Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Framfari

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Framfari

						- 116 —
galla a stjdrnarfyrirkomulnginu, segir hof. urbu
mcnn varla varir 1 fyrstu, meban ibuar lands-
ins voru hjerumbil jafnir ab efnum og voldum;
deilur komu reyndar opt fyrir, en peer voru
annabhvort utkljifiar meb milligongu vina eba
ddmi til fjarutlata eba utlegbar urn nokkur ar.
En petta breyttist a 11. old. Meb hinni fornu
tru hvarf virbingin fyrir peim logum, sem stdbu
1 svo rlku sambandi vi5 liana, en pjdbin hafbi
ekki tekib hina nyju tru a pann hatt. ab ny
log j'rbu samin i anda hennar, cr basttu hin
fyrri upp. Vlkingafeibirnar voru haettar, svo ab
hinn ofstopafulli andi pjdbarinnar fann ekki leng-
ur framras ijpeim; sumar settir tdku ab magn-
ast mjog a5 voldum. og pa5 for ab tibkast ao
koma til pings meb fjolda manna, pannig gat
sa, sem mest atti undir sjer, booio logum og
rjetti byrginn meb vopnum, uns hamingjus61
bans t6k ao renna 1 aeginn og mdtstobumabur
bans kom fram hefndum, og fdr pa fram sams
konar djofnubi og hinn hafbi beitt a6ur. Seinni
hluti pessa kafla er ylirlit yfir bdkmenntir Is-
lands 1 fornold. •— Fimmti kaflinn segir fra
Islandi, fra pvl pab gekk undiv konung fram
a 19. old. par er synt, hversu saga landsins
haettir ab nokkru leyti og bdkmenntirnar uin leib
vib pab, ab landib inissti frelsi og sjalfsfornebi.
Konungsveldib gjorbi reyndar gott i fyrstu meb
pvl ab baela nibur hinar iniklu deirbir, er geng-
ib hofbu a Sturlunga-oldinni, og friba landib. en
hinsvegar varb pab til pess, segir hof. ab draga
dug og dab ur landsmonnum. A dogum sjulf-
stjdrnarinnar gat liver rnabur neytt haelilegleika
sinna og komist til vegs og valda meb pvi ab
gefa sig fram 1 pjdbmalefni, en nu var ekki pessu
lengur ab fagna; nu var pab konungur 1 obru
landi, sem fjekk peim voldin, er honura leist,
og pa var oinatt farib eptir obru en persdnu-
jngum hasfilegleikum. Hinn inuri nmttur eg meg-
in, sem abur bafbi einkennt Islendinga hvarf,
pvi pjdbin st6b ekki framar a eigin efnuui oba
k'roptum, heldur loerbi ab vona a nab og hjalp
annara. pessi linignun leyndi sjer ekki i bdk-
menntunum. pegar frelsib var ekki lengur til
til ab hvetja menn til afreksverkanna, pa fjekk
skaklib ekki lengur innblastur til ab yrkja eba
sagnamenn hvot til ab skrifa sogur, pegar ekki
lengur var til elm pess vert, ab f*rt yrbi i let-
ur. Siban er sk^rt fra. deilum konungs og klerka,
stdrtjdnum a 14. oldinni, versluninni vib Eng-
land, tiiiarbdtinni og peim atburbum, sem stdbu
par 1 sambandi vib, fra Gubbrandi porlakssyni,
fra seinni atburbum, herhlaupi Tyrkja a 17.
old, einokunarversluninni, bdluuni 1707, komu
Jorgensens o. ». fry. — Seinasti kaflinn er
lysing a Islendingum, gebslagi, hattum og a-
standi peivra nu a dogum. peir eru lofabir
fyrir stillingu trygglyndi, frdbleiksfysn og gestrisni
en vlttir fyrir deylb, framkvaemdarleysi ogdprifn-
ab. par er minnst a flest sturf Islendinga a oil.
urn arsins timum, fjargaeslu, heyvinnu. tdvinnu,
jarbraekt og husakynni, er hof. kvebur i nieira
lagi bagboiin, onnfremur er minnst a skdla, bdk-
menntir, stjdm. log o. s.   frv.
Ab ollu samtoldu gefur pessi pattur urn
island ab ymsu leyti gott yflrlit yfir eblisasig-
komulag, sogu og hag landsins pann tima, er
hann nair ylir, nil. rural, fram yfir 1830; bdkin
er samin og gefiu ut 1 fyrsta siuni 1840. Gall-
«ar eru reyndar innannm, en pess ber ab gaeta,
ab hof. hefir upplysingar sluar fra aunari hendi,
nil. ritum eptir ymsa menn um Island, bajbj
islenska fraebimenn og utlendinga, einkum Eng-
lendinga, sem hof. vitnar til hjer og hvar. Ept-
ir pvi sem pessi stubningsrit hafa vcrib mis-
jcifn ab kostum, pannig koma einnig stserri eba
niinni vitleysur innaii um i fvasogn hans. Um
Heklu stendur t. d. ab pab sje tru a meb-
al Islendinga, ab undiv henui sje kvalarstabur illra
salna, peir pori varla ab fylgja ferbainonnum
upp a fjallib, segist stundum sja stdrhdpa af puk-
um draga salir fyrirduemdra nibur i d^kib und-
ir pvi og snua svo aptur til ab saekja fleiri!
Hunalloi er kallabur Skagastrandarfl6i bis. 43.
Hjorleifur, fraendi Ingolfs fyrsta landnamsmanns,
er   kallabur  porleifur   bis.   75.     I   Jysinguuni a
skiptingu landsins 1 fornold stendur, ab goborb-
unurn hafi verib skipt 1 hreppa bis. 10i?. par
sem verib er ab lysa Islendingum nu a diigum,
stendur a bis. 262, ab pab sje ekki dvanalegt,
ab soknarpresturinn hafi einskonar einkarjett til
ab jama hesta. af pvi hann sje betri smibur
en abrir.   og  ileira er eptir pessu.
psttirnir um GraMilaud og Fwreyjar eru
samdir i sama snibi og iunibinda pvi landlys-
ing og s6gu pessara landa. Gramlendingum er
lyst pannig, ab peir sje vingjarnlegir i vibskiptum
sin a mebal, gdblyndir og mannblendnii, en p6
mjog haebnisgjarnir og hjegdmlegir, peir aliti
sitt land hib besta i heimi og enga pjob jafn-
snjalla sjer; uppahaldsskeuimtun peirra sje ab apa
eptir hattum utlendinga til ab gjora gabb ab
peim. — Fasreyingum er lyst pannig ab peir
sje einkar ibjusamir, naigjusamir og sibferbisg6b-
ir. Vib utleiidinga sje peir pijiig greibasamir
og vilji lata peim alia mogulega hjalp i tje; peir
sje einnij: frabajrlega gestrisnir. I bokinni eru
uppdra3ttir af Islandi -"Og Fsreyjum, og mynd af
Geysi. Alls er hun VIII * 340 bis. ab staerb i
atta blaba broti.
Ben FUniSEE ft A A D & IV E &
for Far me ren, Chicago. Chr
T r e ijd e r s F o r 1 a g . 18 7 9. Hiugab-
til helir Skandinava i Ameriku vantab bok, er
gaafi peim leibbeiningu um, hvernig peir gastu
hagnytt sjer sem best hvab eina, er jur&iu
og skepnur bdndans gefa af sjer, baebi til eig-
in notkunar og til ab geta gjort sjer sem mest
verb ur pvi, einkum pegar langt er ab saikja
til markaba og somuleibis, hvernig peir gajtu
varbveitt heilsu slna og sinna sem best, pvi
pess konar leibbeinandi baskur, sem til eru a
peirra mali, eru gefnar ut i heimalondunum og
pvl ekki lagabar eptir pc.rfum peirra, ept-
ir ab sest er ab a jarbvegi og i loptslagi Amer-
iku. A pessum vandkva.'bum er mi loks rabin
b6t meb ofanuefiidu riti, er vjer gajtum kallab
a islensku pjobrababdk fyrir b se n d-
u r. Eptir efni slim skiptist hun i 4. kaila. I.
kaflinn er rab og reglur um, hvernig skuli endur-
bajta, geyma og hagnyta 1. pab sem jtirbin
geli af sjer, avexti (epli, perur o. s. frv.)
og korntegundir, 2. afrakstur af skepnum (ki'nn,
kindum og svinum) og alifuglum (hoensnum
enduin, o. s. l'rv._), *og 3. eru ^-nisar nytsamar
rableggingar, t, d. hvernig verja skuli trjo m6ti
ahrifum raka, jam fyrir vybi, eybileggja podd-
ur 1 husuml), pvo litaba duka, an pess ab peir
upplitist, planta trje o. s. frv. II. kaflinn er
stuttur leibarvisir um mebferb a ungbornum.
III. kaflinn er almenn heilbrigbisfraabi; par er
skyrt fra eblisauigkomulagi og liflaera skipuii ilk-
amans og siban gefnar reglur fyrir hentugasta
og hollasta matarhaifi; par er og ^msum fsebu.
tegundum lyst meb tilliti til sabsemi og holl-
ustu peirra. Seinasti, IV., kaflinn er agrip af
lffikningafnebi. par eru tysingar a helstu sjiik-
di'imum, sem fyrir koma, skyrt fra nndaiifara peirra
og hvernig peir magnist smatt og smatt vib
vanhirbu, s^nt fram a, live naubsynlegt sje ab
fyrirbyggja orsakir peirra og rab logb vib til ab
vavna peim og hekna pa. Sjukdomunum er rao-
ab eptir stafiofsrob, og pannig verbuv hangra ab
finna   pa I   bokinni en ella.
Eptir pvi sem styrt er fra i formula Lok-
arinnar, er bun samin eptir areibanlegustu ou-
fraabis- og laeknisfraebisbokum heimafyrir og J
Ameriku. Framsetningin er skyr og skipuleg,
og pvi hverjum manni aubskilin, sem getur bjarg.
ab sjer 1 donsku. Fyrir islendinga hjer vestra,
sem ekki kuima ensku og geta pvi ekki haft gagu
af enskum bokum sama efnis, en skilja donsku
nokkuruveginn, setlum vjer bana hina porfustu
eign. Hun er 379 + V bis. i storu 8 blaba broti
og kostar i bandi $ 1.50.
1)    Ediksyra   [acetic acid], stendur  i  bokinni,
hefir reynst hib besta rab vib veggjaliis.  Hana skal
bera 1 rifur og sprungur i ruinsbedum   og piljum.
Hver veggjaliis, er syran   snertir, deyi  strax.
Tiirablomid.
tlpib olgandi oldur! en hvab jokulhlatrar
ykkar lata mjer ilia i eyrum! Skilib mjer held-
ur manmnum minum, er pib hrifub fra mjer
og tveimur munabarlausum bornum, og pib horbu
klettar! pib kunnib ekki ab vikna vib tar min;
oldurnar hafa pvegib ykkur um aldur.og ffifi, og
dropar peirra hafa grafib djupni' grdfir i hjarta-
rastui ykkar. pan tar eru po kold, en min eru
brennandi og heit; en rnnii pa sa, er tar 611 til-
bjd, vera svo hafinn yfir jarbneska eynid. ab hann
ekki hraerist til mebaumkuuar, pott hvorki old-
urnar nje klettarnir gji'iri pab ?" pannig mselti
Jdhanna um |stund vib sjalfa sig, er ht'in ein-
niana stdb a sjavarhomrum peim, cr mabui*
hennar bafbi bebib bana Undir. Oldurnar sendu
henni vib og vib kvebju slna meb hvitfi'eybandi
uba. „Er petta gratur ykkar? erub pib einn-
ig ab lauga kinnar minar ? grset jeg ekki ii6g?
eba erub pib ab kiela hin brennandi augu min?
Skilib heldur aptur hinum framlibna manni min-
um, eins og jeg er alltaf ab bibja tim/' En
hvab stobubu pessir kveinstafir aumingja koniinn-
ar? ibulega t6k hun pa upp, og ibtllcga grjet
hun, po tfmlengdin og tilbreytingar llfsins gaetul
dregib hib sarasta ur s5knubinum. ^Vesalings
mabur, pu, sem ert hin agaetasta skepna gubs
a jorbunni! hversu opt maettu pd ekki harbir
klettar grata yfir cymd pinni <5g volajbi! en peir
vikna fyr fyrir daubum natturuollum en pjor, pu
verbur ab leita ofar ab hluttekning og hjalp."
Svona hugsabi ekkjan einatt, er hun ormagna f(5r
heim til hinna munabai'lausu barna sinnay er
henni veitti svo orbugt ab framfaera f einstasbinas-
skap sinum; en hun trcysti gubi til ab sja fyrir'
sjer og peim. Hana langabi einungis svo mjog
til ab lik mannsins hennar fyndist og gat aldr-
ei slitib pab ur huga sinum, pd abrir vaerui
fyrir longu   orbnir   vonlausir um pab<
Svona libu fram timar ar fra ari;: bcirn-'
in uxu upp, og Haraldur rjeri og vann eptir
megni fyrir mdbur sinni. Elin litla fdr nu heldur
ekki ab verba svo mjeig til pyngsla? Jdhanna
sjalf faerbist user clliarunum, en aldrei hvarf eba!
jafnvel sljdfjgabist dsk hennar; hun gekk- a hverjtl
kveldi fram a klettana, «r hun 1 svo morg ar
hafbi vokvab nicb tarum sinum. A sama stab
sat hun uu, og eun hrundu tilriii nibur a bjarg-
ib blaa. tlEn hvab er petta?" segir hun og
hljdSabi litib eitt vib af undrun, >4er ekki pama
ofurlitib bldm, og horfir svo vibkvaemt til mfu ?
Kletturinn getur ekki gratib, en harm getur p6
fdstrab svo ftigur bldm! petta er Mndarlegt, hjer
hefir lika vaxib ofurlitill mosi i sprungunni kring-
um pab. Jeg held sannarlega pafl hafi sprott-
ib af tariim minum, pvi hja pessari sprungu hef
jeg avallt setib, en pa bera pau avoxt 1 haeb-
unum, fyrst harbur kletturinn hefir latib undai*
peim." Ab svo maeltu gekk Johanna hwghraust-
ari heim til sin, og a hverjnm degi vitjabi hun
bldmsins sJns, sem ox og dainabi vol, og var a*
vallt buib ab breiba tt blobin litlu, pegar hun
kom; hun sat lika stundum saman til ab horfa
a   fegurb  pess.
„Vertu ekki ab waga tim raetur bldmsii®
mfns," sagbi hun einu sinni vib ofurlitib skor-
kvikindi, er huu sa vera ab grafa sig ©fan S
sprunguna, sem var full af sandi. „pjer tekst
pab ekki, jarbvegurinn er svo harbur, en pu
svo orkulaust. Hvab skyldir pa megna? Sja.
um til, en ekki mattu koma ncerri bldminu minu
eba skemma pab." Daginn eptir sa hun ab hola
su, er kvikindib hafbi grafib var orbin ofurlit-
ib staerri, og sat him lengi og horfbi a hreyf-
mgar pessarar vesolu skepnu. A pribja degi
sa hun hana ekki, og tdk pvi upp prjdn hja sjer,
til ab kanna hina litlu holu meb. Ormurinn var
biiinn ab na aformi sinu og kominn ofan a sand-
orpua skel, er gaf honum naegan forba. Johanna
undrabist stdrum. (iMun ekki yrmlingur pessi,"
hugsabi hun meb sjer, l(eiga ab kenna mjer?
Er mjer meira um megn ab fa menu til ab grafa
sandiim upp undir homrunum, og vita hvort hann
ekki aeymir lik mannsins mills, heldur en kvikindinu
£,vi   ania   ab grafa ofan ab  skelinni?   pab fajrbist
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 115
Blağsíğa 115
Blağsíğa 116
Blağsíğa 116
Blağsíğa 117
Blağsíğa 117
Blağsíğa 118
Blağsíğa 118