Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						Myndir á Sandi
vegna myndhvarfa eða nafnskipta. Að hans dómi eiga myndhvörf sér stað
þegar valið er. Nafnskipti verða hins vegar til við tengingu og eru undir-
staða samhengis.
Á grundvelli þessara hugmynda setti Jakobson fram kenningu um skáld-
skapargildi: það myndast þegar jafngildisregla valsins er færð út í tenging-
una10. Sé sagt að „frúin sigli eftir götunni" hefur sögnin „að sigla" verið val-
in úr ákveðnu safni orða, hún tengd við nafnorðið „frú" með þeim afleið-
ingum að göngulag konu og hreyfing skips samlagast í vitund þess sem
nemur, öðlast jafngildi. Með tengingunni er þannig ólíkum merkingarsvið-
um steypt saman.
Öll orðlist einkennist af samspili háttanna tveggja, myndhvarfa og nafn-
skipta. Annar er þó að jafnaði ríkjandi innan einstakra orðræðna og bók-
menntagreina. Þannig er ljóðlistin í eðli sínu háð myndhvörfum, bæði hvað
varðar stíl og heildargerð. Vensl í tíma og rúmi, rökbundin framvinda, lúta
samsvörun málhljóða, háttbundnum hliðstæðum ljóðlína, rími og skipan
andstæðna. Tengingar ráðast yfirleitt af vali og líkindum. Frásögn er á hinn
bóginn háð nafnskiptum að mati Jakobsons. Hún tengir saman umhverfi,
persónur og tíma í krafti nálægðarvensla. Áherslan er þó mismikil og fer
eftir höfundum, tímaskeiðum og stefnum. Rómantísk eða táknsæ frásögn
hneigist að jafnaði til myndhvarfa andstætt epískri sögu sem byggist ævin-
lega á nálægð innan kerfis en ekki sviplíkingu ólíkra kerfa. Raunsæis-
höfundur, sagði Jakobson, beitir nafnskiptaaðferð til að afhjúpa umhverfi
með atburðarás, tíma og rúm með persónum". Texti hans er rökvís og þétt-
ofin festi. Raunsæishöfundur notar myndhvörf í hófi því að þau draga at-
hygli lesandans frá því sem vísað er til og grafa um leið undan „veruleika-
líkingu" textans.
Eins og bent hefur verið á einkennast mörg nútímaskáldverk af því að
þol málfars þeirra er þreytt til hins ýtrasta. Við þau átök hefur samband
nafnskipta og myndhvarfa orðið ístöðuleysi að bráð. Þannig fela margar
nútímaskáldsögur í sér öfgakennda notkun háttanna beggja: orðræðan er
nánast algerlega nafnskipt eða myndhverfð og þá umfram allar raunsæis-
reglur. Þessi ofmögnun ofbýður „trúverðugleika", hindrar að textinn geti
blekkt og sundrar rökbundnu, sögulegu samhengi. Nú á dögum er slík
orðræða eðlileg því að verufræði tungumálsins hefur breyst, þéttleiki þess
og markhæfni: „Sagði ekki einhver, hver var það sem sagði, orðið stóll er
ekki stóll. . ."12. Margir nútímahöfundar lýsa fyrirbærum eins og þau eigi
sér ekkert táknmið, hefðbundið og gamalgróið. Þess í stað reyna þeir að
„afrita" fyrirbærin og neyða lesandann til að sökkva sér í flaum orða uns
hann ber ekki lengur kennsl á merkinguna, heildin sundruð. Fyrirbærin
birtast þá með nýjum hætti, gædd áður óþekktu lífi eða öllu heldur: þau
345
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 257
Blašsķša 257
Blašsķša 258
Blašsķša 258
Blašsķša 259
Blašsķša 259
Blašsķša 260
Blašsķša 260
Blašsķša 261
Blašsķša 261
Blašsķša 262
Blašsķša 262
Blašsķša 263
Blašsķša 263
Blašsķša 264
Blašsķša 264
Blašsķša 265
Blašsķša 265
Blašsķša 266
Blašsķša 266
Blašsķša 267
Blašsķša 267
Blašsķša 268
Blašsķša 268
Blašsķša 269
Blašsķša 269
Blašsķša 270
Blašsķša 270
Blašsķša 271
Blašsķša 271
Blašsķša 272
Blašsķša 272
Blašsķša 273
Blašsķša 273
Blašsķša 274
Blašsķša 274
Blašsķša 275
Blašsķša 275
Blašsķša 276
Blašsķša 276
Blašsķša 277
Blašsķša 277
Blašsķša 278
Blašsķša 278
Blašsķša 279
Blašsķša 279
Blašsķša 280
Blašsķša 280
Blašsķša 281
Blašsķša 281
Blašsķša 282
Blašsķša 282
Blašsķša 283
Blašsķša 283
Blašsķša 284
Blašsķša 284
Blašsķša 285
Blašsķša 285
Blašsķša 286
Blašsķša 286
Blašsķša 287
Blašsķša 287
Blašsķša 288
Blašsķša 288
Blašsķša 289
Blašsķša 289
Blašsķša 290
Blašsķša 290
Blašsķša 291
Blašsķša 291
Blašsķša 292
Blašsķša 292
Blašsķša 293
Blašsķša 293
Blašsķša 294
Blašsķša 294
Blašsķša 295
Blašsķša 295
Blašsķša 296
Blašsķša 296
Blašsķša 297
Blašsķša 297
Blašsķša 298
Blašsķša 298
Blašsķša 299
Blašsķša 299
Blašsķša 300
Blašsķša 300
Blašsķša 301
Blašsķša 301
Blašsķša 302
Blašsķša 302
Blašsķša 303
Blašsķša 303
Blašsķša 304
Blašsķša 304
Blašsķša 305
Blašsķša 305
Blašsķša 306
Blašsķša 306
Blašsķša 307
Blašsķša 307
Blašsķša 308
Blašsķša 308
Blašsķša 309
Blašsķša 309
Blašsķša 310
Blašsķša 310
Blašsķša 311
Blašsķša 311
Blašsķša 312
Blašsķša 312
Blašsķša 313
Blašsķša 313
Blašsķša 314
Blašsķša 314
Blašsķša 315
Blašsķša 315
Blašsķša 316
Blašsķša 316
Blašsķša 317
Blašsķša 317
Blašsķša 318
Blašsķša 318
Blašsķša 319
Blašsķša 319
Blašsķša 320
Blašsķša 320
Blašsķša 321
Blašsķša 321
Blašsķša 322
Blašsķša 322
Blašsķša 323
Blašsķša 323
Blašsķša 324
Blašsķša 324
Blašsķša 325
Blašsķša 325
Blašsķša 326
Blašsķša 326
Blašsķša 327
Blašsķša 327
Blašsķša 328
Blašsķša 328
Blašsķša 329
Blašsķša 329
Blašsķša 330
Blašsķša 330
Blašsķša 331
Blašsķša 331
Blašsķša 332
Blašsķša 332
Blašsķša 333
Blašsķša 333
Blašsķša 334
Blašsķša 334
Blašsķša 335
Blašsķša 335
Blašsķša 336
Blašsķša 336
Blašsķša 337
Blašsķša 337
Blašsķša 338
Blašsķša 338
Blašsķša 339
Blašsķša 339
Blašsķša 340
Blašsķša 340
Blašsķša 341
Blašsķša 341
Blašsķša 342
Blašsķša 342
Blašsķša 343
Blašsķša 343
Blašsķša 344
Blašsķša 344
Blašsķša 345
Blašsķša 345
Blašsķša 346
Blašsķša 346
Blašsķša 347
Blašsķša 347
Blašsķša 348
Blašsķša 348
Blašsķša 349
Blašsķša 349
Blašsķša 350
Blašsķša 350
Blašsķša 351
Blašsķša 351
Blašsķša 352
Blašsķša 352
Blašsķša 353
Blašsķša 353
Blašsķša 354
Blašsķša 354
Blašsķša 355
Blašsķša 355
Blašsķša 356
Blašsķša 356
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358
Blašsķša 359
Blašsķša 359
Blašsķša 360
Blašsķša 360
Blašsķša 361
Blašsķša 361
Blašsķša 362
Blašsķša 362
Blašsķša 363
Blašsķša 363
Blašsķša 364
Blašsķša 364
Blašsķša 365
Blašsķša 365
Blašsķša 366
Blašsķša 366
Blašsķša 367
Blašsķša 367
Blašsķša 368
Blašsķša 368
Blašsķša 369
Blašsķša 369
Blašsķša 370
Blašsķša 370
Blašsķša 371
Blašsķša 371
Blašsķša 372
Blašsķša 372
Blašsķša 373
Blašsķša 373
Blašsķša 374
Blašsķša 374
Blašsķša 375
Blašsķša 375
Blašsķša 376
Blašsķša 376
Blašsķša 377
Blašsķša 377
Blašsķša 378
Blašsķša 378
Blašsķša 379
Blašsķša 379
Blašsķša 380
Blašsķša 380
Blašsķša 381
Blašsķša 381
Blašsķša 382
Blašsķša 382
Blašsķša 383
Blašsķša 383
Blašsķša 384
Blašsķša 384
Blašsķša 385
Blašsķša 385
Blašsķša 386
Blašsķša 386
Blašsķša 387
Blašsķša 387
Blašsķša 388
Blašsķša 388
Blašsķša 389
Blašsķša 389
Blašsķša 390
Blašsķša 390
Blašsķša 391
Blašsķša 391
Blašsķša 392
Blašsķša 392
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV