Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						Tímarit Máls og menningar
kversins: hún hefur sjálfsagt verið mæt
kona, en mynd hennar er dregin upp með
eintómum „föstum dráttum", hún er múmía
og nálgast að vera skopstæling. Það er
sannast sagna að hugsýn hinnar „íslenzku
skapgerðar" er löngu orðin lítt bærilegt
stokkmótíf sem mjög þarfnast gagnrýni. Og
auðvitað: sú gagnrýni er líka til í ritum
Halldórs Laxness!
Hinir einstöku þættir persónunnar X
virðast mér allir hafa verið of ótraustir til
þess að í þeim væri nokkurt hald. Þar á
ofan urðu þessir ólíku þættir aldrei að
heild: persónan er samansett úr brotum
sem ómögulega hafa getað samlagazt: það
má auðvitað segja að það sé versti ágalli
hennar.
En tilraun Halldórs Laxness til að móta
þessa mannsmynd er þrátt fyrir allt ærið
merkilegur þáttur í verki hans, — tilraunin
og mistökin. I þeirri tilraun koma ef til vill
í Ijós hörðustu átök hans við þann tíma
sem vér lifum á. Persónan X er umfram allt
ljóst merki um þær miklu andstæður sem
alla tíð hafa búið í rithöfundinum og
manninum og þeir bókmenntaskýrendur
hafa jafnan lagt mikla áherzlu á sem af
mestu viti liafa ritað um þennan höfund.
Halldór Kiljan Laxness hefur kannski
ekki sízt verið yfir flesta samtíðarmenn
sína og samlanda hafinn fyrir þá sök að
hann hefur kunnað að skynja andstæður
hlutanna í einni sjónhendingu, og tekizt
þegar bezt lét að láta þær lifa í verkum
sínum, einum íslenzkra höfunda til þessa
dags. Það er óhætt að segja að díalektík
hans hafi ekki verið nein tillærð lífvana
íormúla, heldur hafi hún staðið djúpum
rótum í upplagi hans og reynslu. Hún var
ekki neinn aðskotahlutur eða ókeypis við-
bót við lífsskilning, heldur ástríðufull bar-
átta. En hitt er líklegt að einhverskonar
dulrænar tilhneigingar hafi löngum verið
þáttur í þessari díalektík, og einmitt „taó-
isminn" þjónaði sem hvati og safngler fyrir
þessar tilhneigingar. Ég held sé ekki f jarri
lagi að segja að hin díalektíska aðferð
hafi í síðustu verkum Halldórs Laxness vik-
ið æ meirá fyrir „taóisma", og að ítök hins
yfirskilvitlega og óröklega hafi aukizt á
kostnað traustsins á mannlegri skynsemi.
Og ég held líka að mestu afrek Halldórs
Kiljans Laxness hafi verið unnin þegar día-
lektískt veruleikaskyn hans hefur haldið
„taóismanum" í skef jum; að díalektík hans
hafi misst þrótt sinn eftir því sem „taóism-
inn" varð fyrirferðarmeiri þáttur hennar.
Mér virðist einnig að sú andskynsemis-
stefna sem bólað hefur á í ýmsum ritum
Halldórs á seinni árum (þar á meðal anti-
historismi) og er í rauninni um þessar
mundir hið ódýra búðargóss evrópskra bók-
mennta, sé þeim mun höttóttari sem hún er
fjær því að vera honum eiginleg.
Um leið og þetta er sagt er rétt að minn-
ast þess að Halldór Kiljan Laxness hefur
ævinlega verið maður hinna margbreytilegu
möguleika. Fyrir tuttugu og þremur árum,
það er að segja á þeim tíma þegar nýjasta
stórverk hans var Ljósvíkingurinn, birtist í
Tímariti Máls og menningar grein um hann
eftir Artur Lundkvist. Lokaorð greinarinn-
ar voru þessi: „Maðurinn er svo víðfeðmur,
á svo marga úrkosti, er svo fullur af and-
stæðum, að hann hlýtur ávallt að vekja
eftirvæntingarfulla óvissu [...] Við lestur
síðustu bóka hans verður sú spurning á-
leitnust, hvort skarpskyggni hans á veru-
leikann sljóvgist ekki vegna vaxandi
hneigðar hans til leiðsluhrifningar og
draumóra." Það er naumast hægt að bera
á móti því að tilgáta sfðari málsgreinarinn-
ar hafi ásannazt að nokkru, þó að úrkostir
mannsins væru svo miklir að honum hafi
lengstaf verið fleiri en einn vegur fær öll
þau ár sem síðan eru liðin.
Sigfús DaSason
220
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216
Blašsķša 217
Blašsķša 217
Blašsķša 218
Blašsķša 218
Blašsķša 219
Blašsķša 219
Blašsķša 220
Blašsķša 220
Blašsķša 221
Blašsķša 221
Blašsķša 222
Blašsķša 222
Blašsķša 223
Blašsķša 223
Blašsķša 224
Blašsķša 224
Blašsķša 225
Blašsķša 225
Blašsķša 226
Blašsķša 226
Blašsķša 227
Blašsķša 227
Blašsķša 228
Blašsķša 228
Blašsķša 229
Blašsķša 229
Blašsķša 230
Blašsķša 230
Blašsķša 231
Blašsķša 231
Blašsķša 232
Blašsķša 232
Blašsķša 233
Blašsķša 233
Blašsķša 234
Blašsķša 234
Blašsķša 235
Blašsķša 235
Blašsķša 236
Blašsķša 236
Blašsķša 237
Blašsķša 237
Blašsķša 238
Blašsķša 238
Blašsķša 239
Blašsķša 239
Blašsķša 240
Blašsķša 240
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Auglżsingar
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV