Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						einhver svífandi órökvísi og óskynsamleg-
ar tilfinningar. En tilfínningar eru ekki and-
stæða skynseminnar. Fólki hættir til að
rugla saman órökvísi og tilfinningum. Þess-
vegna verður óánægja fólks og ófullnægja
vegna tæknihyggjunnar og þess sem af
henni leiðir svo ómarkviss. En málið er að
tæknihyggjan skeytir ekki um sannleikann,
með öðrum orðum: tæknivitið, eða verks-
vitið, skiptir sér ekki af sönnu og ósönnu,
og ekki heldur réttlæti eða ranglæti, fegurð
eða ljótleika.
Verksvitið má aldrei vinna alveg sjálf-
stætt. Það verður alltaf að tengjast öðrum
starfsháttum skynseminnar: siðviti og bók-
viti. Þetta þrennt lýsir því hvernig mannleg
skynsemi starfar. Öll „vitin" hafa ákveðnar
hugsjónir að leiðarljósi sem varpa ljósi á
staðreyndirnar. Bókvitið hefur hugsjónina
um hlutlægni til dæmis helst að leiðarljósi.
Verksvitið gengur hinsvegar að ákveðnum
markmiðum vísum. Það er siðvitið sem set-
ur þessi markmið. En siðvitið verður að fá
upplýsingar frá hinum „vitunum". Það er
stórhættulegt ef siðvitið starfar einangrað,
ekki síður en þegar verksvitið verður alls-
ráðandi. Þá sitjum við uppi með hugsjóna-
menn úr tengslum við veruleikann. Eg held
að gott sögulegt dæmi um slíkt sé franska
byltingin. Siðvitið er ekki yfir annað hafið,
allt verður að vinna saman til að mannleg
skynsemi fái notið sín.
Ertu að segja að afþvíleiði alltaf einhvers-
konar siðblinda þegar þessir þrír þœttir
skynseminnar vinna ekki saman? Glóps-
hátturþegar siðvitið eitt vísar veginn, hugs-
unarleysi þegar tæknivitið er annarsvegar
og ábyrgðarleysi þegar bókvitið rœður
ferðinni?
Já. Það er eitt dæmi um siðblindu að halda
að bókvitið geti starfað óháð siðviti sem
kemur meðal annars fram í þeirri trú að
vísindi séu hlutlaus og að ekki verði dregn-
ar ályktanir um verðmæti af staðreyndum.
Niðurstöður, staðreyndir eru oft verðmæti
sjálfar. Hvað er skynsemi? Ein skilgreining
á henni er að hún felist í að sjá það sem gott
er og gera það sem rétt er. Sönn skynsemi
sameinar siðvit, bókvit og verksvit.
Er svo að skilja að þú viljir bera saman
ástandið nú á dögum og ástandið í Frakk-
landi á dögum byltingarinnar og segja að
þá hafi siðvitið eitt tekið yfirhöndina, í nú-
tímanum séþað aftur á móti tœknivitið sem
leiki eitt lausum hala?
Nei. Kannski er þó enn meira sammerkt
með þessu tvennu. í frönsku byltingunni
var það á vissan hátt líka tæknivit sem tók
yfirhöndina. Menn héldu að þeir gætu lagt
gamla þjóðfélagið niður og byggt upp nýtt
á grundvelli tiltekinna sanninda sem hefðu
verið uppgötvuð. Þessum markmiðum átti
að vera mögulegt að ná eins og þau væru
tæknileg markmið. Það er alveg sami vand-
inn og nú: Tæknivitið og dýrkun á því hafa
þanist út á kostnað siðvits og bókvits. Og
ég held að þetta sé nátengt hugmyndalegri
þróun á Vesturlöndum síðustu aldirnar.
Eitt höfuðeinkenni á mótun hugmynda-
heims Vesturlandabúa síðustu þrjár aldirn-
ar, frá upphafi nýaldar er ofuráhersla á
sjálfið. Heimsmynd okkar á að verulegu
leyti rætur að rekja til vísindabyltingarinnar
og hruns heimsmyndar miðalda. Upphafn-
ing sjálfsins er ofuráhersla á manneskjuna
sem sjálfsvitandi veru. Hún er sett í mið-
punkt heimsins. Það eru einkum Descartes,
54
TMM 1992:1
					
Fela smįmyndir
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV