Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						Tímarit Máls og menningar
Völuspá svipar mest til dróttkvæða af
öllum eddukvæðum. En hvernig sem
þessu er farið, er augljóst að allar leið-
réttingar, blöndun texta o.þ.h. eru
breytingar miðað við frumtexta, þótt
frávikið kunni að vera mismunandi
mikið og mismunandi „röskun" á frum-
textanum.
Ljóst er að þessar breytingar hljóta að
verulegu leyti að fara eftir því, hvernig
varðveislu kvæðanna hefur verið háttað,
en um það mál má setja fram ýmsar
kenningar. Eftir lýsingum útgefanda að
dæma virðist hann einna helst líta svo á,
að „munnleg geymd" á miðöldum hafi
verið svipuð og nú gerist og gengur í
rútubílasöng: menn hafi kyrjað það sem
þeir mundu, ruglað orðum, sleppt er-
indum, blandað þeim saman eða bætt
inn eftir hentugleikum, og þannig hafi
textinn verið á sífelldu iði en þó „rétt-
ur" í hvert skipti ef með honum tókst
að halda uppi fjörinu í mannskapnum.
En þessu er öðru vísi háttað, ef til hefur
verið stétt manna sem hafði að ein-
hverju leyti það hlutverk að sjá um
varðveislu kvæða og annarra fornra
fræða sem slíkra. Slík stétt var vitanlega
til: það voru skáldin, sem urðu vegna
íþróttar sinnar (og hlutverks í þjóðfé-
laginu) að læra utan að mikinn fjölda af
kvæðum, bæði dróttkvæðum og eddu-
kvæðum (vegna sagnanna), rannsaka
þau vandlega til lærdóms og eftirbreytni
og kunna þau sem nákvæmast. Við slík
skilyrði gátu gömul kvæði varðveist
furðulengi þrátt fyrir orðalagsbreyting-
ar án þess að aflagast gersamlega og
breytast í önnur, enda bendi sitthvað til
þess að „munnleg geymd" hafi verið
nokkuð nákvæm á þessum tímum: sam-
anburður goðsagna, sem skráðar voru á
Islandi á 13. öld, og helluristna í Svíþjóð
frá 11. öld, þykir benda til þess að sömu
goðsögurnar hati verið í umferð með
tveggja alda millibili, þannig að jafnvel
ýmis smáatriði hafi verið eins. Málfar
og stíll kvæðanna benda líka til þess að
þau séu frá ólíkum tímum, þannig að
gera verður í hvert skipti ráð fyrir ein-
hverju „frumkvæði" frá ákveðnum
tíma, þótt það kunni síðan að hafa
breyst og aflagast.
Tilraunin til að skýra þann mun á
hinum ýmsu kvæðum, sem álitinn var
stafa af mismunandi aldri, með „um-
hverfinu", þ.e.a.s. með þeim stéttum
eða þjóðfélagshópum sem kvæðin hafi
verið samin fyrir, er leifar af dólgamarx-
isma sem gerði ráð fyrir beinum og ein-
ræðum tengslum hugverka og þjóðfé-
lags. Slíkum kenningum er ekki hægt að
halda fram lengur, þar sem tengslin eru
greinilega miklu flóknari og svo hlíta
hugverkin eigin lögmálum og lifa sínu
lífi, en auk þess hafna kenningarnar í
hringavitleysu: fyrst er búið til „um-
hverfi" eftir kvæðunum og svo er „um-
hverfið" notað til að skýra kvæðin. . .
Það er því erfitt að fallast á þá mynd
sem útgefandi dregur upp af „munn-
legri geymd" eddukvæðanna. Þó mætti
segja, að hún hafi þann kost að beina at-
hygli manna að þeim texta sem raun-
verulega hefur varðveist og veikja tiltrú
þeirra á textameðferð sumra fyrri fræði-
manna, sem bútuðu kvæðin mjög í
sundur eftir hugmyndum sínum um
upprunalegan texta og viðbætur og ortu
þau jafnvel hreinlega upp á nýtt eftir
einhverjum vafasömum hugdettum. En
eins og kenning útgefanda er hér sett
fram rambar hún beint yfir í andstæðar
öfgar: vegna hennar verður hann að
hafa tröllatrú á bókstaf handritanna, eða
öllu heldur handritsins, Konungsbókar,
sem hann fylgir, og hann verður að
neita sér um allar lagfæringar og skýr-
384
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 257
Blašsķša 257
Blašsķša 258
Blašsķša 258
Blašsķša 259
Blašsķša 259
Blašsķša 260
Blašsķša 260
Blašsķša 261
Blašsķša 261
Blašsķša 262
Blašsķša 262
Blašsķša 263
Blašsķša 263
Blašsķša 264
Blašsķša 264
Blašsķša 265
Blašsķša 265
Blašsķša 266
Blašsķša 266
Blašsķša 267
Blašsķša 267
Blašsķša 268
Blašsķša 268
Blašsķša 269
Blašsķša 269
Blašsķša 270
Blašsķša 270
Blašsķša 271
Blašsķša 271
Blašsķša 272
Blašsķša 272
Blašsķša 273
Blašsķša 273
Blašsķša 274
Blašsķša 274
Blašsķša 275
Blašsķša 275
Blašsķša 276
Blašsķša 276
Blašsķša 277
Blašsķša 277
Blašsķša 278
Blašsķša 278
Blašsķša 279
Blašsķša 279
Blašsķša 280
Blašsķša 280
Blašsķša 281
Blašsķša 281
Blašsķša 282
Blašsķša 282
Blašsķša 283
Blašsķša 283
Blašsķša 284
Blašsķša 284
Blašsķša 285
Blašsķša 285
Blašsķša 286
Blašsķša 286
Blašsķša 287
Blašsķša 287
Blašsķša 288
Blašsķša 288
Blašsķša 289
Blašsķša 289
Blašsķša 290
Blašsķša 290
Blašsķša 291
Blašsķša 291
Blašsķša 292
Blašsķša 292
Blašsķša 293
Blašsķša 293
Blašsķša 294
Blašsķša 294
Blašsķša 295
Blašsķša 295
Blašsķša 296
Blašsķša 296
Blašsķša 297
Blašsķša 297
Blašsķša 298
Blašsķša 298
Blašsķša 299
Blašsķša 299
Blašsķša 300
Blašsķša 300
Blašsķša 301
Blašsķša 301
Blašsķša 302
Blašsķša 302
Blašsķša 303
Blašsķša 303
Blašsķša 304
Blašsķša 304
Blašsķša 305
Blašsķša 305
Blašsķša 306
Blašsķša 306
Blašsķša 307
Blašsķša 307
Blašsķša 308
Blašsķša 308
Blašsķša 309
Blašsķša 309
Blašsķša 310
Blašsķša 310
Blašsķša 311
Blašsķša 311
Blašsķša 312
Blašsķša 312
Blašsķša 313
Blašsķša 313
Blašsķša 314
Blašsķša 314
Blašsķša 315
Blašsķša 315
Blašsķša 316
Blašsķša 316
Blašsķša 317
Blašsķša 317
Blašsķša 318
Blašsķša 318
Blašsķša 319
Blašsķša 319
Blašsķša 320
Blašsķša 320
Blašsķša 321
Blašsķša 321
Blašsķša 322
Blašsķša 322
Blašsķša 323
Blašsķša 323
Blašsķša 324
Blašsķša 324
Blašsķša 325
Blašsķša 325
Blašsķša 326
Blašsķša 326
Blašsķša 327
Blašsķša 327
Blašsķša 328
Blašsķša 328
Blašsķša 329
Blašsķša 329
Blašsķša 330
Blašsķša 330
Blašsķša 331
Blašsķša 331
Blašsķša 332
Blašsķša 332
Blašsķša 333
Blašsķša 333
Blašsķša 334
Blašsķša 334
Blašsķša 335
Blašsķša 335
Blašsķša 336
Blašsķša 336
Blašsķša 337
Blašsķša 337
Blašsķša 338
Blašsķša 338
Blašsķša 339
Blašsķša 339
Blašsķša 340
Blašsķša 340
Blašsķša 341
Blašsķša 341
Blašsķša 342
Blašsķša 342
Blašsķša 343
Blašsķša 343
Blašsķša 344
Blašsķša 344
Blašsķša 345
Blašsķša 345
Blašsķša 346
Blašsķša 346
Blašsķša 347
Blašsķša 347
Blašsķša 348
Blašsķša 348
Blašsķša 349
Blašsķša 349
Blašsķša 350
Blašsķša 350
Blašsķša 351
Blašsķša 351
Blašsķša 352
Blašsķša 352
Blašsķša 353
Blašsķša 353
Blašsķša 354
Blašsķša 354
Blašsķša 355
Blašsķša 355
Blašsķša 356
Blašsķša 356
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358
Blašsķša 359
Blašsķša 359
Blašsķša 360
Blašsķša 360
Blašsķša 361
Blašsķša 361
Blašsķša 362
Blašsķša 362
Blašsķša 363
Blašsķša 363
Blašsķša 364
Blašsķša 364
Blašsķša 365
Blašsķša 365
Blašsķša 366
Blašsķša 366
Blašsķša 367
Blašsķša 367
Blašsķša 368
Blašsķša 368
Blašsķša 369
Blašsķša 369
Blašsķša 370
Blašsķša 370
Blašsķša 371
Blašsķša 371
Blašsķša 372
Blašsķša 372
Blašsķša 373
Blašsķša 373
Blašsķša 374
Blašsķša 374
Blašsķša 375
Blašsķša 375
Blašsķša 376
Blašsķša 376
Blašsķša 377
Blašsķša 377
Blašsķša 378
Blašsķša 378
Blašsķša 379
Blašsķša 379
Blašsķša 380
Blašsķša 380
Blašsķša 381
Blašsķša 381
Blašsķša 382
Blašsķša 382
Blašsķša 383
Blašsķša 383
Blašsķša 384
Blašsķša 384
Blašsķša 385
Blašsķša 385
Blašsķša 386
Blašsķša 386
Blašsķša 387
Blašsķša 387
Blašsķša 388
Blašsķša 388
Blašsķša 389
Blašsķša 389
Blašsķša 390
Blašsķša 390
Blašsķša 391
Blašsķša 391
Blašsķša 392
Blašsķša 392
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV