Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttatķminn

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttatķminn

						V
igdís Finnboga-
dóttir, fyrsti kven-
forseti mannkyns-
sögunnar, hellir 
upp á kaffi í heim-
ilislegu eldhúsi 
sínu á Aragötunni. Hún er nýkomin 
heim frá Frakklandi þar sem hún 
talaði á hátíðardagskrá við Sor-
bonne-háskóla. Sólin skín úti og tal 
okkar berst að ferðalögum, íslensku 
sveitinni og hversu gott það sé að 
komast í snertingu við náttúruna, 
þrátt fyrir að meiningin hafi verið 
að vinda okkur beint í að ræða kosn-
ingarétt kvenna. 
?Fórstu nokkuð á hálendisfund-
inn um daginn, sem Landvernd 
skipulagði í Háskólabíói,? spyr 
Vigdís sem er ekki nærri hætt 
að sinna því sem lengi hafa verið 
hennar helstu hugðarefni, að rækta 
andann og hitta fólk. Auk þess að 
vera heiðursdoktor í háskólum og 
stofnunum víðsvegar um heim er 
Vigdís verndari Landverndar og lét 
fundinn því að sjálfsögðu ekki fram 
hjá sér fara.
Konan með trén
?Það skiptir afar miklu máli fyrir 
æskuna að hún komist í snertingu 
við landið, þessa ættjörð okkar. 
Öll börn sem hafa til að mynda 
farið í berjamó og verið með nátt-
úrunni, upplifað fjöl og firnindi, 
skynja þetta án þess að orða það 
við sjálf sig. Það er svo gaman að 
vera úti þar sem er fallegt. En nátt-
úran á Íslandi er viðkvæm því við 
erum staðsett svo norðarlega. Við 
megum aldrei ganga á þessa nátt-
úru heldur er það okkar hlutverk 
að hjálpa henni. Það má heldur ekki 
níðast á náttúrunni okkar því hún 
á svo stóran stað í hjartanu á okkur 
öllum. Menn átta sig stundum ekki 
á því að þeir kunni að vera að taka 
náttúruna frá okkur, þegar verið er 
að breyta henni með virkjunum og 
rafmagnsnetum. Þá er búið að taka 
svo mikið frá okkur af því sem lífið 
gefur okkur, fyrir hugann og hjart-
að. Við megum aldrei gleyma því 
að minna á mikilvægi náttúrunnar 
fyrir þjóðina,? segir Vigdís og rifjar 
upp þegar hún ferðaðist um landið í 
forsetatíð sinni og gróðursetti tré. 
?Þegar ég fór fyrst að heimsækja 
landsbyggðina frétti ég að það ætti 
að færa mér gjöf til minningar um 
heimsóknina. Ég er alin þannig upp 
að æ skal gjöf gjalda svo ég fékk 
þessa bráðsnjöllu hugmynd að gefa 
á móti eitthvað sem kæmi land-
inu til góða. Eitthvað sem bindur 
landið, því landið er að fjúka í burt. 
Svo ég ákvað að gefa þrjú tré í heim-
sóknum mínum um byggðirnar í 
landinu, eitt fyrir stelpur, eitt fyrir 
stráka og eitt fyrir ófæddu börnin. Í 
fyrstu þótti þetta tiltæki spaugilegt, 
sérstaklega kætti það blaðamenn 
sem fannst tiltækið í þá daga fjar-
stæðukennt, dæmigert fyrir kven-
mann í embættiserindum á leið um 
landið, með tré.? segir Vigdís og 
hlær að minningunni.
Kvennafrídagurinn breytti öllu
Við sitjum í fallegri dagstofunni og 
á blámáluðum veggjunum hangir 
myndlist og minningar. Pappírar 
og bækur standa í stöflum á öllum 
borðum. Mér leikur forvitni á að 
vita hvernig Vigdís lítur á þessi 
merku tímamót kvenréttinda, 100 
ára kosningaafmæli kvenna. Þessi 
kona sem bauð öllum viðteknum 
venjum birginn þegar hún ákvað 
að taka áskorunum fjölda fólks og 
bjóða sig fram til forseta lýðveldis-
ins, þá 50 ára gömul, einstæð móðir. 
?Ég hefði auðvitað aldrei orðið 
forseti ef ekki hefði verið fyrir 
kvennafrídaginn,? segir Vigdís þá. 
?Í forsetakosningunum, fimm árum 
síðar, fannst fólki að það ætti að 
vera kona á meðal frambjóðenda. 
Á kvennafrídaginn varð mönnum 
ljóst, þegar konur lögðu niður 
vinnu, að þær eru máttarstólpar 
þjóðfélagsins til jafns á við karla. En 
á þeim tímum var ekki enn farið að 
nefna slíkt til sögu. Það er ekki enn 
mikið talað um það en þær eru nú 
engu að síður stólparnir við hliðina 
á körlum, það vitum við.?
Vildi sanna að kona gæti verið í 
framboði 
Vigdís bauð hefðunum birginn. 
Strax og framboðið hafði verið 
ákveðið var hún komin á fulla ferð 
eins og meðframbjóðendur hennar. 
Skrifstofa var stofnuð í einum 
grænum og ferðalög skipulögð um 
allt land. ?Þessi svonefnda kosn-
ingabarátta var ótrúlega gefandi 
tími. Ég fór um allt land, stuðn-
ingsmenn tóku á móti mér í öllum 
landsfjórðungum. Ég gisti aldrei á 
hótelum heldur alltaf í heimahúsum 
og borðaði aldrei á veitingahúsum 
heldur alltaf með fólkinu. Ég hafði 
engan tíma til að velta neinu öðru 
fyrir mér en því fyrir hvað ég stæði. 
Ég var ekkert að velta því fyrir mér 
hvernig þetta yrði nú allt saman 
yrði ég kosin. Enda ætlaði ég ekkert 
endilega að verða kosin. Mark-
mið mitt var að sanna að kona gæti 
farið í svona framboð, ekki síður 
en karl. Mér var ýtt út í þetta, ekki 
endilega af konum, heldur mikið til 
af körlum. Af til dæmis sjómönnum 
því þeir vildu hafa konu í fram-
boði. Sjómenn hafa alltaf vitað hvað 
konan er sterk því hún er í landi og 
sér um allt. Hún er menntamálaráð-
herra, fjármálaráðherra, arkítekt og 
allt í senn.? 
Vigdís segir konur í dag hafa 
breyst frá því að hún var í fram-
boði. ?Afstaða kvenna til sjálfra sín 
hefur gjörbreyst. Í dag treysta kon-
ur sjálfum sér betur. Hér áður fyrr 
var ekki til siðs að þær stigju fram á 
sínum eigin forsendum. Það þurfti 
kjark til þess, það veit ég sjálf. Árið 
1980 þurfti alveg gríðarlegan kjark. 
Maður vaknar ekkert upp einn 
morguninn og segir; ?Góðan dag-
inn nú ætla ég að verða forseti.? Mér 
fannst þetta alveg út í heiðan bláinn 
þegar fólk fór að biðja mig um að 
vera í kjöri. En síðan, þegar maður 
lendir í því að verða kosin, þá er 
ekki hlaupið í neitt skjól. Þá verður 
maður bara að standa sig. Ef maður 
er kjörin í ábyrgðarstöðu þá verður 
maður að vanda sig og standa sig. 
Og það var ekki lítið sem ég þurfti 
að vanda mig og standa mig fyrstu 
árin. En mér lá ekki annað til en að 
sanna það að kona gæti gert þetta 
rétt eins og karl.? Enda sannaðist 
það.
Heitt í íslensku ullinni
Kvennafrídagurinn var frétt sem 
vakti athygli út um allan heim. 
Fimm árum síðar kaus þjóðin 
konu sem forseta og komst aftur í 
heimsfréttirnar. ?Þetta gerði það að 
verkum að ég var mjög velkominn 
gestur. Fyrsta erlenda heimsóknin 
var samkvæmt gamalli hefð til 
Danmerkur. Útflutningsráð kom 
strax með íslenskar vörur og þar 
var náttúrulega ull og fiskur fremst 
á blaði. Mér var svo heitt í þessari 
ferð því ég var endalaust í íslenskri 
ull. Fyrir þessa fyrstu ferð bjuggu 
Bændasamtökin til á mig pels úr 
gæru og báðu mig um að fara í 
honum í ferðina, sem ég gerði því 
ég geri allt fyrir Ísland, allt. Svo 
kem ég til Kaupmannahafnar þar 
sem Margrét Danadrottning tekur 
á móti mér, há og grönn í minkap-
els niður á tær, æðislega flott með 
hatt. En ég valt niður landganginn 
eins og snjóbolti í hvítu gærunni. 
Svo stóð í dönsku blöðunum daginn 
eftir; ?Dronningen í mink, presi-
denten í får!? Ég hef nú aldrei aftur 
notað þennan pels en svo var hann 
sýndur á fatasýningunni um daginn 
og þetta er bara ljómandi falleg flík, 
merkt Sláturfélagi Suðurlands,? 
segir Vigdís og hlær innilega.
 ?Það var auðvitað alltaf mikið 
spáð í fötin en það gleymist stund-
um að á bak við öll þessi dress er 
alveg gríðarleg vinna sem fór í að 
semja ræður. Maður auðvitað sýndi 
sig ekki eins og sýningardama 
heldur gekk maður með ræður í 
öllum þessum fatnaði. Maður þurfti 
nú líka að tala í þessum fötum.?
Kvenréttindi eru mannréttindi
Þegar Vigdís lét af störfum í emb-
ætti var komið að máli við hana 
um að hafa forgöngu um stofnun 
samtaka kvenna í heiminum sem 
hafa gengt forseta eða forsætis-
ráðherrastöðu. Vigdís stofnaði 
?Heimsráð kvenleiðtoga (Council 
of Women World Leaders) ásamt 
Mary Robinsson, forseta Írlands 
og Laura Lizwood, framkvæmda-
stjóra ráðsins. ?Það er enginn vafi 
á því að hvar sem er í heiminum þá 
er það nýjung enn þann dag í dag 
Stofnun Vigdísar 
Finnbogadóttur 
Þann 8. mars síðast-
liðinn tók Vigdís 
fyrstu skóflustung-
una að byggingu 
stofnunar Vigdísar 
Finnbogadóttur í 
erlendum tungumál-
um. Stofnunin sem 
mun hýsa alþjóðlega 
tungumálamiðstöð 
og alla kennslu og 
rannsóknir í er-
lendum tungumálum 
Fyrsti kvenforseti sögunnar Þann 29. júní 1980 var Vigdís Finnbogadóttir hyllt 
á svölunum á heimili sínu við Aragötu eftir að úrslit lágu fyrir og ljóst var að hún 
væri fyrsti kona sögunnar til að vera lýðræðislega kjörin þjóðhöfðingi. ?Ef maður er 
kjörin í ábyrgðarstöðu þá verður maður að vanda sig og standa sig. Og það var ekki 
lítið sem ég þurfti að vanda mig og standa mig fyrstu árin. En mér lá ekki annað til 
en að sanna það að kona gæti gert þetta rétt eins og karl.?  Ljósmyndir úr safni Mbl.
Konan með trén Vigdís 
hefur veitt náttúru Ís-
lands ómældan stuðning. 
Hún fékk þá bráð-
snjöllu hugmynd að 
gefa táknræna gjöf til 
æsku landsins á ferðum 
sínum um landið. Hér 
gróðursetur hún þrjár 
hríslur með aðstoð ungra 
drengja í Barmahlíð árið 
1985. 
við Háskóla Íslands hefur 
notið liðveislu Vigdísar 
í uppbyggingarstarfinu. 
Með Vigdísi á myndinni 
eru Kristín Ingólfsdóttir, 
rektor Háskóla Íslands, og 
Illugi Gunnarsson, mennta-
málaráðherra. Sjá næstu opnu
26 viðtal Helgin 19.-21. júní 2015

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93