Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						gróðurfari og dýralífi. Þetta land segir okk-
ur sögur ef við kunnum að hlusta — með
augunum. Við eigum að kunna að lesa sög-
ur út úr landslaginu, þekkja viðburði í bú-
setusögu, vernda landið og sögulegar
minjar. Því hvað erum við þegar við höfum
gleymt fornsögum og íslandssögu, jafnað
úr sögulegum minjum og fornum mann-
virkjaleifum; vanvirt náttúru landsins og
eyðilagt fegurstu svæði þess?
Án efa hefur ísland verið land mikilla
náttúrutöfra þegar landnám hófst. Og þrátt
fyrir að jöklar, eyðimerkur og brunahraun
hafí lengst af þakið stóran hluta landsins er
víst að þegar landnám hófst á Islandi hafi
hér verið ríkulegur gróður um allt land.
Gróska hefur mikið aðdráttarafl, ekki síður
en fjöll og dalir, og hið sama má segja um
ár, læki og vötn.
Og þá er komið að því að tengja saman
náttúrutöfra og staðarval landnemans og
hvers vegna hann hefur kunnað að velja sér
bæjarstæði haganlegar og betur en við ger-
um, nútíma íslendingar, þessi hámenntaða
þjóð. Landnámsmaðurinn var fjölfræðing-
ur: bóndi, sjómaður og smiður á járn og tré.
Hann kunni að lesa í landslagið, lesa út úr
því hvaða öfl voru að verki á hverjum stað.
Hann áttaði sig á samspili gróðurs og veð-
urfars, gróðurs og jarðvegs. Landslagið
sagði honum hvernig vindar blésu, hvar
skjólið var, hvar öryggið var. Þetta var
fræðigrein sem er týnd og tröllum gefin,
eða hvað? Landnámsmaðurinn lét landið
sjálft segja sér búsetukosti og galla. Hann
hafði engin mælitæki eins og staðarvals-
nefndir nútímans byggja niðurstöður sínar
á. Hann las vindáttir út úr fjöllum og fjalla-
skörðum; veðurfar úr háloftum, af gróðri og
fuglasöng; hegðun árinnar af litarhætti
hennar, bökkum og bugðum; hlunnindi
jarðarinnar af staðháttum og vorkomunni
Til er reyndar ævaforn fræðigrein sem
heitir geomancy á vestrænum málum. Óbeint
þýðir hún „maður og land" en hún fjallar
um mannvirki í landslagi, einskonar ráð-
gjöf um staðarval og mannvirki. Kannski
eru þar á ferð týnd fræði Herúla, sem áar
okkar og eddur kunnu. Geomancy er ennþá
stundað í Austurlöndum og á kínversku
nefnist þaðfeng shui. Orðin merkja: vindur
og vatn. Fræðigrein þessi byggir á krafti
hins nátrúrulega umhverfis; á vindinum, á
hreyfingu hans og andrúmslofti fjalla, hæða
og hóla. Hún tekur tillit til úrkomu og
vatnsfalla og heildaráhrifa af hinu náttúru-
lega samspili. Ahrif feng shui fara síst
minnkandi við staðsetningu og hönnun
bygginga í Austurlöndum, enda þótt fræðin
virðist blönduð þjóðtrú og hindurvitnum
vegna hins forna uppruna. Þegar betur er að
gáð eru þetta ýmiskonar varnaglar eða við-
varanir sem minna á álagabletti sem mý-
mörg dæmi eru um í íslenskri þjóðtrú.
Átakanleg saga er frá dalverpi einu á Vest-
fjörðum. Þar er rammhelgur álagablettur á
volgrusvæði undir hlíð. Býlið sem þarna
stóð er nú í eyði en um aldir hafði bærinn
staðið allfjarri álagablettinum. Fyrr á þess-
ari öld var svo byggt á blettinum og öllum
hindurvitnum hent fyrir borð. Snjóavetur
einn reið skelfíngin yfir bæinn í snjóflóði
og þar létust börn og fullorðnir, svo og
skepnur. Volgrurnar höfðu sín áhrif. Þær
minnkuðu viðloðun snjókristalla og fann-
fergið braust fram með þessum ósköpum.
Viðvörun kynslóðanna var eftir sem
áður: bannsvæði — álög.
Sáralítið eimir eftir af þessum fornu stað-
arvalsfræðum hér á landi. Samt búa þau í
TMM 1992:1
57
					
Fela smįmyndir
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit I
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit II
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit III
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit IV
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit V
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VI
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Titilblaš og efnisyfirlit VIII
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV