Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						spekinga. Þar eru tilvitnanir í skáldverk.
Þetta stafar af því að heimspekingar tala
ekki í frösum.
Þegar ekki er hirt um samkvæmni og rök,
er líka hætt við að ekki sé skeytt um sann-
leikann og það er þetta sem getur orðið
uggvænlegt. Platon sá á sínum tíma að
skáldin létu skoðanir og rök lönd og leið og
skeyttu ekki um sannleikann. Þessvegna
varaði hann við þeim og taldi þau geta haft
óheppileg áhrif á fólk. Við eigum að mörgu
leyti við sama vanda að etja nú á dögum.
Margir virðast ekki skilja mikilvægi skoð-
ana og röksemda og skeyta ekki um sann-
leikann. Þetta þarf ekki að vera skáldum að
kenna, en ég er hræddur um að verk margra
skálda og rithöfunda eigi þátt í þessu. Kann-
ski skiptir mestu að fólk átti sig á því hvers
virði sannleikur er.
Hvað áttu nákvœmlega við þegar þú segir
að ekki sé skeytt um sannleikann ? Það eru
til mismunandi skilgreiningar á sannleik-
anum og þær eiga ekki allar jafn vel við
skáldin.
Ef við viljum reyna að átta okkur á sann-
leikanum sjálfum, þarf að hafa í huga að
hann kemur fram í lífi okkar á ólíka vegu.
f fyrsta lagi er sannleikurinn fyrir okkur það
sem er. Hið sanna er það sem er í raun og
veru. Þetta er frumspekileg eða verufræði-
leg afstaða til sannleikans. I öðru lagi er
sannleikurinn viss eiginleiki á dómum okk-
ar, fullyrðingum eða skoðunum. Staðhæf-
ingar okkar um hlutina og heiminn og
raunar hvað sem er geta verið sannar eða
ósannar. Þetta er þekkingarfræðileg afstaða
til sannleikans, ef ég má orða það svo. I
þriðja lagi er sannleikurinn krafa sem við
gerum hvert til annars og til sjálfra okkar
um að segja satt og vera sönn í samskiptum
okkar og lífi. Ég held að þetta þriðja sem ég
nefndi — sannleikurinn sem krafa—sé það
sem mestu skipti og liggi hinum tveimur til
grundvallar. Að eitthvað sé satt og að hægt
sé að segja það gerir ráð fyrir hugsandi
verum sem skilja að þær hugsa til að bera
sannleikanum vitni. Hugsun sem ekki
skeytir um sannleikann fyllist af myrkri,
hún hættir að hugsa. Mér finnst að án sann-
leika væri engin mennsk hugsun til. Ég veit
ekki hvort ég get fært sannfærandi rök fyrir
þessari tilfinningu sem mér finnst vera
sönn, það er að segja fyllilega áreiðanleg.
Sannleikurinn er siðferðilegt hugtak, ná-
tengt hugtökum á borð við heilindi, sann-
girni, traust, áreiðanleika, heiðarleika,
kærleika o.s.frv. Ég held að hann sé jafnvel
dýpsta hugtak mannlegrar hugsunar, upp-
runalegasta hugtakið. Það er í mesta lagi að
við getum talið veruleikahugtakið álíka
upprunalegt en ég held að á endanum hljóti
það líka að byggja á sannleikanum.
Hugsaðu þér til dæmis hvað börn eru fljót
að byrja að velta fyrir sér blekkingu og
sannleika, muninum á þessu tvennu. Og
hvað er það sem við hugsum um þegar við
horfum í augun fólks? í augnaráðinu sést
hvað er satt, í því sjá menn hver er hver.
Foreldrar leita alltaf að augnaráði barnsins.
Að það horfi í augun og fari að brosa.
Frumspekileg og þekkingarfræðileg skil-
greining sannleikans — þær koma saman í
þeirri siðferðilegu. Við deilum viðmiðun-
um. Um það er siðferðilegt samkomulag.
Það hefur hinsvegar lengst af verið hefð-
bundið í heimspeki að líta svo á að frum-
speki og þekkingarfræði hljóti að koma á
undan siðfræði, öll siðfræði velti á þessum
TMM 1992:1
51
					
Fela smįmyndir
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV