Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						Tímarit Máls og menningar
Halldóri Laxness hefur orðið æ hugleikn-
ara með árunum, og það er einnig eitt af
helztu einkennum taóismans. (Taóistísk
formúla til dæmis: „hinum vitra er allt
jafn-kært".) Uppruna þess í verki Halldórs
mætti vel rekja til alþýðlegrar íslenzkrar
afstöðu, og þannig birtist það líka í Ljós-
víkingnum, að vísu með einhverjum taóist-
ískum áherzlubreytingum. En í rauninni er
það ekki þessi almenna tegund umburðar-
lyndis sem einkennir persónuna X. Það er
togað úr umburðarlyndi hennar þar til það
merkir einkum hlutleysi, og siðferðilegt
hlutleysi, og „siðblindu". Fyrir þessari túlk-
un umburðarlyndisins held ég sé ekki hægt
að bera Lao-tse. Með góðri samvizku verð-
ur ekki sagt að í Tao-te-king sé boðuð sú
„siðblinda" sem verður eitt greinilegasta
einkenni persónunnar X. Sú viðbót við al-
menna boðun umburðarlyndis samkvæmt
alþýðlegri afstöðu og taóistískri kenningu
sem hér kemur fram, gæti miklu frekar
virzt sprottin af lífsvizku íslenzkra forn-
sagna, eftir þeim skilningi sem Halldór
Laxness hefur tileinkað sér á seinni ár-
um.
Eg held að þessi afbökun umburðarlynd-
isins kunni að vera merkilegasta atriðið í
mótunarsögu persónunnar X. Það atriði
veldur því að „taóisminn" hverfur að
nokkru leyti í skuggann: hann heldur að
vísu áfram að vera einn þáttur persónunn-
ar, en það er eins og hann sé aðeins í bak-
sýn. I raun og sannleika virðist persónan X
þróast yfir í það að verða einkum og sér í
lagi ímynd hins fræga íslenzka fatalisma,
því að eðlileg framlenging siðblindukenn-
ingarinnar er undirgefni við „örlögin". Og
það má vel bæta því við að á endanum er
hægt að skilja persónuna í heild sem túlk-
un og vegsömun þess sem kalla mætti þjóð-
söguna um hina „íslenzku skapgerð", þjóð-
söguna um æðruleysi, jafnaðargeð, hófsemi
íslendingsins, en hún er einkum sprottin
upp úr mannshugsjón þeirra sem rituðu ís-
lendingasögur fyrir 700 árum.
Það sem hér hefur verið dregið fram til
skilgreiningar á persónunni X er þó að lík-
indum aðeins „efra lag" hennar. Ætli hún
eigi sér ekki einnig „neðra lag" eða óæðra;
og ætli væri ekki ráðlegt að einkenna það
með tilvísun til ákveðins „menningar-and-
rúmslofts" sem lengi hefur drottnað yfir
vötnum andans í böfuðborg Islands, og
kemur meðal annars fram sem almennt af-
skiptaleysi, kæruleysi, tortryggni sem oft er
aðeins gervi innra öryggisleysis, og nokk-
uð mikill skortur á andlegri forvitni, tak-
markaður áhugi á lífinu, en dulbúningur
þessa fyrirbæris er hinn „mergsogni, lífs-
þreytti gálgahúmör" sem Þórbergur Þórð-
arson getur um, og „þá [þ. e. um 1910] eins
og nú [þ. e. um 1940] fíflskaði allt andlegt
lífsloft höfuðstaðarins".1 Einkaskilgrein-
ingu Lin Jútang á taóismanum sem Halldór
Kiljan Laxness vitnar til í ritdómi um Bók-
ina um veginn 1942, mætti einnig nota sem
lýsingu á þessu reykvíska andrúmslofti:
„... kæringarlaus rónaháttur, ruglandi og
eyðandi efasemdastefna, hlær spottandi að
öllum mannlegum fyrirtækjum og mis-
heppnan allra mannlegra stofnana [...] og
hefur yfirleitt illan bifur á öllum hugsjón-
um, þó meir fyrir trúleysis sakir en þrótt-
leysis". Síðustu aukasetningunni mætti þó
líklega snúa við, því að þróttleysi ásamt
andlegum forvitnisskorti mundi vera sérein-
kenni Reykjavíkur sem menningarmið-
stöðvar.
Hér verður haft fyrir satt að „neðra lag"
persónunnar X sé sízt ógirnilegra til fróð-
leiks en allir þættir hins „efra lags". Þar í
mundu birtast tengsl Halldórs Laxness við
fyrirbæri sem var að vísu allfjarskylt hon-
um, en hann gat þó ekki komizt undan,
sökum þess að það var hið mengaða „lífs-
1 Ofvitinn, önnur útgáfa, bls. 342.
218
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Blašsķša 225
Blašsķša 225
Blašsķša 226
Blašsķša 226
Blašsķša 227
Blašsķša 227
Blašsķša 228
Blašsķša 228
Blašsķša 229
Blašsķša 229
Blašsķša 230
Blašsķša 230
Blašsķša 231
Blašsķša 231
Blašsķša 232
Blašsķša 232
Blašsķša 233
Blašsķša 233
Blašsķša 234
Blašsķša 234
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236
Blašsķša 237
Blašsķša 237
Blašsķša 238
Blašsķša 238
Blašsķša 239
Blašsķša 239
Blašsķša 240
Blašsķša 240
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV