Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						Tímarit Máls og menningar
Auðvitað hefur verið erfitt verk að skrifa eiginlega norræna goðafræði á
íslandi á öndverðri 13. öld, og reyndar ekki aðeins erfitt heldur einnig
varasamt, því slíkt rit hlaut að verða á mörkum trúvillunnar nema öll aðgát
væri höfð. En það er hins vegar ekkert víst að auðvelt hafi verið að skrifa
slíka goðafræði 100 eða 200 árum fyrr, einfaldlega vegna þess að margt
bendir til að viðfangsefnið hafi eiginlega ekki verið til! Þetta skal skýrt
nánar.
Sú goðafræði sem Snorri segir okkur og flestir hafa etið eftir honum
gerir ráð fyrir samræmdum trúarbrögðum heiðinna manna. Hún sýnir
okkur stigveldi í goðheimum þar sem einn ásinn er æðstur, síðan breikkar
pýramídinn niður og neðst eru fjölmörg goð sem aðeins eru nefnd á nafn.
Hún segir okkur sköpunarsögu sem er að sönnu snjöll, en þó greinilega
brædd saman úr fleiri en einni heimild. Þannig greinir Völuspártextinn
sem Snorri vitnar til frá sköpun í tóminu (SnE bls. 18) — en stangast á við
Konungsbókartexta Völuspár og raunar Hauksbókartexta einnig. En svo
fylgir Snorri Völuspá „sinni" ekki lengra heldur notar hugmynd Vaf-
þrúðnismála um að jörðin hafi verið sköpuð úr holdi Ýmis (SnE bls. 22)
þar sem venjulegur texti Völuspár talar um að Burssynir hafi lyft jörðinni
úr sæ („áðr Burs synir — bjöðum um yppðu", Vsp. 4. er.). Á undan
sköpun jarðar er svo brædd inn í þriðja hugmyndin, nefnilega að kviknun
jötnanna hafi orðið við átök eða árekstur andstæðra afla, kuldans úr
norðri og hitans úr suðri. Þetta virðist allt ganga býsna illa upp, en ef við
gerum ráð fyrir að Snorri sé að vinna úr sundurleitum og ósamkvæmum
heimildum og bræða þær saman — með hliðsjón af þeim trúarbrögðum
sem hann þekkti, kristninni, þá fellur allt í ljúfa löð. Ef athugaðar eru
eiginlegar samtíðarheimildir um trúarbrögðin, þ.e. vísur og vísubrot sem
varðveitt eru frá heiðinni tíð komumst við auðveldlega að sömu niður-
stöðu. Norræn heiðni átti áreiðanlega ekki margt skylt við „kerfuð
trúarbrögð". Með því er vitanlega ekki sagt að menn hafi ekki á tilteknum
svæðum komið sér saman, tignað sömu guði, fært þeim fórnir á sameigin-
legum blótum. En hinu er haldið óhikað fram að goðadýrkun í einu héraði
segi ekki nauðsynlega neitt um dýrkun í næstu sveitum. Hér geta menn þá
t.d. velt fyrir sér frásögnum Snorra um einherja í Valhöll og staðhæfingu
hans um að þangað fari vopndauðir menn einir og borið saman við
arfsögnina í Eyrbyggju um Þórsnesinga, sem dóu í Helgafell, ellegar
kvæði Egils, sem senda óvini hans vopndauða hiklaust til Heljar en syni
hans sóttdauða og drukknaða beint á fund Óðins. Hugsanlega var tæki-
færissinninn Helgi magri alls ekki einn um að heita á Krist og Þór á víxl.
Þegar rætt er um goðafræðina er freistandi að velta aðeins fyrir sér
366
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 265
Blašsķša 265
Blašsķša 266
Blašsķša 266
Blašsķša 267
Blašsķša 267
Blašsķša 268
Blašsķša 268
Blašsķša 269
Blašsķša 269
Blašsķša 270
Blašsķša 270
Blašsķša 271
Blašsķša 271
Blašsķša 272
Blašsķša 272
Blašsķša 273
Blašsķša 273
Blašsķša 274
Blašsķša 274
Blašsķša 275
Blašsķša 275
Blašsķša 276
Blašsķša 276
Blašsķša 277
Blašsķša 277
Blašsķša 278
Blašsķša 278
Blašsķša 279
Blašsķša 279
Blašsķša 280
Blašsķša 280
Blašsķša 281
Blašsķša 281
Blašsķša 282
Blašsķša 282
Blašsķša 283
Blašsķša 283
Blašsķša 284
Blašsķša 284
Blašsķša 285
Blašsķša 285
Blašsķša 286
Blašsķša 286
Blašsķša 287
Blašsķša 287
Blašsķša 288
Blašsķša 288
Blašsķša 289
Blašsķša 289
Blašsķša 290
Blašsķša 290
Blašsķša 291
Blašsķša 291
Blašsķša 292
Blašsķša 292
Blašsķša 293
Blašsķša 293
Blašsķša 294
Blašsķša 294
Blašsķša 295
Blašsķša 295
Blašsķša 296
Blašsķša 296
Blašsķša 297
Blašsķša 297
Blašsķša 298
Blašsķša 298
Blašsķša 299
Blašsķša 299
Blašsķša 300
Blašsķša 300
Blašsķša 301
Blašsķša 301
Blašsķša 302
Blašsķša 302
Blašsķša 303
Blašsķša 303
Blašsķša 304
Blašsķša 304
Blašsķša 305
Blašsķša 305
Blašsķša 306
Blašsķša 306
Blašsķša 307
Blašsķša 307
Blašsķša 308
Blašsķša 308
Blašsķša 309
Blašsķša 309
Blašsķša 310
Blašsķša 310
Blašsķša 311
Blašsķša 311
Blašsķša 312
Blašsķša 312
Blašsķša 313
Blašsķša 313
Blašsķša 314
Blašsķša 314
Blašsķša 315
Blašsķša 315
Blašsķša 316
Blašsķša 316
Blašsķša 317
Blašsķša 317
Blašsķša 318
Blašsķša 318
Blašsķša 319
Blašsķša 319
Blašsķša 320
Blašsķša 320
Blašsķša 321
Blašsķša 321
Blašsķša 322
Blašsķša 322
Blašsķša 323
Blašsķša 323
Blašsķša 324
Blašsķša 324
Blašsķša 325
Blašsķša 325
Blašsķša 326
Blašsķša 326
Blašsķša 327
Blašsķša 327
Blašsķša 328
Blašsķša 328
Blašsķša 329
Blašsķša 329
Blašsķša 330
Blašsķša 330
Blašsķša 331
Blašsķša 331
Blašsķša 332
Blašsķša 332
Blašsķša 333
Blašsķša 333
Blašsķša 334
Blašsķša 334
Blašsķša 335
Blašsķša 335
Blašsķša 336
Blašsķša 336
Blašsķša 337
Blašsķša 337
Blašsķša 338
Blašsķša 338
Blašsķša 339
Blašsķša 339
Blašsķša 340
Blašsķša 340
Blašsķša 341
Blašsķša 341
Blašsķša 342
Blašsķša 342
Blašsķša 343
Blašsķša 343
Blašsķša 344
Blašsķša 344
Blašsķša 345
Blašsķša 345
Blašsķša 346
Blašsķša 346
Blašsķša 347
Blašsķša 347
Blašsķša 348
Blašsķša 348
Blašsķša 349
Blašsķša 349
Blašsķša 350
Blašsķša 350
Blašsķša 351
Blašsķša 351
Blašsķša 352
Blašsķša 352
Blašsķša 353
Blašsķša 353
Blašsķša 354
Blašsķša 354
Blašsķša 355
Blašsķša 355
Blašsķša 356
Blašsķša 356
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358
Blašsķša 359
Blašsķša 359
Blašsķša 360
Blašsķša 360
Blašsķša 361
Blašsķša 361
Blašsķša 362
Blašsķša 362
Blašsķša 363
Blašsķša 363
Blašsķša 364
Blašsķša 364
Blašsķša 365
Blašsķša 365
Blašsķša 366
Blašsķša 366
Blašsķša 367
Blašsķša 367
Blašsķša 368
Blašsķša 368
Blašsķša 369
Blašsķša 369
Blašsķša 370
Blašsķša 370
Blašsķša 371
Blašsķša 371
Blašsķša 372
Blašsķša 372
Blašsķša 373
Blašsķša 373
Blašsķša 374
Blašsķša 374
Blašsķša 375
Blašsķša 375
Blašsķša 376
Blašsķša 376
Blašsķša 377
Blašsķša 377
Blašsķša 378
Blašsķša 378
Blašsķša 379
Blašsķša 379
Blašsķša 380
Blašsķša 380
Blašsķša 381
Blašsķša 381
Blašsķša 382
Blašsķša 382
Blašsķša 383
Blašsķša 383
Blašsķša 384
Blašsķša 384
Blašsķša 385
Blašsķša 385
Blašsķša 386
Blašsķša 386
Blašsķša 387
Blašsķša 387
Blašsķša 388
Blašsķša 388
Blašsķša 389
Blašsķša 389
Blašsķša 390
Blašsķša 390
Blašsķša 391
Blašsķša 391
Blašsķša 392
Blašsķša 392
Blašsķša 393
Blašsķša 393
Blašsķša 394
Blašsķša 394
Blašsķša 395
Blašsķša 395
Blašsķša 396
Blašsķša 396
Blašsķša 397
Blašsķša 397
Blašsķša 398
Blašsķša 398
Blašsķša 399
Blašsķša 399
Blašsķša 400
Blašsķša 400
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV