Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						Tímarit Máls og menningar
meðal haldleysi hinnar einföldu huglægu
sýnar á þjóðfélagsbyltingu. Það er höfuð-
einkenni á þesskonar persónulegum harm-
leik sem lýst er í dæmisögunni um Jón í
Brauðhúsum að hann er aðeins fortíð.
í sögunni um Jón í Brauðhúsum kemur í
öðru lagi fram nýtt viðhorf til persónu sem
höfundurinn hefur dregið tilbreytilegan
hring um aftur og aftur, ekki aðeins í
skáldverkum, heldur einnig í lýsingum á
ýmsum samtíðarmönnum sínum. Margir
hafa litið á ímyndir þessarar persónu sem
rauntrúar mannlýsingar, og það er varla
nema von, þar sem höfundurinn hefur oft
látið sem svo að hann væri að draga upp
mynd af raunverulegum mönnum, mönnum
sem hann hefur þekkt. Menn hafa einnig
tilnefnt ýmsar fyrirmyndir að þessari per-
sónu þegar hún kemur fyrir í skáldverkum
höfundarins. En ég hygg það leiði út á villi-
götur að leita að slíkum fyrirmyndum, og
sömuleiðis megi ekki skilja of bókstaflega
lýsingar höfundar á raunverulegum persón-
um samkvæmt þessu móti; til þess eru þær
allt of óröklegar og yfirskilvitlegar. Það
kynni að koma í veg fyrir ýmsan misskiln-
ing ef þessi mannshugsjón, þessi „loftspegl-
un" væri einfaldlega kölluð persðnan X.
Henni er loksins í þessari sögu gefið nafn
sem afhjúpar eðli hennar: Jón í Brauðhús-
um, það er Jesús frá Nasaret, það er Mess-
ías. Því er lýst yfir að þessi persóna var ó-
raunveruleg hugsjón, trúarmynd, frelsari,
dýrlingur.
Vér stöndum þá yfir moldum persónunn-
ar X í sögunni af Jóni í Brauðhúsum.
Sjálfsháðið skildi við hana sem fuglahræðu
í mynd Ibsens Ljósdals í Prjónastojunni
Sólin; það greiðir henni líknarhöggið hér.
Það er táknrænt að þessi langlífa persóna
er afhjúpuð sem blekking í þessari sögu
um vonsvik og upplausn: það er engu lík-
ara en hér sé lýst tveim þáttum eins og
sama veraldarhruns.
Bókmenntaskýrendur munu væntanlega
síðarmeir taka persónuna X til nákvæmrar
rannsóknar, leitast við að grafa upp mótun-
arsögu hennar, alla þá ólíku þætti sem farið
hafa í sköpun hennar, fornar hugmyndir og
nútímastrauma sem mætast í henni, aust-
ræna og vestræna speki, rómantík og raun-
sæi, og að lokum það sem mest væri um
vert og erfiðast verður að greina: þann þátt
sem einkalegasta reynsla höfundarins mun
eiga í henni.
Þó að slík rannsókn sé ógerð held ég sé
óhætt að segja að persónan X sé sprottin
upp úr tilraunum höfundar að skapa „já-
kvæða persónu", en á þeim tilraunum fer
fyrst að bera að marki eftir samningu Sfálf-
stœð's fólhs. Persónan X sýnist mér að sé
árangur ýtrustu viðleitni höfundar í þessa
att. llún er ekki fullsköpuð fyrr en eftir
1940, þó að flestir þættir hennar eða allir
hafi komið fram áður, misjafnlega skýrt,
og misjafnlega þróaðir, í verkum höfund-
arins.
Enda þólt höfundur skilji nú við persón-
una X með þeim hálfkæringi sem raun ber
vitni, þá mun vera rangt að álykta að hon-
um hafi verið nokkur hálfkæringur í hug
með mótun hennar; þvert á móti mun hún
vera árangur mikillar íhugunar, og þó svo
sé kveðið að orði að hún sé lokastig þeirr-
ar viðleitni höfundar að skapa „jákvæða
persónu", er það hugtak ekki haft hér í
merkingunr.i „ósamsett persóna". OIIu held-
ur: persónan X er sú „hetja vorra tíma"
sem höfundurinn hefur stofnað sem and-
svar við óskapnaði vorra tíma: lausn hans
á þeirri ráðgátu hvernig hægt sé að vera
maður á óttalegum tímum; í þeim skilningi
er hún „jákvæð persóna", auk þess er hún
persóna sem höfundurinn á beina aðild að
en skoðar ekki úr gagnrýninni fjarlægð;
hún   er   mannshugsfón   eins   og   áður   er
216
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Blašsķša 225
Blašsķša 225
Blašsķša 226
Blašsķša 226
Blašsķša 227
Blašsķša 227
Blašsķša 228
Blašsķša 228
Blašsķša 229
Blašsķša 229
Blašsķša 230
Blašsķša 230
Blašsķša 231
Blašsķša 231
Blašsķša 232
Blašsķša 232
Blašsķša 233
Blašsķša 233
Blašsķša 234
Blašsķša 234
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236
Blašsķša 237
Blašsķša 237
Blašsķša 238
Blašsķša 238
Blašsķša 239
Blašsķša 239
Blašsķša 240
Blašsķša 240
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV