Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						skálda og heimspekinga. Hvað vakir fyrir
skáldinu? Það vill sýna okkur hlutina í nýju
ljósi, tjá tilfinningu eða reynslu sem ekki
hefur fengið að koma fram í sviðsljósið. Við
gerum yfirleitt ekki þá kröfu til skálda að
þau séu sjálfum sér samkvæm eða hafi ein-
hverja heilsteypta lífssýn sem þau miðli í
verkum sínum. Skáldið þarf ekki á skoðun-
um og rökum að halda til að yrkja. En við
krefjumst þessa af heimspekingum og öll-
um þeim sem vinna að því að setja fram
skoðanir og hugmyndir og miðla þeim í
verkum sínum, að þeir sýni samkvæmni og
heilindi í lífsskilningi sínum og viðhorfum.
Þessi skýri, röklegi greinarmunur á skáldi
og heimspekingi er ekki í raunveruleikan-
um eins ljós og afdráttarlaus. Sami maður-
inn getur verið bæði skáld og heimspek-
ingur og það getur því orðið árekstur í sama
manninum á milli skáldsins og heimspek-
ingsins, hvor fái að ráða. Platon er senni-
lega eitt merkasta dæmið um þetta, þó að
þar hafí heimspekingurinn reyndar haft yf-
irhöndina, að því er virðist, að minnsta kosti
í Ríkinu. Kannski er það samt skáldið
Platon sem hefur átt mestan þátt í því að
festa ímynd heimspekingsins í vestrænni
menningu. Sókrates verður í verkum
Platons lifandi ímynd heimspekingsins, og
það þurfti mikið skáld, en ekki bara heim-
speking til þess að gera hann að þessari
ímynd.
Flestir rithöfundar eru einhvers konar
skáld og einhvers konar heimspekingar.
Sumir eru góð skáld, en vondir heimspek-
ingar, aðrir kunna að vera þokkalegir heim-
spekingar, en ekki mjög góð skáld. Mér
finnst að Dostojevski hafi verið stórmerki-
legt skáld, en mér finnst ekki mjög mikið til
um heimspeki hans. Ég tel að heimspeki
hans hafi verið þversagnakennd og oft laus-
lega grunduð og standist ekki stranga gagn-
rýni. Sama gildir um h'fsafstöðu og skoð-
anir fjölda annarra rithöfunda sem hafa
jafnvel ekki skilið að til þeirra eru gerðar—
og að þeim ber sjálfum að gera til sín —
kröfur um samkvæmni og heilindi í skoð-
unum. Það þarf að spyrja um þann h'fsskiln-
ing sem miðlað er í verkum rithöfunda, því
að það er hann, ekki síður en skáldskapur-
inn sem ber uppi verk hans.
Þegar skáldin fara að hugsa og vilja koma
hugsun eða lífsskoðun til skila, þá hljótum
við að krefjast samkvæmni af þeim, og það
eru mörg stórskáld sem standast einfaldlega
ekki þá kröfu. Þessvegna getum við ekki
kallað þau góða heimspekinga, þótt þau
kunni að hafa orðið heimspekingum inn-
blástur.
Mörg skáld miðla samt líka lífsskoðun
sinni í verkum sínum og þá kemur náttúru-
leg heimspeki þeirra í ljós. Ég vil nefna
Stephan G. Stephansson sem dæmi um
skáld sem jafnframt er góður náttúrulegur
heimspekingur. Kvæði hans eru góð til
lestrar, ekki bara vegna þess að þau séu
góður kveðskapur, heldur vegna þess að
þau miðla heilsteyptri, rökstuddri lífsskoð-
un. Einar Benediktsson var, að mínu áliti,
síðri að þessu leyti, þótt hann hafí líka reynt
að miðla lífsskoðun í mögnuðum skálds-
skap sínum. Sama gildir um Stein Steinarr,
sem er greinilega andlega skyldur Einari.
En skáldskap skortir samt þá röklegu gagn-
rýni sem er einkennandi fyrir raunverulega
heimspeki. Hún kemst aldrei nægilega vel
til skila. Skáldskapur getur verið frasa-
kenndur. Það er til dæmis lýsandi, að í til-
vitnanasöfnum eru sjaldan fleyg orð heim-
50
TMM 1992:1
					
Fela smįmyndir
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV