Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						sagt, — og þar í felst þegar vottur veik-
leika.
Persónan X er samansett úr ýmsum þátt-
um en dulrænn mannsskilningur er ein
helzta forsenda hennar. Sá skilningur er ef
til vill eldri en allt annað í „heimsmynd"
Halldórs Kiljans Laxness, og á kannski
rætur í aldagömlum vestrænum quietisma
og trúarhugmyndum, og í rómantískri eða
síðrómantískri eða symbólískri dulhyggju,
sem hefur átt sér gróðurreit í hinni ungu
íslenzku skáldakynslóð kringum 1920. Ætli
sé ekki nærri sanni að þessi dulhyggja
birlist einkum í því að persónurnar sem
bera merki hennar eru upphafnar yfir heim-
inn, þær þurfa ekki á að halda hinum
venjulegu „óhreinu" meðölum sem hvers-
dagslegir menn eru dæmdir til að nota til
að geta lifað. Þær nálgast raunar að vera
fullkomnar í dulspekilegum skilningi.
„Magischer Idealismus" rómantíkurinnar er
ekki langt undan. Ég hygg að þessi skiln-
ingur varpi nokkrum blæ á sumar mann-
lýsingar Halldórs Laxness frá byrjun, án
þess þó ég rugli honum saman við þá snilld-
arlegu niðurstöðu sem hann hefur að leið-
arljósi í flestum merkustu persónulýsing-
um í seinni verkum sínum: að mannlegur
veruleiki gengur ekki upp eins og reikn-
ingsdæmi, að það verður alltaf eitthvað eft-
ir óskýrt, eitthvað sem ekki er hægt að
nálgast.
Ég held sé rétt að leggja einnig áherzlu
á það hversu quietisminn í almennri merk-
ingu á mikinn hlut að tilorðningu persón-
unnar X vegna þess að sá dulræni bak-
grunnur hennar er varla til kominn fyrir
áhrif taóismans á lífsskoðun Halldórs Lax-
ness.1 Miklu líklegra er að taóisminn verði
nokkurskonar viðbót við  þær  dulrænutil-
1 Peter Hallberg hefur skrifað ágæta
grein um það efni, „Litla bókin um veginn
og Halldór Laxness" (Tímarit M. m. 1962).
Umsagnir um bœkur
hneigingar sem voru samgrónar Halldóri
Laxness frá fyrsta fari. Nú er hinn aust-
ræni quietismi Bókarinnar um veginn eng-
anveginn ólíkur vestrænum quietisma og
dulhyggju, — sumir paradoxar hennar eiga
sér næsta nákvæmar hliðstæður í Nýja-
testamentinu, svo ekki sé talað um hér um
bil orðréttar líkingar við speki Heraklíts,
— hvort sem um er að kenna hæpnum þýð-
ingum hins kínverska smákvers, sem sumir
fróðir menn telja óþýðanlegt, og jafnvel 6-
skiljanlegt á frummálinu ... En það er
samt víst að þessi viðbót hefur haft breyt-
ingu á stefnu í för með sér, nýjar áherzlur,
og einkum fastari áherzlur. En raunar er
„taóismi" Halldórs Kiljans Laxness mjög
persónulegur: f róðlegast er að sjá hvað það
er í taóismanum sem hann hefur dregið til
sín, og hvaða afbakanir taóisminn hefur
orðið fyrir í meðferð hans.
Áhrifa taóismans á mótun skáldsagna-
persóna sér naumast stað í verki Halldórs
Laxness fyrr en í Ljósvíkingnum, en þau
eru þar mjög almenns eðlis, og stopul, einna
helzt bundin hinu lýríska registri verksins.
Þó verður þar þegar vart atriðis sem einna
staðfastlegast einkennir persónuna X: það
er sú fyrirmynd mannlegra athafna sem
felst í formúlunni „að starfa án strits" eða
„að mega sín mikils án þess að láta til sín
taka".2 Þegar öllu er á botninn hvolft er
þetta líklega eini þáttur persónunnar X
sem ekki væri unnt að skýra öðruvísi en
með tilvísun til taóismans. Þar með er þó
ekki sagt að áhrif taóismans á heildarblæ
persónunnar séu ekki önnur og meiri, né
heldur að til hans verði ekki raktir að
nokkru aðrir þættir hennar sem síðan hafa
umskapazt svo mjög í meðferð höfundarins
að þeir eru vart þekkjanlegir aftur.
Umburðarlyndi  er til  dæmis tema sem
2 Hér er vitnað í þýðingu þeirra Jakobs
Smára og Yngva Jóhannessonar.
217
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Blašsķša 225
Blašsķša 225
Blašsķša 226
Blašsķša 226
Blašsķša 227
Blašsķša 227
Blašsķša 228
Blašsķša 228
Blašsķša 229
Blašsķša 229
Blašsķša 230
Blašsķša 230
Blašsķša 231
Blašsķša 231
Blašsķša 232
Blašsķša 232
Blašsķša 233
Blašsķša 233
Blašsķša 234
Blašsķša 234
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236
Blašsķša 237
Blašsķša 237
Blašsķša 238
Blašsķša 238
Blašsķša 239
Blašsķša 239
Blašsķša 240
Blašsķša 240
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV