Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Frjįls verslun

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Frjįls verslun

						FRJÁLS VERSLUN 7.tbl.2011 25
litið er til baka er það því næst regla 
að markaðir sem vaxa með ofsahraða 
springi með miklum hávaða. Það 
verður sannarlega heimshvellur ef  
kínverska kerfið hrynur á næstu ár-
um, sem er ekki ólíklegt, en ég er þó 
sannfærður um að Kínverjar muni 
ná sér fljótlega á strik nema upp komi 
öngþveiti í stjórnmálum þeirra. Ójafn-
vægi stjórnmála og efnahagsmála er 
mesti vandi Kínverja: markaðsbú skap-
ur, öflug miðstétt og mikill ójöfn uður 
ógna einræði Kommúnista flokks ins. 
Lítið er vitað, þrátt fyrir allt, um stjórn mál og samfélagsmál í Kína; 
við vitum ekki hvað er að gerast bak 
við tjöldin. Er nokkuð að marka 
óljósar fregnir af  tíðum upp þotum? Er 
það rétt að sjálfur for sætisráðherrann 
sé fallinn í ónáð? Eru valdaklíkur 
önnum kafnar við að efla gömlu 
ríkisfyrirtækin og snúa við blaðinu? 
Getur það verið að innan ramma 
hins einráða Flokks dafni lýðræði á 
ýmsum veigaminni sviðum þjóðlífs-
ins? Getgátur af  þessu tagi hafa birst 
í fjölmiðlum undanfar in misseri, en 
hvað sem þeim líður þurfa Kínverjar 
með hægð að breyta stjórn arfarinu í 
átt til lýðræðis ef  þeir ætla að halda 
gangandi örum hag vexti til langframa 
á grunni markaðs búskapar.
Ójafnvægi stjórnmála og efna­
hagsmála er mesti vandi Kín­
verja: markaðsbúskapur, öflug 
miðstétt og mikill ójöfn uður 
ógna einræði Kommúnista­
flokksins.
Bandaríkin: róMversk 
hnignun og hrun?
Ég verð fáorður um framtíð Banda-
ríkj anna og held mig við gamlar 
tugg ur. Auður og völd Bandaríkjanna 
hafa á undanförnum áratugum 
minnk að hlutfallslega samanborið 
við heiminn allan, og sú þróun mun 
halda áfram. En Ameríkanar eru ekki 
af  baki dottnir. Bandaríkin eru enn 
langmesta herveldi heims, auðugt 
ríki og í fararbroddi tækniframfara, 
svo sem í tölvumálum og líftækni, 
sem undanfarinn aldarfjórðung hafa 
gerbreytt mannlífinu. Nýlega hefur 
bandaríska hagkerfið hikstað; ástand 
bankamála hefur verið krampa­
kennt; og stjórnmálin eru komin í 
rembihnút. Og hér kemur klisjan 
sem ég boðaði: bandaríska hagkerf­
ið er sveigjanlegt og kraftmikið og 
Bandaríkjamenn fljótir að laga sig 
að breyttum aðstæðum. Miklar 
skuldir ríkisins eru í eigin gjaldmiðli 
og því viðráðanlegar með peninga­
prentun, ef  ekki vill betur. Hugsan­
lega hægir hagvöxtur á sér, kannski 
verður tímabundinn samdráttur, en 
framtíðin er björt ef  litið er til langs 
tíma, þótt landið sé ekki það risaveldi 
sem áður var. Öðrum ríkjum fremur 
eru Bandaríkin land innflytjenda og 
í sífelldri endurnýjun. Nýjustu spár 
um fólksfjölgun herma að árið 2042 
verði fólk af  evrópskum uppruna í 
minnihluta í Bandaríkjunum.
Bandaríkin eru enn langmesta 
herveldi heims, auðugt ríki og í 
fararbroddi tækniframfara, svo 
sem í tölvumálum og líftækni, 
sem undanfarinn aldarfjórðung 
hafa gerbreytt mannlífinu.
vandi evrópusaMBandsins
Ég beini kranahagfræðinni næst að 
málefnum Evrópusambands ins og 
skoða fjögur mál:
Í hverju er fjármálavandinn á 
evrusvæð inu helst fólginn? 
Getur ríki yfirgefið evruna eða er 
það læst inni á evrusvæðinu? 
Hver er líklegasta lausnin á banka­ 
og lánamálum evruríkja: evrubréf  
(eurobonds) eða fyrirgreiðsla Seðla­
banka Evrópu og ýmissa sjóða?
Og að lokum: hugleiðingar um 
lýðræðisvandann í Evrópusam­
bandinu.
Jaðarríki evrunnar: 
lánastofn anir skrúfa frá 
krananuM
Þegar vel gengur og hillir undir stóra 
vinninginn er algengt að menn ærist, 
missi stjórn á sér og leggi heilbrigða 
skynsemi til hliðar. Það er alltaf  
sama sagan: fjárhættuspilarar tapa 
áttum við spilaborðið; það rennur 
túlípanaæði á Hollendinga (upphaf­
lega árið 1637); og almenningur og 
fjármálastjórar á fasteigna- og verð­
bréfamörkuðum ganga af  göflunum. 
Í byrjun 21. aldar urðu gamalreyndir 
fjármálastjórar í Þýskalandi og Sviss 
grænir aftur. Árið 2007 sáust fyrstu 
merki um kreppuna sem nú stendur 
yfir, þegar það rann upp fyrir mönn um 
að bandarísk undirmálslán með veð í 
fasteignum væru lítils virði. Bandaríkja-
menn höfðu selt helming þessara lélegu 
pappíra til evrópskra aðila. Risastórt 
bandarískt fjármálafyrirtæki, Lehman 
Brothers, hrundi (í september 2008), 
öðrum fjármálastofnunum var bjarg að 
með miklum tilkostnaði, og erfiðleikar 
sóttu að evrópskum bönk um, ekki 
síst í Bretlandi. Nú er almennt talið 
að haustið 2008 hafi fjár málaheimur 
Vest urlanda verið að hruni kominn. Í 
upphafi litu margir í Evrópu svo á að 
glundroðinn væri sérvandi engilsax-
neskra fjármálastofnana. 
Nú víkur sögunni til Grikklands. 
Árið 2009 og í byrjun árs 2010 vakna 
fjármálamenn í röðum upp við vond -
an draum: gríska ríkið er rekið með 
miklum halla, ríkissjóður er stór -
skuld ugur ? í greiðsluvandræðum 
til skamms tíma, og á sennilega 
ekki fyrir skuldum ef  lengra er litið. 
Greiðsluvandi birtist næst í Portúgal, 
síðar á Spáni og loks á Ítalíu. Írum 
er vandi á höndum og getgátur eru 
uppi um að ýmsar aðrar þjóðir á 
evru svæðinu kunni að standa höllum 
fæti. Kranaspekingar létu ekki bíða 
eftir sér og fundu strax sökudólginn: 
Ábyrgðarlaus stjórn ríkisfjármála 
við Miðjarðarhaf. Aðeins eitt meðal 
þekkist við þessum sjúkdómi: aðhald 
í ríkisrekstri ? hærri skattar og niður-
skurður opinberra útgjalda. En er 
tímar liðu fjölgaði þeim álitsgjöfum 
sem óttuðust aukaverkanir lyfsins, 
svo sem kreppu, atvinnuleysi, minni 
skatttekjur, þverrandi greiðslugetu hjá 
ríkissjóði og óróa á götum og torgum. 
Einnig blasti við að jaðarríkjum yrði 
ekki forðað frá greiðsluþroti nema lönd 
sem glímdu við tímabundna greiðslu­
erfi ðleika fengju skammtímalán með 
hagstæðum kjörum, og lönd sem áttu 
ekki fyrir skuldum fengju lán sín felld 
niður að hluta.
Og nú fáein orð um upptöku evr unnar. Þegar hópur ríkja í 
Evrópu sambandinu tók upp sam­
eig inlegan gjaldmiðil voru krana­
hagfræðingar, einkum vestanhafs, 
nær allir á einu máli um að skrefið 
væri feigðarflan. Evran væri mosi frá 
kónginum; evru svæðið mundi molna 
sundur næst þegar stórkreppa riði 
yfir Evrópu. Gagnrýnendurnir töldu 
ólíklegt að tilflutningur vinnuafls og 
fjármuna á evrusvæðinu gæti leiðrétt 
misgengi í efnahagsmálum ríkjanna 
sökum þess að ólík stjórnmálahefð, 
menning og tungumál mundu standa 
í vegi fyrir nauðsynlegri aðlögun. 
En það sem mestu máli skiptir, sögðu 
spámennirnir, er að evrusvæðið er ekki 
skatt ríki og ekki með sameiginlega og 
bind andi stefnu í ríkisfjármálum. Þeir 
töldu ekki koma til greina að taka upp 
sam eig inlega mynt á svæði þar sem 
hvert ríki fer sínu fram við meðferð 
opinberra fjármála. Ekki nægir 
held ur að setja á legg Seðlabanka 
Evrópu sem hefur það verkefni eitt 
að halda verðbólgu í skefjum og er 
ekki ætlað að vera lánveitandi til 
þrautavara. Sam eiginleg mynt gerir 
1. Ég íhuga ekki þann möguleika að Grikkir leggi niður evruna sem gjaldmiðil, eða þá lausn að þeir fái 
 boð um að leysa sín mál sjálfir. Það er ólíklegt að þessar leiðir verði farnar. 
2. Undanfarið hafa margir álitsgjafar hamrað á því að útgáfa evrubréfa sé lausnin: 
 Ég er sammála Daniel Gross sem segir í nýlegri ritgerð að hugmyndin um evrubréf (eurobonds) 
 falli á öllum prófum: í hagfræði, lögum og stjórnmálum (vox 26. ágúst 2011). Gross telur fráleitt að
 ábyrgðarlausar ríkisstjórnir við Miðjarðarhaf fái heimild til að slá lán með því að gefa út evrubréf
 sem þýskir (og aðrir) skattgreiðendur beri ábyrgð á og þurfi að endurgreiða ef illa fer. 
 Skuldir jaðarríkjanna eru svimandi háar.
3.  Og þá er eitt ráð eftir, að evrópski seðlabankinn (og tengdir sjóðir) komi í veg fyrir hrun á evrusvæðinu
 með því að tryggja að fullu skuldir jaðarríkjanna ? heiti því að standa í skilum fyrir þeirra hönd.
 Bankinn mundi ekki lána beint til ríkjanna, sem er óheimilt samkvæmt Lissabon-sáttmálanum,
 heldur kaupa ríkisskuldabréf þeirra á verðbréfamörkuðum. Hugmyndin er sú að yfirlýsing bankans 
 mundi slá á væntingar fjármálamanna um að öll lán til jaðarríkjanna séu ótrygg. Bankinn hlypi þannig 
 fram úr spákaupmönnunum, róaði þá, og óðagotið mundi líða hjá. Seðlabanki evrópu getur gefið 
 út evrur og hefur þannig, fræðilega, ótakmörkuð fjárráð ? ef litið er framhjá verðubólgunni sem leiðir 
 af mikilli seðlaprentun. Skuldbinding Seðlabanka evrópu um að ábyrgjast allar opinberar skuldir 
 ríkjanna væri því trúverðug og mundi lægja öldurnar, án þess að koma þyrfti til mikilla útgjalda. Þá er 
 enn óleystur sá vandi að knýja jaðarríkin til að reka ábyrga stefnu í ríkisfjármálum, og það yrði 
 sjálfsagt erfitt ef Seðlabanki evrópu fjarlægir óttann við greiðsluþrot.
Hvað eR TIL RÁða? 

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84