Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lęknablašiš

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lęknablašiš

						HUGLEIÐING   HOFUNDAR  /  UR   RÆÐU  TIL  FELAGS  KVENNA  I   LÆKNASTETT

Brot úr ræðu til félags

kvenna í læknastétt

Þar sem ég hef nýlega farið í gegnum útgáfuferli

ævisögu Matthíasar Jochumssonar eru brot úr

þeirri bók mér ofarlega í sinni. Útskriftarár hans

úr prestaskólanum 1865 bar það til tíðinda á

Jónsmessunni að fyrsti keisaraskurður var gerður

á íslandi. Yfirsetukonan kallaði á Jón Hjaltalín

landlækni þegar hún sá hún gat ekkert gert fyrir

Margréti Arnljótsdóttur, ógiftan kvenmann sem

var dvergur að skapnaði. Hjaltalín lagði ekki í að

rista hana á kvið hjálparlaust svo hann fékk Gísla

Hjálmarsson lækni með sér og báða læknana af

herskipinu Pandora, auk fjögurra læknisfræði-

stúdenta. Þeir vissu að aðeins sjötta hver móðir

lifði svona holskurð af. Notað var klóróform og

barninu bjargað, en Margrét dó næstu nótt. Elín

hans Matthíasar var smávaxin og þau á leið í

hjónaband, svo að þessi tíðindi skekja hana örugg-

lega eins og fleiri. Þótt prestshlutverk væri skelfi-

legt á tímum barnadauða, holdsveiki, sullaveiki

og hungurs var þó frumstætt læknishlutverkið á

þessum tímum einhvernveginn í mínum huga enn

voðalegra.

Meira um Matthías. Páll Baldvin sagði í

ritdómi sínum að ég hefði mátt meta geðheilsu

Matthíasar með nútímahugtökum geðlæknisfræð-

innar. Ritstjóri minn vildi þetta líka og auðvitað

velti ég þessu fyrir mér. Eg sá í anda kynningu

æsifregnar, Matthías haldinn geðhvarfasýki rétt

eins og Jón Sigurðsson með sýfilis. Ástæðan fyrir

því að ég gerði þetta ekki er sú að það var við

extreme erfiðleika sem Matthíasi leið illa í sálinni,

aðstæður sem hefðu gert mig sjálfa og flesta menn

sjúka á sálinni. Ellefu ára barn ástríkra hjóna

kvelst við að vera sent að heiman og eiga ekki aft-

urkvæmt. Sá sem missir tvær ungar konur á tveim-

ur árum úr umgangspest - þá fyrri ólétta - og hefur

áður ögrað trúkerfi sem taldi guð hafa fingurinn á

útfærslu mannlegra örlaga - honum líður auðvitað

skelfilega í sálinni. Ekki batnaði það þegar hann

gerði dóttur kirkjueigendans í Saurbæ ólétta og

hvarf úr hempunni og af landi brott. Rétti sá upp

hönd sem ekki yrði sálsjúkur af þessu - verandi

prestur um 1870. Seinna lýsir hann sálrænni angist

sinni eftir að landið sem hann hafði lofsungið sneri

harðindahliðinni svo harkalega að fólki að árum

saman gróf hann hungurdautt fólk í haugum.

Matthías lýsir líðan sinni hreinskilnislega í

minningum sínum og gaf því tilefni til að menn

smjöttuðu á geðsveiflum hans. Enda las hann

og þekkti ævisögu Rousseaus sem er dásamlega

teprulaus.  Geðheilsa   Matthíasar  varð   góð   og

stöðug þegar kvennamálin komust í lag og

aftur þegar hungursneyðinni lauk. Maður sem

skilar jafn stóru ævistarfi og Matthías við svo

erfiðar aðstæður er ekki haldinn alvarlegri geð-

hvarfasýki? Geðhvarfasveiflur hans voru stórar

en ég kunni ekki við að setja á hann stimpil

maníunnar því bæði sjúkdómavæðingin og æsi-

fréttastíll sölumennskunnar fara í taugarnar á mér.

Sérfræðingum í læknastétt er aftur á móti frjálst að

skoða ævisöguna og rannsaka dýpra þar sem vísað

er til heimilda um efnið.

Jón Sigurðsson forseti fékk sýfilis og ævisaga

hans nýleg var kynnt með þeirri frétt í æsifregna-

slíl. Það sem gerði fréttina heita var auðvitað það

að hún kveikti í fornum glæðum kynlífsbæling-

arinnar. Ég hafði látið kynsjúkdóminn koma afar

fínlega fram í leikinni heimildarmynd um Jón sem

ég gerði handrit að og leikin var á fimmtíu ára

lýðveldisafmælinu 1994 og mér þótti merkilegt að

Jón sinnti pólitík ekki neitt fyrr en eftir sjúkdóm-

inn - hann gat átt von á seinna stigi sjúkdómsins er

leiddi marga til dauða og hafði því engu að tapa en

allt að vinna. Fólk í þessu sálarástandi er oft afar

skapandi.

Það hefur lengi legið í landi að eiginkonur mik-

ilmenna voru ekki taldar nógu góðar fyrir þá. Sá

tónn litaði afstöðuna til Guðrúnar Runólfsdóttur

konu Matthíasar Jochumssonar. Ást á okkar

stærstu hetjum jaðrar við ofdýrkun sem gerir

hvaða konu sem er smáa, hvað þá ef aldursmun-

urinn er „öfugur" eins og í tilfelli Ingibjargar

Einarsdóttur og Jóns Sigurðssonar. Ingibjörg

hans Jóns var afar góð að hætta ekki við karlinn

sem hún var trúlofuð þrátt fyrir sýfilisinn. Hún

lenti í að vera enn lengur í festum því hann vildi

vera öruggur um að sjúkdómurinn væri genginn

yfir og hún var því vel yfir þrítugt er þau gengu

í hjónaband. Við hana loddi að hún væri gömul

óbyrja þótt hann hefði fengið kvikasilfursmeðferð

við sjúkdómi sínum og þess vegna líklega orðið

ófrjór. I Jónshúsi hékk enn uppi síðast þegar ég

vissi mynd af Jóni ungum og Ingibjörgu gamalli

hlið við hlið. Teprulaus afstaða sagnfræðinnar til

kynsjúkdómsins hefði í þessu tilfelli komið í veg

fyrir að hallaði svo mikið á veslings frúna.

Enn eigum við langt í land með að frelsast

neðan þindar, eitt merki þess er hve léleg upplýs-

ingin er varðandi þvagleka kvenna. Rödd lækna

þyrfti að skila sér betur til almennings varðandi

heilsu þeirra líkamshluta sem þótt hafa dónalegir.

Þórunn

Valdimarsdóttir

Þórunn Valdimarsdóttir fædd-

ist 1954 í Hafnarfirði. Hún

tók cand.mag.-próf í sagnfræöi

frá HÍ 1983 og hefur síðan

að mestu fengist við ritstörf,

bæði sagnfræði, ævisögur og

skáldsögur. Meðal bóka henn-

ar eru: Snorri á Húsafelli.

Saga frá 18. óld (1989), Sól

í Norðurmýri. Píslarsaga úr

Austurbæ (ásamt Megasi,

1990), Leikfclag Reykjavíkur.

Aldarsaga (ásamt Eggerti

Pór Bernharðssyni, 1997),

Stúlka með fingur (1999),

Engin venjuleg kona. Litrfkt

lif Sigrúnar Jónsdóttur kirkju-

listakonu (2000), Kristni á

Islandí. Til móts við nútímann.

IV. bindi, fyrri hluti (2000).

- Nýjasta bók hennar, Upp á

Sigurhæðir - saga Matthíasar

Jochumssonar, var tilncfnd til

Hinna íslensku bókmennta-

verðlauna 2006.

Læknablaðið 2007/93 91

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92