Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit hjśkrunarfręšinga

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit hjśkrunarfręšinga

						-("oriMYHApí.S'tíll
í þessum pistli geta hjúkrunarfræðingar tjáð sig um allt er lýtur að forvörnum, hvað hægt
er að gera til að bæta heilsuna og koma í veg fyrir sjúkdóma.
Ingibjörg H. Jakobsdóttir, hjúkrunaríræðingur, fjallar hér um forvarnir og fyrirbyggjandi meðferð.
Þáttur slökunar í heilsuvernd
í umræðu um heilsuvernd á síðustu tuttugu árum hefur
athyglinni í vaxandi mæli verið beint að því hvað hver
einstaklingur getur gert til að vernda heilsu sína. í þeirri
umræðu hefur lengi vel mest borið á hvatningu til að leggja
rækt við líkamann, hreyfa sig og neyta hollrar fæðu. í auknum
mæli er nú einnig rætt um slökun sem þátt í heilsuvernd.
Stundum heyrist fólk tala um hollar matarvenjur og líkams-
rækt sem eitthvað sem minnir á meinlæti, ástundað af ótta við
sjúkdóma. Aðrir ganga með sjálfsásakanir fyrir að hreyfa sig ekki
nóg, borða of mikið eða rangt. Æskilegast væri að hver maður
gæti notið þess að hlúa að sjálfum sér. Að krafan um heilbrigði
væri eigin krafa um vellíðan, sprottin af jákvæðni gagnvart eigin
persónu. Afstaða einstaklingsins til sjálfs sín skiptir miklu máli.
Slökun er ástand líkama og huga sem getur orðið að djúpri
vellíðan. Hún getur gefið okkur aðgang að jákvæðum tilfinn-
ingum, þannig að við finnum betur styrkleika okkar og hæfileika.
Við bað vex innra öryggi og sjálfsmyndin styrkist.
Sem litlum börnum er okkur eðlilegt að slaka á þegar við
þreytumst. Með aldrinum verða áreitin og kröfurnar fleiri.
Streituvaldandi mótsagnir daglega lífsins eru oft margar. Til
dæmis sú togstreita sem getur skapast milli þess sem við
viljum sjálf og þeirra væntinga sem aðrir hafa til okkar. Oft er
þess krafist að menn haldi áfram þrátt fyrir þreytu hvort sem
sú krafa kemur frá viðkomandi sjálfum eða frá umhverfinu. Því
getur reynst erfitt í nútímaþjóðfélagi að finna jafnvægi milli
virkni og hvíldar og viðhalda jafnframt góðri sjálfsmynd og trú
á sjálfum sér. Þegar þreyta safnast fyrir á löngum tíma getur
það leitt til vanmáttartilfinningar, jafnvel kvíða og svefneríið-
leikum. Hjá börnum getur þetta jafnvel brotist út sem hegð-
unarerfiðleikar. Þetta getur svo þróast áfram í viðvarandi
streitu, dapurleika, vonleysi og jafnvel uppgjöf.
Að hjálpa börnum að viðhalda þeim eiginleikum að slaka á
þegar þreytan færist yfir gæti reynst mikilvægur þáttur í
heilsuvernd. í leikskólum virðist þeim þætti vera sínnt með
ákveðnum hvíldartíma en þegar komið er í grunnskóla er
strax komin krafa um að vinna í lengri lotum án hvíldar.
Hjúkrunarfræðingurinn Cynthia Hobbie (1989) hefur skrifað
um slökunartækni fyrir börn og unglinga. Hún telur að eitt
það besta sem hjúkrunarfræðingar geti gefið börnum og
unglingum til að viðhalda andlegu og líkamlegu heilbrigði sé
að hjálpa beim að læra leiðir til að slaka á, í þeim tilgangi að
fyrirbyggja streitu.
Ýmsar aðferðir hafa verið bróaðar til að komast í slök-
unarástand. Sá sem ætlar að slaka á beinir athyglinni að
akveðnu viðfangsefni sem gæti verið leiðbeiningartexti um
slökun, sjálfstyrkjandi sefjanir, tónlist eða náttúruhljóð af
snældu eða geisladiski. Einnig er hægt að bjálfa upp hæfi-
leikann til slökunar með bví að beina athyglinni að eigin
líkama og hugsýnum.
Við slökun verða ákveðnar lífeðlisfræðilegar breytingar sem
kallaðar eru slökunarsvörun. Tveir hlutar sjálfvirka taugakerfisins,
drifkerfi (sympathetic) og sefkerfi (parasympathetic) valda
sumum bessara breytinga. Við virkjun drifkerfis minnkar t.d.
blóðflæði til meltingarfæra, auk þess sem hjartsláttur, öndunar-
tíðni, blóðbrýstingur og vöðvaspenna eykst (Rhodes & Þflanzer,
1996). Aftur á móti við virkjun sefkerfis dregur t.d. úr súrefnis-
þörf, öndunartíðni, hjartslætti og vöðvaspennu og blóðþrýst-
ingur lækkar. Virkjun sefkerfis auðveldar einnig meltingu, slökun,
svefn og endurnýjun orkubirgðanna (Stoyva & Carlson, 1993).
Tímabundin virkjun drifkerfisins er mikilvæg til að undirbúa
líkamann til að svara nákvæmlega streituvekjandi aðstæðum
með því að losa adrenalín út í blóðrásina. Langvarandi losun
streituhormóna getur haft skaðleg áhrif sem fela t.d. í sér
óeðlilega hækkun blóðþrýstings og minnkaða starfsemi
ónæmiskerfisins.
Rannsóknir gefa til kynna að slökunarsvörun minnki
svörun líkamans við streituhormónum sem skilin eru út í
blóðrásina. Aðrar rannsóknir, sem byggjast á beinni skoðun,
hafa sýnt fram á að slökunarsvörun getur dregið úr hjart-
sláttaróreglu, minnkað sársauka og lækkað blóðbrýsting hjá
fólki með of háan blóðþrýsting.
Slökunarsvörun er einkennd af minni virkni drifkerfis en
aukinni virkni sefkerfis. Þær breytingar skapast af skilyrðingu
og slökunarþjálfun og vara lengur en slökunartíminn (Rhodes
&Þflanzer, 1996).
í venjulegu meðvitundarástandi höfum við tilhneigingu til
að bæla eða afneita sterkum tilfinningum og tilfinningalegum
sársauka. Flótti undan eigin tilfinningum getur á endanum
birtst sem ótti eða kvíði. Ef við hins vegar nýtum okkur slökun
breytum við sjálfkrafa meðvitundarástandi okkar. Aukning
verður á alfabylgjum í heila sem hafa lægri tíðni en venja er að
heilabylgjur hafi í vöku (Rhodes & Þflanzer, 1996). í öryggi
slökunarástandsins náum við tengslum við dýpri svið hugans,
til undirvitundarinnar og þeirra skapandi þátta sem þar búa.
Það getur auðveldað okkur að sættast við fortíðina, takast á
við nútíðina á annan hátt og gera breytingar á lífsháttum
okkar fyrir framtíðina.
Heimildir:
Hobbie,  C.  (1989).   Relaxation Techniques for Children and Young
People. Journal of Pediatric Health Care, 3 (2), 87.
Rhoades,  R.  & Pflanzer,  R.  (1996).  Human Physiology.  New York:
Saunders College Publishing.
Stoyva, J. M. & Carison, J. G. (1993). Handbook of Stress. Theoretical
and Linical aspects. New York: The Free Press.
Ingibjörg H. Jakobsdóttir er geðhjúkrunarfræðingur í
M.S.-námi í heilbrigðisvísindum við Háskóla íslands.
Tímarit hjúkrunarfræðinga    •    3. tbl. 75. árg. 1999
201
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192
Blašsķša 193
Blašsķša 193
Blašsķša 194
Blašsķša 194
Blašsķša 195
Blašsķša 195
Blašsķša 196
Blašsķša 196
Blašsķša 197
Blašsķša 197
Blašsķša 198
Blašsķša 198
Blašsķša 199
Blašsķša 199
Blašsķša 200
Blašsķša 200
Blašsķša 201
Blašsķša 201
Blašsķša 202
Blašsķša 202
Blašsķša 203
Blašsķša 203
Blašsķša 204
Blašsķša 204
Blašsķša 205
Blašsķša 205
Blašsķša 206
Blašsķša 206
Blašsķša 207
Blašsķša 207
Blašsķša 208
Blašsķša 208
Blašsķša 209
Blašsķša 209
Blašsķša 210
Blašsķša 210
Blašsķša 211
Blašsķša 211
Blašsķša 212
Blašsķša 212
Blašsķša 213
Blašsķša 213
Blašsķša 214
Blašsķša 214
Blašsķša 215
Blašsķša 215
Blašsķša 216
Blašsķša 216