Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš - Sunnudagur

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš - Sunnudagur

						Viðtal
23. 09. 2012 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 51
Þegar komið var nærri miðjum apríl var biðinnilokið fyrir Veru Hertzsch og þorra þeirrakvenna sem deildu klefa 3 í Butyrka. Einn
morguninn var hópur NKVD-manna mættur og skip-
aði konunum eftir nafnakall að taka sig til ?með far-
angur?. Þeim var raðað í þrefalda röð á ganginum, all-
ar voru lesnar upp aftur en eftir að nafnið hafði verið
lesið upp var sagt ?fimm ár? eða ?átta ár?. Óreiðan
gerði að verkum að sumar áttuðu sig ekki strax á mik-
ilvægi þessara upplýsinga. Það var verið að tilkynna
um refsitímann.
Næst var þeim öllum skipað út úr húsi og inn í
fangaflutningabíla sem fluttu þær á Kazanskí-
brautarstöðina, sem skipt var í tvo hluta. Öðrum megin
var venjuleg borgaraleg umferð, fólk að koma og fara,
ys og þrengsli og að öllu leyti hversdagslegt andrúms-
loft.
Hinum megin voru fangaflutningalestirnar ásamt
gripa- og vöruflutningalestum. Það var á laugardegi
sem kvennahópurinn úr Butyrka kom inn á lokaða
svæðið og var stillt upp á brautarpallinum á meðan
gríðarlega löng lestin skrölti að fangahópnum. Skipu-
lagi var þunglamalegt, vopnaðir verðir voru á hverju
strái, hundar geltu, öskur glumdu við og stöku sinnum
skothvellur.
Í einn af fremstu vögnunum fóru konur með börn.
Inni í hverjum vagni hafði kojum verið klambrað sam-
an með svipuðum hætti og í fangaklefanum, nema hér
voru þrengslin ennþá meiri. Vagnarnir voru glugga-
lausir en í kojunum illa lyktandi, grófar hálmdýnur.
Þvottaaðstaða var engin og klósettið ekki annað en gat
í gólfinu sem fleki var hafður ofan á þegar það var
ekki í notkun. Það tók óratíma að koma öllum í lestina.
Þegar loksins var búið að fylla hana og loka öllum
vögnum með slagbröndum var henni ekið út á
geymslusvæði flutningavagnanna og þar var hún látin
standa fram í myrkur.
Loks silaðist lestin af stað en hvað eftir annað nam
hún alveg staðar án þess að ljóst væri hvers vegna. Það
var bót í máli að nú var farið að vora og því var sæmi-
lega hlýtt. Flestir töldu að ferðinni væri heitið til
Mordóvíu þótt enginn vissi það fyrir víst. Kannski
hafði einhver varðanna hvíslað því á meðan dómarnir
voru lesnir upp í Butyrka. Það gat verið verra. Þetta
þýddi að ferða lagið væri ekki langt og að kvennanna
biðu ekki hrjóstrugar norðurslóðir heldur víðáttumik-
ill skógur. Fangabúðirnar sem þar höfðu verið reistar
nokkrum árum áður voru milli bæjarins Potjma og
borgarinnar. 
Í vagninum var tunna með vatni og dallur með
brauði og brimsaltri síld. Hér var ekkert skammtað,
konurnar þurftu sjálfar að deila matnum á milli sín.
Vatnið var af skornum skammti og saltsíldin olli óbæri-
legum þorsta. Daglega var sami matarskammtur sett-
ur inn í vagninn hjá þeim. Ferðin tók fjóra og hálfan
sólarhring. Í fyrstu var ástandið í vagninum þolanlegt
en versnaði smátt og smátt. Í upphafi ferðarinnar voru
börnin óvær en svo færðist yfir þau og konurnar slen
og máttleysi. Á nóttunni þokaðist lestin áfram
en á daginn var hún látin bíða í útjaðri einhverrar
brautarstöðvarinnar. Vagnarnir voru ekki opnaðir
nema þegar verðirnir bættu við matar- og vatns-
skammtinn. Lestin rann inn á brautarstöðina í Potjma
föstudaginn 15. apríl 1938. Stöðvarhúsið var rauð-
máluð múrsteinsbygging og nafn hennar var letrað á
húsið stórum stöfum.
Skömmu eftir að lestin staðnæmdist við brautarstöð-
ina í Potjma reis Halldór Laxness úr rekkju í káetu
sinni á farþegaskipinu Lyru sem var á leið til Íslands
frá Kaupmannahöfn þar sem skáldið hafði gengið um
borð. Hann var á leið heim eftir langa og viðburðaríka
dvöl í Rússlandi og víðar og farinn að leggja drög að
bók sinni Gerska æfintýrinu sem kom út nokkrum
mánuðum síðar. Svalir vorvindar Norður-Atlantshafs-
ins léku um skipið á leið þess norður á bóginn á meðan
hundar varðanna í Potjma urruðu og geltu og föng-
unum nýkomnu var stillt upp á brautarpallinn til taln-
ingar.
BROT ÚR BÓK JÓNS ÓLAFSSONAR
Fangaflutningarnir
fangabúðir sem hún dvaldi í og reyna að
þrengja hringinn utan um hana þannig. Ég
nýtti því mest óbirtar minningar kvenna sem
voru, ef svo má að orði komast samferða
henni í gegnum fangabúðirnar.?
Skrá yfir eiginkonurnar
Í eltingaleik sem þessum getur margt gerst og
það er mikilvægt að ná sambandi við fólk sem
hefur grúskað á eigin forsendum. Þannig geta
mikilvægar heimildir orðið til, sem þó nýtast
fáum. ?Júrí Dmitriev, formaður Memorial sam-
takanna í Petrozavodsk hafði til dæmis rann-
sakað Segezha-búðirnar þar sem Vera dvaldi
frá 1939 til 1941 og tekist eftir krókaleiðum að
komast í spjaldskrá búðanna. Hann hafði með
ærinni fyrirhöfn gert skrá yfir allar ?eig-
inkonur? í þessum búðum. Þetta skjal vakti
áhuga fæstra en fyrir mig var hún að sjálf-
sögðu algjör gullnáma. Svona er Rússland í
dag. Til að átta sig á flækjum fortíðarinnar
þarf maður að leggja sig eftir að kynnast fólki
því útgefið efni og það sem maður finnur í
skjalasöfnum er svo slitrótt og brotakennt.
Vera var í þrennum fangabúðum, en þær voru
ólíkar. Í fyrstu búðunum voru eiginkonurnar í
sérdeild alveg einangraðar frá umheiminum. Í
þeim næstu voru fangarnir fyrst og fremst 
Samfangar Veru í Segezha fangabúðunum þar sem hún var frá 1939 til 1941.
Eymundur Magnússon í Moskvu árið
1936 eða 1937.
Benjamín Eiríksson á sjötta
áratugnum.
Halldór Laxness.
* Um síð-asta ferða-lagið, frá Karel-
íu, nálægt
finnsku landa-
mærunum og
alla leið austur
á steppur Kas-
akstans hef ég
nokkrar heim-
ildir kvenna
sem voru í lest-
inni sjálfri.
Þetta var sum-
arið 1941 eftir
innrás Þjóðverja
í Sovétríkin.
Morgunblaðið/Golli

*Um leið ogmaður ferað skoða sögu
Veru Hertzsch þá
er Halldór alltaf
nálægur.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64