinn
„hreppur meðal hreppa". Það sannar skrá Steindórs
Finnssonar sýslumanns frá 20. febrúar 1787 um
búfjárfelli í Árnessýslu af völdum Skaftáreldanna.4'
Páll Lýðsson sagnfrœðingur
var oddviti Sandvíkurhrepps
á árunum 1970-1998,
sat í sýslunefnd Ámessýslu
1974-1988 og í héraðsnefnd
í tíu ár. Hann var hrepp-
stjóri Sandvíkurhrepps
1982-1996. Páll varfjórði
oddvitinn í óslitinn karllegg
ogfjórði hreppstjórinnfrá
1867 til l.febrúar 1998, er embættið var lagt niður.
Hann hefur verið bóndi i Litlu-Sandvík í 42 ár.
Páll hefur skrifað sjö bœkur.
Svo byrjar sama ár gerð landbúnaðarskýrslu úr
hverri sveit landsins (Tabel on den oeconomiske
Tilstand) og strax fyrsta árið er komin skýrsla úr
Grafningshreppi." I fyrra dæminu er talað um
„Grafnings Sveit", en landbúnaðarskýrslan á
haustnóttum 1787 notar hið dönskuskotna nafn
„Grafnings Repp".
Grafningshreppur lifir nú sjálfstæðu lífi um
nokkurra áratuga skeið. Þótt sveitin væri fámenn
og jarðirnar fylltu varla meira en tuginn, þreifst þar
góður búskapur. Einkum voru fjárjarðir þar mikils
metnar, enda afréttarland víðfeðmt og gott. Fáar
sögur fara af hreppstjómarmönnum fyrr en árið
1809 þegar „hreppstjórainstruxið" kom. Það laga-
boð fólst í því að hreppsnefndir, þ.e. hreppstjórnar-
menn, hurfu en við tóku hreppstjórar, einn eða
tveir í hverri sveit. Þeir voru opinberir embættis-
menn og urðu að sverja konungi eið við upphaf
embættistöku sinnar. Fyrsti eiðsvarni hreppstjóri
Grafningshrepps var Gísli Gíslason, bóndi á
Villingavatni. Verður nú um hann fjallað um stund.
Höfðingi sinnar sveitar
Gísli Gíslason var ættaður frá Þúfu í Ölfusi,
sonur Gísla Sigurðssonar frá Ásgarði í Grímsnesi,
bróður séra Jóns á Rafnseyri sem var afi Jóns
Sigurðssonar forseta. Kvæntur var Gísli Gíslason
Þjóðbjörgu Guðnadóttur frá Reykjakoti í Ölfusi,
og bjuggu þau fyrst á Tannastöðum þar í sveit en
fluttust að Villingavatni 1804, þar sem þau bjuggu
síðan í 46 ár.
Gísli var talinn höfðingi sinnar sveitar.
Hreppstjóri var hann í tæp 30 ár, sáttasemjari og
meðhjálpari í 44 ár og bólusetjari í 40 ár.
í embættisverkum hlífði hann hvorki sér né öðrum,
lét suma bændur lóga fénaði á haustin ef honum
þótti glannalega sett á. En að sama skapi hjálpaði
hann mönnum á vorin ef heyþrot eða matarskortur
vofðu yfir. Hann var slíkur reglumaður á vín og
tóbak að sveitungar hans þorðu ekki drukknir á
mannamót ef þeir vissu af honum þar. Gísla er svo
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV