Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						loft" sem hann hrærðist í. Hafi Halldór
Laxness tileinkað sér skilning Lin Jú-tang
á taóismanum, þó aðeins væri um stundar-
sakir, þá eru snertipúnktarnir augljósir við
hinn reykvíska „gálgahúmor". Á hinn bóg-
inn fær „gálgahúmorinn" í meðferð Hall-
dórs aðalsbréf hinnar „íslenzku skapgerð-
ar" og „siðblindu" fornsagnanna. Eigi að
síður er ljóst að það sem eftir er af raun-
veruleika í persónunni X er bundið þessu
„neðra lagi" hennar; þessar leifar hins
raunverulega má segja að séu gildi henn-
ar. Því að þetta er satt, þetta lýsir oss, lýs-
ir þessum tíma, lýsir eymd vorri og tilraun-
um vorum til að snúa á eymd vora. Þetta
„menningar-andrúmsloft", þessi „gálga-
húmor" var sem sé ekki vottur um andlegt
ríkidæmi: því fór fjarri, en þar í voru
kannski fólgnar þær andlegu „kreppuráð-
stafanir," sem tiltækar voru, andleg heilsu-
rækt á all-frumstæðu stigi, en ekki öldung-
is ómerk. Hinsvegar þolir hún naumast þá
blöndu æðri efna sem hún inngengur i per-
sónunni X. Og það megininntak taóismans
sem kemur fram í formúlunni að „starfa án
strits"(„lifa í samræmi við náttúruna" með
vestrænu orðalagi) held ég að sé óskylt og
ósamrýmanlegt „siðblindunni", afskiptaleys-
inu, fatalismanum. Afbökun umburðarlynd-
isins í meðferð Halldórs Laxness er reynd-
ar ólánleg reductio ad absurdum, enda hef-
ur hún oft leitt hann í ógöngur, þaðan sem
hann hefur aðeins getað bjargað sér með
fyrirvörum og varnöglum.
Eins og áður er sagt hygg ég sanni næst
að persónan X hafi upprunalega verið al-
varleg viðleitni Halldórs Kiljans Laxness
til að skapa jákvæða mannshugsjón, sem
gæti staðizt álag tfmanna, „fasta stærð" til
viðmiðunar í óstöðugum heimi. Auðvitað
lægi beinast við að álykta að höfundur
þessarar persónu hafi aldrei hugsað sér hana
sem „raunverulega" persónu, sem „mögu-
locra"  persónu, heldur aðeins  sem  „hug-
Umsagnir um bœkur
sjón". En ég þori ekki að taka svo mikið af,
enda skiptir það ekki svo miklu máli í því
sambandi sem hér um ræðir. Hitt skiptir
meira máli að persónan X er ekki sköpuð
út í loftið. Og það er afarmerkilegt að hún
byrjar að grotna í sundur um leið og hinn
pólitíski grundvöllur hrynur sem höfundur
hennar hafði miðað heimsskoðun sína við.
Hvorttveggja hlýtur hóglátleg eftirmæli í
sögunni af Jóni í Brauðhúsum. Þetta bend-
ir til tengsla, að minnsta kosti tilfinninga-
legra, en hvernig þeim tengslum hefur ver-
ið háttað er mér um megn að skýra.
En mér sýnist auðskiljanlegt að þessi
persóna hlaut að bregðast Mutverki sínu,
að hún gat ekki orðið nein „hetja vorra
tíma". Hvorki quietismi né taóismi eru
neitt svar við þeirri spurningu hvernig unnt
sé aS vera maður, í fullri merkingu orðsins,
á vorum tímum. „Þar sem fýsnir og óskir
eru djúpar eru uppsprettur taós grunnar,"
stendur í fræðum taóismans, en það er hætt
við að mannshugsjón sem hefur þá keuni-
setningu að grundvelli geti aðeins staðizt
með nokkrum líkindum í heimi sem hvorki
hefur kynnzt afleiðingum iðnbyltingar né
hins kapítalíska markaðar. Hún getur ekki
staðizt í þjóðfélögum nútímans. Kannski er
lokaskýring persónunnar X sú að þjóðfélag-
ið íslenzka var að mörgu leyti miðalda-
þjóðfélag fram á þessa öld; sú ómeðvitaða
staðreynd hefur háð mörgum íslenzkum
rithöfundum þessara tíma í viðleitni þeirra
að skilja heiminn; Halldóri Kiljan Laxness
hefur víst ekki einusinni tekizt að vinna
bug á henni. Ógagnrýnin vegsömun hinnar
„íslenzku skapgerðar" er ekki lieldur til
þess fallin að verða grundvöllur lifandi
mannshugsjónar, og raunar má segja að
haldleysi persónunnar X komi því betur í
ljós sem þessi þáttur hennar er fyrirferðar-
meiri. Með tímanum hefur hún orðið Iítið
annað en form, klisja, tómt mót. Til að
mynda gamla konan í fyrstu sögu Sjöstafa-
219
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Blašsķša 225
Blašsķša 225
Blašsķša 226
Blašsķša 226
Blašsķša 227
Blašsķša 227
Blašsķša 228
Blašsķša 228
Blašsķša 229
Blašsķša 229
Blašsķša 230
Blašsķša 230
Blašsķša 231
Blašsķša 231
Blašsķša 232
Blašsķša 232
Blašsķša 233
Blašsķša 233
Blašsķša 234
Blašsķša 234
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236
Blašsķša 237
Blašsķša 237
Blašsķša 238
Blašsķša 238
Blašsķša 239
Blašsķša 239
Blašsķša 240
Blašsķša 240
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV