Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lęknablašiš

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lęknablašiš

						HUGLEIÐING   HOFUNDAR  /  UR   RÆÐU  TIL  FELAGS  KVENNA  I   LÆKNASTETT
Brot úr ræðu til félags
kvenna í læknastétt
Þar sem ég hef nýlega farið í gegnum útgáfuferli
ævisögu Matthíasar Jochumssonar eru brot úr
þeirri bók mér ofarlega í sinni. Útskriftarár hans
úr prestaskólanum 1865 bar það til tíðinda á
Jónsmessunni að fyrsti keisaraskurður var gerður
á íslandi. Yfirsetukonan kallaði á Jón Hjaltalín
landlækni þegar hún sá hún gat ekkert gert fyrir
Margréti Arnljótsdóttur, ógiftan kvenmann sem
var dvergur að skapnaði. Hjaltalín lagði ekki í að
rista hana á kvið hjálparlaust svo hann fékk Gísla
Hjálmarsson lækni með sér og báða læknana af
herskipinu Pandora, auk fjögurra læknisfræði-
stúdenta. Þeir vissu að aðeins sjötta hver móðir
lifði svona holskurð af. Notað var klóróform og
barninu bjargað, en Margrét dó næstu nótt. Elín
hans Matthíasar var smávaxin og þau á leið í
hjónaband, svo að þessi tíðindi skekja hana örugg-
lega eins og fleiri. Þótt prestshlutverk væri skelfi-
legt á tímum barnadauða, holdsveiki, sullaveiki
og hungurs var þó frumstætt læknishlutverkið á
þessum tímum einhvernveginn í mínum huga enn
voðalegra.
Meira um Matthías. Páll Baldvin sagði í
ritdómi sínum að ég hefði mátt meta geðheilsu
Matthíasar með nútímahugtökum geðlæknisfræð-
innar. Ritstjóri minn vildi þetta líka og auðvitað
velti ég þessu fyrir mér. Eg sá í anda kynningu
æsifregnar, Matthías haldinn geðhvarfasýki rétt
eins og Jón Sigurðsson með sýfilis. Ástæðan fyrir
því að ég gerði þetta ekki er sú að það var við
extreme erfiðleika sem Matthíasi leið illa í sálinni,
aðstæður sem hefðu gert mig sjálfa og flesta menn
sjúka á sálinni. Ellefu ára barn ástríkra hjóna
kvelst við að vera sent að heiman og eiga ekki aft-
urkvæmt. Sá sem missir tvær ungar konur á tveim-
ur árum úr umgangspest - þá fyrri ólétta - og hefur
áður ögrað trúkerfi sem taldi guð hafa fingurinn á
útfærslu mannlegra örlaga - honum líður auðvitað
skelfilega í sálinni. Ekki batnaði það þegar hann
gerði dóttur kirkjueigendans í Saurbæ ólétta og
hvarf úr hempunni og af landi brott. Rétti sá upp
hönd sem ekki yrði sálsjúkur af þessu - verandi
prestur um 1870. Seinna lýsir hann sálrænni angist
sinni eftir að landið sem hann hafði lofsungið sneri
harðindahliðinni svo harkalega að fólki að árum
saman gróf hann hungurdautt fólk í haugum.
Matthías lýsir líðan sinni hreinskilnislega í
minningum sínum og gaf því tilefni til að menn
smjöttuðu á geðsveiflum hans. Enda las hann
og þekkti ævisögu Rousseaus sem er dásamlega
teprulaus.  Geðheilsa   Matthíasar  varð   góð   og
stöðug þegar kvennamálin komust í lag og
aftur þegar hungursneyðinni lauk. Maður sem
skilar jafn stóru ævistarfi og Matthías við svo
erfiðar aðstæður er ekki haldinn alvarlegri geð-
hvarfasýki? Geðhvarfasveiflur hans voru stórar
en ég kunni ekki við að setja á hann stimpil
maníunnar því bæði sjúkdómavæðingin og æsi-
fréttastíll sölumennskunnar fara í taugarnar á mér.
Sérfræðingum í læknastétt er aftur á móti frjálst að
skoða ævisöguna og rannsaka dýpra þar sem vísað
er til heimilda um efnið.
Jón Sigurðsson forseti fékk sýfilis og ævisaga
hans nýleg var kynnt með þeirri frétt í æsifregna-
slíl. Það sem gerði fréttina heita var auðvitað það
að hún kveikti í fornum glæðum kynlífsbæling-
arinnar. Ég hafði látið kynsjúkdóminn koma afar
fínlega fram í leikinni heimildarmynd um Jón sem
ég gerði handrit að og leikin var á fimmtíu ára
lýðveldisafmælinu 1994 og mér þótti merkilegt að
Jón sinnti pólitík ekki neitt fyrr en eftir sjúkdóm-
inn - hann gat átt von á seinna stigi sjúkdómsins er
leiddi marga til dauða og hafði því engu að tapa en
allt að vinna. Fólk í þessu sálarástandi er oft afar
skapandi.
Það hefur lengi legið í landi að eiginkonur mik-
ilmenna voru ekki taldar nógu góðar fyrir þá. Sá
tónn litaði afstöðuna til Guðrúnar Runólfsdóttur
konu Matthíasar Jochumssonar. Ást á okkar
stærstu hetjum jaðrar við ofdýrkun sem gerir
hvaða konu sem er smáa, hvað þá ef aldursmun-
urinn er „öfugur" eins og í tilfelli Ingibjargar
Einarsdóttur og Jóns Sigurðssonar. Ingibjörg
hans Jóns var afar góð að hætta ekki við karlinn
sem hún var trúlofuð þrátt fyrir sýfilisinn. Hún
lenti í að vera enn lengur í festum því hann vildi
vera öruggur um að sjúkdómurinn væri genginn
yfir og hún var því vel yfir þrítugt er þau gengu
í hjónaband. Við hana loddi að hún væri gömul
óbyrja þótt hann hefði fengið kvikasilfursmeðferð
við sjúkdómi sínum og þess vegna líklega orðið
ófrjór. I Jónshúsi hékk enn uppi síðast þegar ég
vissi mynd af Jóni ungum og Ingibjörgu gamalli
hlið við hlið. Teprulaus afstaða sagnfræðinnar til
kynsjúkdómsins hefði í þessu tilfelli komið í veg
fyrir að hallaði svo mikið á veslings frúna.
Enn eigum við langt í land með að frelsast
neðan þindar, eitt merki þess er hve léleg upplýs-
ingin er varðandi þvagleka kvenna. Rödd lækna
þyrfti að skila sér betur til almennings varðandi
heilsu þeirra líkamshluta sem þótt hafa dónalegir.
Þórunn
Valdimarsdóttir
Þórunn Valdimarsdóttir fædd-
ist 1954 í Hafnarfirði. Hún
tók cand.mag.-próf í sagnfræöi
frá HÍ 1983 og hefur síðan
að mestu fengist við ritstörf,
bæði sagnfræði, ævisögur og
skáldsögur. Meðal bóka henn-
ar eru: Snorri á Húsafelli.
Saga frá 18. óld (1989), Sól
í Norðurmýri. Píslarsaga úr
Austurbæ (ásamt Megasi,
1990), Leikfclag Reykjavíkur.
Aldarsaga (ásamt Eggerti
Pór Bernharðssyni, 1997),
Stúlka með fingur (1999),
Engin venjuleg kona. Litrfkt
lif Sigrúnar Jónsdóttur kirkju-
listakonu (2000), Kristni á
Islandí. Til móts við nútímann.
IV. bindi, fyrri hluti (2000).
- Nýjasta bók hennar, Upp á
Sigurhæðir - saga Matthíasar
Jochumssonar, var tilncfnd til
Hinna íslensku bókmennta-
verðlauna 2006.
Læknablaðið 2007/93 91
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92