Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						Tímarit Máls og menningar
eftir seinustu aldamót: rökleysinu sló inn, brjálsemi heimsins. Eftir hjarði
sundrað sjálf, ófært um að skipa í kerfi og gefa merkingu. Jafnframt breytt-
ist formsköpun skáldsögunnar eins og fram er komið. Þróunin hefur ekki
verið samfelld heldur hnökrótt og með mörgum afbrigðum, myndhvörf og
nafnskipti hafa leikist á og myndað margskonar vensl sín í milli. Listbrögð
hafa þó tvímælalaust skipt um stöðu sem merkingarvaldar sé á heildina lit-
ið. Um leið hefur samband skáldsögunnar við aðrar bókmenntagreinar
breyst, skörun átt sér stað við ljóð, leik og ritgerð. Lengst hefur þessi þró-
un náð í goðsögulegri myndsköpun enda einkennast nútímaskáldsögur af
„afturhvarfi" til goðsögunnar að margra áliti. En þær eru ekki einar um
slíkan rithátt. Hans sjást einnig merki í verkum sem að öðru leyti eru epísk,
hefðbundin. I þeim eru forn minni notuð til að undirbúa, skýra eða magna
hina eiginlegu fléttu. Hlutverkið þá að vera lýsandi hliðstxða eða andstxða
nútímans. I sumum þessara verka fær táknmál sem í upphafi tengdist lausn
og samræmi öndverða merkingu og vísar til glötunar og samræmisleysis:
Ódysseifur ferst í hafi, Kristur rotnar á krossi, Guð breytist í djöful, lamb-
ið í varg, lífstréð í gálga, hofið í dýflissu; og rýkur úr rústum borgar. Gott
dæmi um þessa vendingu er Sxlir eru einfaldir eftir Gunnar Gunnarsson. I
sögunni er hermt frá sálarstríði einstaklings sem lætur stjórnast af þrá sinni
og ást framan af en bognar að lokum og gefst „djöflum" sínum á vald,
hverfur inn í heim geðsýkinnar. Öll er frásögnin studd demónsku mynd-
máli: kirkjugarði og líkaböng, dimmum öngstrætum og sóttsýktum hreys-
um, eldsúlu við sjóndeildarhring, djöfli í mannslíki; myndmáli sem skír-
skotar til öngþveitis og dauða. Sjálfur rammi verksins felur í sér goðsögu-
lega vísun því að hann er sniðinn eftir sköpunarsögu ritningarinnar: henni
snúið við og greint frá eyðingu heims. Biblíuminnið er ekki aðeins skýring
eða til áhersluauka heldur grundvöllur formgerðar.
Annað dæmi er sagan Blakkar rúnir (1962) eftir Halldór Stefánsson þar
sem lambstákninu er gefið neikvætt forteikn. Bræður berast á banaspjót
fullir heiftar, og fyrir utan hús þeirra geisar náttúran. Annar gengur út og
að glugga yfir rúmi bróður síns er sefur þungum drykkjusvefni, spyrnir inn
um hann úldnu gimbrarhræi og ofan á vit hins sem kafnar. I textum af
þessu tagi á sér stað afhelgun eða umturnun heilags táknmáls og goðsögu-
minna. Slík tækni hefur einkennt mjög tilvistarlegar bókmenntir á þessari
öld, t.d. fyrri verk Thors Vilhjálmssonar. Tjáð þar kennd glötunar og
markleysis, mann og heim á heljarþröm. I slíkum verkum er hinu goðsögu-
lega nánast snúið í andstæðu sína, upphaflegar eigindir þess horfnar.
Vensl nútíma og goðsögu eru önnur í skáldsögum eins og Fuglinum. I
þeim er minnið notað sem leiðarhnoða í gegnum sundraða frásögn: heim í
uppnámi og án rökræns samhengis. Markmiðið er sjaldnast að endurskapa
362
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 257
Blašsķša 257
Blašsķša 258
Blašsķša 258
Blašsķša 259
Blašsķša 259
Blašsķša 260
Blašsķša 260
Blašsķša 261
Blašsķša 261
Blašsķša 262
Blašsķša 262
Blašsķša 263
Blašsķša 263
Blašsķša 264
Blašsķša 264
Blašsķša 265
Blašsķša 265
Blašsķša 266
Blašsķša 266
Blašsķša 267
Blašsķša 267
Blašsķša 268
Blašsķša 268
Blašsķša 269
Blašsķša 269
Blašsķša 270
Blašsķša 270
Blašsķša 271
Blašsķša 271
Blašsķša 272
Blašsķša 272
Blašsķša 273
Blašsķša 273
Blašsķša 274
Blašsķša 274
Blašsķša 275
Blašsķša 275
Blašsķša 276
Blašsķša 276
Blašsķša 277
Blašsķša 277
Blašsķša 278
Blašsķša 278
Blašsķša 279
Blašsķša 279
Blašsķša 280
Blašsķša 280
Blašsķša 281
Blašsķša 281
Blašsķša 282
Blašsķša 282
Blašsķša 283
Blašsķša 283
Blašsķša 284
Blašsķša 284
Blašsķša 285
Blašsķša 285
Blašsķša 286
Blašsķša 286
Blašsķša 287
Blašsķša 287
Blašsķša 288
Blašsķša 288
Blašsķša 289
Blašsķša 289
Blašsķša 290
Blašsķša 290
Blašsķša 291
Blašsķša 291
Blašsķša 292
Blašsķša 292
Blašsķša 293
Blašsķša 293
Blašsķša 294
Blašsķša 294
Blašsķša 295
Blašsķša 295
Blašsķša 296
Blašsķša 296
Blašsķša 297
Blašsķša 297
Blašsķša 298
Blašsķša 298
Blašsķša 299
Blašsķša 299
Blašsķša 300
Blašsķša 300
Blašsķša 301
Blašsķša 301
Blašsķša 302
Blašsķša 302
Blašsķša 303
Blašsķša 303
Blašsķša 304
Blašsķša 304
Blašsķša 305
Blašsķša 305
Blašsķša 306
Blašsķša 306
Blašsķša 307
Blašsķša 307
Blašsķša 308
Blašsķša 308
Blašsķša 309
Blašsķša 309
Blašsķša 310
Blašsķša 310
Blašsķša 311
Blašsķša 311
Blašsķša 312
Blašsķša 312
Blašsķša 313
Blašsķša 313
Blašsķša 314
Blašsķša 314
Blašsķša 315
Blašsķša 315
Blašsķša 316
Blašsķša 316
Blašsķša 317
Blašsķša 317
Blašsķša 318
Blašsķša 318
Blašsķša 319
Blašsķša 319
Blašsķša 320
Blašsķša 320
Blašsķša 321
Blašsķša 321
Blašsķša 322
Blašsķša 322
Blašsķša 323
Blašsķša 323
Blašsķša 324
Blašsķša 324
Blašsķša 325
Blašsķša 325
Blašsķša 326
Blašsķša 326
Blašsķša 327
Blašsķša 327
Blašsķša 328
Blašsķša 328
Blašsķša 329
Blašsķša 329
Blašsķša 330
Blašsķša 330
Blašsķša 331
Blašsķša 331
Blašsķša 332
Blašsķša 332
Blašsķša 333
Blašsķša 333
Blašsķša 334
Blašsķša 334
Blašsķša 335
Blašsķša 335
Blašsķša 336
Blašsķša 336
Blašsķša 337
Blašsķša 337
Blašsķša 338
Blašsķša 338
Blašsķša 339
Blašsķša 339
Blašsķša 340
Blašsķša 340
Blašsķša 341
Blašsķša 341
Blašsķša 342
Blašsķša 342
Blašsķša 343
Blašsķša 343
Blašsķša 344
Blašsķša 344
Blašsķša 345
Blašsķša 345
Blašsķša 346
Blašsķša 346
Blašsķša 347
Blašsķša 347
Blašsķša 348
Blašsķša 348
Blašsķša 349
Blašsķša 349
Blašsķša 350
Blašsķša 350
Blašsķša 351
Blašsķša 351
Blašsķša 352
Blašsķša 352
Blašsķša 353
Blašsķša 353
Blašsķša 354
Blašsķša 354
Blašsķša 355
Blašsķša 355
Blašsķša 356
Blašsķša 356
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358
Blašsķša 359
Blašsķša 359
Blašsķša 360
Blašsķša 360
Blašsķša 361
Blašsķša 361
Blašsķša 362
Blašsķša 362
Blašsķša 363
Blašsķša 363
Blašsķša 364
Blašsķša 364
Blašsķša 365
Blašsķša 365
Blašsķša 366
Blašsķša 366
Blašsķša 367
Blašsķša 367
Blašsķša 368
Blašsķša 368
Blašsķša 369
Blašsķša 369
Blašsķša 370
Blašsķša 370
Blašsķša 371
Blašsķša 371
Blašsķša 372
Blašsķša 372
Blašsķša 373
Blašsķša 373
Blašsķša 374
Blašsķša 374
Blašsķša 375
Blašsķša 375
Blašsķša 376
Blašsķša 376
Blašsķša 377
Blašsķša 377
Blašsķša 378
Blašsķša 378
Blašsķša 379
Blašsķša 379
Blašsķša 380
Blašsķša 380
Blašsķša 381
Blašsķša 381
Blašsķša 382
Blašsķša 382
Blašsķša 383
Blašsķša 383
Blašsķša 384
Blašsķša 384
Blašsķša 385
Blašsķša 385
Blašsķša 386
Blašsķša 386
Blašsķša 387
Blašsķša 387
Blašsķša 388
Blašsķša 388
Blašsķša 389
Blašsķša 389
Blašsķša 390
Blašsķša 390
Blašsķša 391
Blašsķša 391
Blašsķša 392
Blašsķša 392
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV