Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķmarit Mįls og menningar

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķmarit Mįls og menningar

						TMM 2012 · 1 95
Fríða Björk Ingvarsdóttir
Hlustað eftir 
andardrætti 
orðanna
Jón Kalman Stefánsson: Himnaríki og 
helvíti, Bjartur 2007, Harmur englanna, 
Bjartur 2009, Hjarta mannsins, Bjartur 
2012
Mitt í miklu andstreymi og mannraun-
um finnur strákurinn, aðalsöguhetjan í 
trílógíunni Himnaríki og helvíti, Harm-
ur englanna og Hjarta mannsins, lífs-
þrótt sinn í knýjandi þörf fyrir orð. Ástin 
á skáldskapnum, þessum heimi innan 
spjalda bókar sem er svo einkennilega 
sannur þrátt fyrir að vera utan við hvers-
dagslegan raunheiminn, drífur hann 
áfram. Strákurinn er svo nátengdur 
þeirri tjáningu sem felst í orðunum að 
þegar hann opnar bók, „þreifar [hann] á 
lögun orðanna, hlustar eftir andardrætti 
þeirra, […]“ (HE bls. 541) 
Orðin eru kynngimögnuð í þessum 
sögum og gegna lykilhlutverki. Þau eru 
þess megnug að verða manni að bana og 
halda öðrum lifandi. Þau eru alltum-
lykjandi, vangaveltur um orðin spretta 
fram sí og æ, frásögnin leiðir lesandann 
yfir fjöll og firnindi, á haf út og í gegn-
um verstu veður, en þegar allt kemur til 
alls er stundum eins og það sjónarspil sé 
einungis töfrabragð til að upplýsa hann 
nánar um orð – leið til að koma heim-
spekilegum bakgrunni orða á framfæri, 
ráðgátunni sem í þeim felst. 
*
Í miðju verksins stendur strákurinn sem 
aldrei er nefndur með nafni heldur ein-
ungis skilgreindur með þessum hætti og 
verður því í huga lesandans ungur og 
óreyndur, saklaus og ómótaður, fulltrúi 
hins unga Íslands á mótum tveggja sam-
félaga og tveggja alda. Segja má að fyrsta 
bókin um hann Himnaríki og helvíti, 
fjalli um sjósókn eins og hún var stund-
uð á Íslandi rétt fyrir aldamótin 1900. 
Fyrri hluti sögunnar segir af verbúðalífi 
og róðrum, en sá seinni af verkunar- og 
verslunarleið fisksins í kringum sjó-
sóknina í þorpinu. Í annarri bókinni, 
Harmi englanna, liggur leið stráksins 
upp á heiðar með landpóstinum Jens. Á 
því ferðalagi fær lesandinn að kynnast 
kotbúskap á afskekktum heiðum og í 
afdölum. Sauðkindin tekur við af fiskin-
um sem lífsviðurværi þeirra sögupers-
óna er strákurinn og pósturinn hitta. 
Sumstaðar eru þessi tveir meginstólpar 
íslenskrar afkomu reyndar samofnir og 
eru víða dregnar upp áhrifaríkar mynd-
ir af striti, einmanaleika og auðnuleysi 
fólks sem þó hefur yfir sér menningar-
lega reisn í þessum nöturlegu aðstæð-
um. Þriðja og síðasta bókin, Hjarta 
mannsins, fjallar svo um sjálft þorpið, 
mannlífið sem var að mótast í þéttbýlis-
kjörnum þegar gufuskipin voru að taka 
við af þilskipum. Uppgangi kaupmanna 
og borgarastéttarinnar eru gerð góð skil 
og líka lífsbaráttu verkafólks. Ytri veru-
leiki verksins samanstendur þannig af 
flestum þeim þáttum þjóðlífsins sem 
mótuðu íslenska samfélagsmynd á sögu-
tímanum fyrir röskum hundrað árum. 
Hvað varðar þá þjóðfélagsmynd sem 
dregin er upp, atvinnuhætti, verklag, 
mataræði, aðbúnað, klæðnað og þess 
háttar, eru þessi verk Jóns Kalmans 
D ó m a r  u m  b æ k u r

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144