Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš Vķsir - DV

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš Vķsir - DV

						Helgarblað  9.?12. desember 201642 Menning
J
ón Hjaltason  sagnfræðingur er 
höfundur bókarinnar  Bærinn 
brennur, en þar er sagt frá elds­
voðum, afdrifum húsa, þró­
un byggðar og  mannlegum 
 örlögum á Akureyri. Jón er fyrst 
spurður af hverju honum hafi þótt 
ástæða til að skrifa bók um bruna á 
Akureyri. Hann svarar: ?Framan af 
20. öld voru brunar afskaplega  tíðir 
hér á Akureyri, já svo tíðir að því 
var almennt trúað að þeir hlytu að 
vera af mannavöldum. Og þótt held­
ur drægi úr þessum grunsemdum 
þegar á leið þá segir Bærinn brennur 
frá óhugnanlega mörgum brunum.
Eldsvoðar hafa breytt miklu 
um ásýnd Akureyrar og skipulag 
 bæjarins. Til dæmis má rekja fyrstu 
bæjar vatnsveituna beint til eld­
hræðslu okkar Akureyringa. Og 
hér er enn í bænum, ótrúlegt nokk, 
óbyggt, allstórt svæði sem áður var 
þakið byggingum sem eldurinn 
eyddi á sínum tíma.
Merkar byggingar hafa líka 
 horfið. Til dæmis brann elsta og 
fyrsta íbúðarhúsið á Akureyri.  Hótel 
Oddeyri og Hótel Akureyri voru 
með glæsilegustu byggingum lands­
ins á sínum tíma, bæði hurfu í eldi. 
 Raunar má segja að heilu hverfin 
hafi fuðrað upp í sumum þeirra elds­
voða sem hér hafa orðið.?
Áhrif á samfélagið
Voru þetta mannskaðabrunar?
?Já, því miður hefur fólk týnt lífi 
í eldsvoðum á Akureyri. Afskaplega 
sorglegur atburður varð 1968 þegar 
ung móðir fórst og tveir ungir synir 
hennar. Sem betur fer eru þessi tilvik 
þó ekki mörg.?
Hvaða áhrif höfðu þessir brunar á 
samfélagið?
?Áhrifin voru mikil og nægir að 
nefna Vatnsveitu Akureyrar í því 
sambandi sem varð til í og með til 
að auðveldara yrði að slökkva elda 
í kaupstaðnum. En áhrifin hefðu 
orðið enn meiri, já, gríðarleg, ef sam­
félagið hefði ekki verið jafn fátækt og 
raun bar vitni. Brunarnir innleiddu 
nefnilega þá sannfæringu að  timbur 
væri beinlínis hættulegt byggingar­
efni. Og hefðu menn átt einhverja 
peninga væri í dag ekki að finna eitt 
einasta gamalt timburhús á Akur­
eyri.
Það eimdi lengi eftir af þessari 
trú. Við sjálft lá að jafnvel hin forn­
fræga bygging Menntaskólans á 
Akur eyri lyti í lægra haldi fyrir stein­
steypunni sem var hið eina sanna 
byggingarefni. Eldurinn hafði þá 
líka reynt að eyða þessu glæsilegasta 
skólahúsi landsins og munaði að­
eins hársbreidd ? og lítilli tilviljun ? 
að það breyttist í brunarúst.?
Hlutskipti slökkviliðsmannsins
Jón er spurður hvernig hann hafi 
unnið bókina. ?Ég lagði sérstaka 
áherslu á að finna frumgögn um 
stærstu eldsvoðana, 1901, 1906 og 
1969 sem varð reyndar snúnara en 
ég átti von á,? segir hann. ?Dóma­
bókin fyrir árið 1901 er ekki finnan­
leg. Kannski hefur hún brunnið 
þegar Ástar­Brandur kveikti ? eða 
kveikti ekki ? í tukthúsinu 1938. Það 
var svo fyrir tilviljun að ég fann út­
skrift úr bókinni sem hafði verið 
þýdd á dönsku fyrir dönsk trygginga­
félög.
Síðasti kaflinn í Bærinn brennur 
er um verksmiðjubrunann 
á Gleráreyrum 1969 og er að 
stórum hluta byggður á við­
tölum við karlana sem í tólf 
klukkustundir börðust við ægilegt 
eldhaf.
Mér fannst líka spennandi að 
velta fyrir mér hlutskipti slökkviliðs­
mannsins. Hér áður var sá bestur í 
liðinu sem gat haldið lengst niðri í sér 
andanum, sagði mér  gamall slökkvi­
liðsmaður. Með öðrum  orðum, sá 
sem þoldi reyk og eimyrju best. 
Þannig var búið að þessum mönn­
um og gengur eiginlega kraftaverki 
næst, finnst mér, að enginn þeirra 
skuli hafa farið sér að voða. Stund­
um skall þó hurð nærri hælum.
Annars er það slökkviliðsmað­
urinn Gunnlaugur Búi Sveinsson 
sem ber stærsta ábyrgð á að Bærinn 
brennur varð að bók. Á sínum tíma 
lagði hann mikla vinnu í að 
safna heimildum úr dag­
bókum slökkviliðsins 
og blöðum um 
bruna á 
Akur­
eyri. 
Síðan lögðust þeir á eitt,  Gunnlaugur 
Búi og sonur hans Ólafur Búi, við að 
safna ljósmyndum sem þeir fengu 
lánaðar til eftirtöku, jafnt frá áhuga­
ljósmyndurum sem atvinnumönn­
um. Þetta mikla safn fékk ég lánað og 
þar með fæddist hugmyndin.?
Sannkölluð myndabók
Fjöldi ljósmynda prýðir bókina. 
?Myndirnar eru sannarlega sérkafli 
út af fyrir sig og hafa fæstar komið á 
prent fyrr. Þær eru á fjórða  hundrað 
og sýna þróun bæjarins í rúma hálfa 
öld eða fram til 1969. Þær elstu eru 
frá því fyrir aldamótin 1800/1900 
en yngstu myndirnar tengjast verk­
smiðjubrunanum 1969,? segir Jón. 
?Bærinn brennur er því sannkölluð 
myndabók, er mér óhætt að segja, 
enda allur frágangur hennar við 
það miðaður að ljósmyndir fái not­
ið sín. Og það verð ég að segja að 
prentsmiðjan Oddi, en þar var bók­
in prentuð, hefur skilað einstaklega 
góðu verki. Ég held hreinlega að 
ég hafi aldrei séð betra prentverk á 
myndum en í Bærinn brennur.? n
?Hér áður var 
sá bestur í 
liðinu sem gat haldið 
lengst niðri í sér and-
anum, sagði mér 
gamall slökkviliðs-
maður. Með öðrum 
orðum, sá sem þoldi 
reyk og eimyrju best.
Maí 1967 Enn er eldur í Strandgötu 
39, húsinu sem gat ekki brunnið. 
Mynd GunnlauGur TryGGvi 
BerGþórSSon
Eldar og 
örlög á 
Akureyri
n Jón Hjaltason sagnfræðingur 
er höfundur bókarinnar Bærinn 
brennur n Á fjórða hundrað 
mynda eru í bókinni
Kolbrún Bergþórsdóttir
kolbrun@dv.is
Jón Hjaltason Höfundur bókar um 
bruna á Akureyri. Mynd Guðrún þórSdóTTir
Allt á einum stað:
Prentun, merkingar  og frágangur. 
Inni- og útimerkingar.
Segl- og límmiðaprentun.
Ljósmynda-, striga- og segulprentun. 
Textaskraut, sandblástur, 
GSM hulstur og margt fleira...

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48