Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Bjarki

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Bjarki

						B J A R K I.
Hvað var það, sem felldi Frón ?  -
Frelsið sjálft varð landsins tjón !
Ofsi, frekja, heimska, heift
hafa ieingi þjóðum steyft.
Hvað var það, sem   Þorgeir kvað
þrumuraust frá helgum stað?
„Losni friður, lög og sátt
líf og frelsi hverfur brátt".
Mál hans heyrðu, Þorgeirs þjóð,
þú átt enn 'nið gamla blóð.
blóð, sem nærir börn þín veik,
blóðið  það sem landið sveik!
Sturlusona stjórnarmál
sturlar enn þá marga sál.
Blaðaþras og brögð og níð
boðar lánga svakatíð.
ísiands fyrstu fólskuvíg
fylgdu írskum þrælaríg.
Mundi Hjörleifsbana bióð
bölvað hafa vorri þjóð?
Skyldi fræga Ingólfs ætt
ísinn hafa sundurtætt?
Er það hann, sem íslands frið
elta skal í síðsta lið ? -
Nei! þú úngi ættlands son :
Upþ með sterka trú og von!
Hræðst' ei sköp   nje Skuldarorð,
skjóttu súlum enn fyrir borð!
Láttu andann lýsa dröfn,
leitaðu'    uppi friðarhöfn:
Qullnar tðflur grasi í
glaður skaltu sjá á ný!
Þú, sem elskar líf óg lýð,
Iaunin skaltu fá um síð:
A þinn vilja, vit og sál
verkar Iífsins Alsvinns-mál.
Gegnum eld og storm og stríð
stefndú rjett um þína tíð.
Hræðsí' ei bál nje banasigð,
búinn krafti, trú og dygð!
Matth. Jochumsson.
Einstakur bær.
Bærinn Pelser liggur í norðvesturhluta Suður-Kar- {
olínu í Bandaríkjunum. Reyndar er það ekki bær j
í venjulegum skilníngi. Það er safn af verksmiðjum í
og í kríngum þær býr fólkið sem á þeim vinnur. I
íbúatalan er 6000.
Bær þessi er einstakur að því leyti, að öll hús, i
sem í honum eru, ásamt jörðinni, sem hann er bygð-
ur á, yfir hðfuð allar fasteignir bæjarins, eru eign
fjelagsins, sem rekur verksmiðjurnar. Af öllum þeim
sex þúsundum manrra sem þar búaá ekki einneinasti
húsið sem hanu býr í og ekki svo mikið sem eiit fer-
hyrníngsfet í jörð 'peirri sem bærinn er bygður á.
Fjelagið keyfli upphaflega landið undir verksmiðj-
urnar og reisti síðan íbúðarhús handa verkafólkinu
eftir því sem þörfin krafði. Fjelagíð hefur því full
umráð yfir ðllum bænum; eiuginn getur sest þar að
i óleyfi þess, og einginn getur biíið þar leingur en
því þóknast.
Þar sem baerinn Pclser  nö er,   var fyrir 18  árutn
ekki önnur byggíng en einn ijelegur timburkofi. Þá
keyfti Pelserfjelagið landið og reisti þar fjórar bóm-
ullarverksmiðjuv, sem ætlað var .; ) ¦: ¦]', i 2300 manns
atvinnu. íbiiðafhús haflda þessttm mörmum voru
reist jafnframt verksmiðjunum. Ennfi :niur var reisí
þar bánkahús og nokkrar smær;'i verksœiðjur, ogailt
var þetta eign sama fjelagsins. Kaupmennirnir, sem
í bænum versla, eiga ekki sjálfir verstunarhús sín,
heldur verSa þeirað leigja þáu hjá fjelaginu. Versl-
anir eru þar milli 10 og 20.
Maðtirinn, sem fyrir fjelagsins hönd hefur yfirum-
sjón með öllu þessu, erauðvitað voldugrí þarnaí bænum
ennokkur konúngur í ríki sínu. Þessi maðurheitir E.
A. Srnyth og er kafteinn. í bænum er hann af 611-
um aðeíns kallaður „kafteinmnn".
I bænum cr eingiii bæjarstjórn, kosin af íbúunum,
eingin byggínganefnd, eingin skatíanefnd og yfir
höfuð alls eingin nefnd. Allt vald sem bæja- og
hjeraðastjórna-nefndir annars hafa er í Pelzer í hönd
um Kafteinsins. Hann lýíur eingu lægra yfirvald;
en fylkisstjórninni. Skattar hvíla' eingir á ibúunum j
bæjarins þarfir, því þeir eru ekki annað en verkafólk
fjelagsins og það ber öll útgjöldin. Sveitarómagar
erti þar því alls ekki til.
Lángstærsta byggíngin í ðllum bænum er skóla-
húsið og reyndar eina stórbyggíngin. En svo er f
mörgum bæjum vestur á sljettum Norður-Ameríku.
Fjelagið hefur reist skólann og lætur sjer mjög
annt um barnauppfræðsluna. Hvergi í allri Suðttr-
Karólfnu er skólaskvlda nema bar. Skólinn er hald-
inn 10 mánuði ársins, en hvergi annarsstaðar í Suður-
Karolínu er skólatíminn leingri en 4   mánuðir á  ári.
Hver maður. sem atvinnu fær f Pelzer verður að
skrifa undir samníng í fjórum greinum, og ein þeirra
hljóðar svo: „Jes lofa að ðll börn sem tilheyra
skylduliði mínu og eru á aldrinum milli 5 og 12 ára
skuli sækja skóla þann, sem fjelagið heldur í Pelzer,
hvern dag skólatímans, ef sjtíkdómar eða annað óvið-
ráðanlegt ekki hindrar." Hvert barn, sem sótt hefur
skólann reglulega hvern dag í heilan mánuð fær við
enda mánaðarins verðlaun, 10 cent (37 aura). Ut-
gjðldin ti! verðlaunanna nema til jafnaðar á ma'nuði
50 dl, eða 185 kr. Þegar skólinn var reistur var að-
eins fjórði hver maður í Pelzer læs og skrifandi. Nú
er aðeins i/g hluti fbuanna ólæs og óskrifandi. Kafteinn-
inn segir að fjelagið hafi óbeinlínis grætt á skólastofn-
uninni; verkafólkinu hafi farið svo mikið fram síðan.
I Pelzer er einnig opinbert bókasafn og lestrarsalur
og leikfimissvæði, sem allir eiga aðgáng að.
fbiiðarhús almenníngs í Pelser ertt, eins og gerist
í Suðurfylkjunum. fremur Ijeleg í samanburði við
byggíngarnar í Norðurfylkfunum. En miklu betri eru
húsakymtin ? Pelzer en í ððrum verksmiðjubæium
bar í grendinni. Lítill garður fylgir hverju húsi og
Helagið gefur þeim verðlatm sem best hirða um þessa
garða sína. En eigendur geta þeir með eingu móti
orðið að biisi eða garði.
Eignum geta þeir safnað sjer í Sparisjóði bæjarins
og fjelagið lætur sjer mjög annt um hann. Hann
gefur nú 4o/„ af inneign.
Fje'agið gerir s.ier auðvitað far um að vekja ekki
óánægju hjá verkafólkinu að ástæðulausu. Og af þvf
að það hefur sýnt sig, að óánægja rís vanalega ilpp
þegar þesskonar fjelðg vilja reyna að neyða verka-
fólkið til að versla við sig, eða einhver viss versltln-
arfjelðg, þá á ekkert slíkt sier stað í Pelzer. Hver
maður scm vill getur leigt sjer vershmarbíið hjá fje-
laginu og paníað síðan vðritr þángað þaðan sem
honiim sýnist.
CT-~" •¦:             ;¦'     ,
Landakotsspítalinn,
sein kaþólskir menn hafa reist í Reykjavík í
sumar er mikið in'is og vandað. Það er 70
áinir á leingd og 15 á breidd, þríloftað og
kjallavi undir öiiu húsinu með steinsteypugólfi.
Spítalinn er ætlaður 40—50 sjúklíngum.
Meðal sjúkraherbergjanna eru 2 glerskálar
út tír suðurhliðinni, ætlaðir tæringarsjúkling-
um, er njóta þurfa sem best lofts og sólar.
Þar uppi yfir er útskotsherbergi með glerþaki
yfir, ætlað til handlækninga og holdskurða.
Öll sjúkrabergi eru sunnan í rnóti, en með-
fram norðurhliðinni  eru gángar.
Húsið er úr timbri með járnbitum og járn-
varið allt að utan. Veggirnir eru úr þreföld-
um borðum með pappa á milli og klæddir
ljerefti innst. Gluggar allir eru tvöfaldir og
Ioft þreföld.
Brunntir, hinn mesti og vandaðasti, sem til
er á þessu landi, er grafinn við spítalann.
Brunnurinn er 27 álnir á dýpt og grafinn
niður gegnum þykka blágrýtisklöpp, sem
spreingd var sundur með dýnamíti. Schreiber
Landakotsprestur stjórnaði því verki sjálfur,
seig sjálfur niður í brunninn til að koma fyrir
spreingihylkjunum og var það lífsháski, ef
nokkuð hefði út af brugðið.
Brunnurinn hefur kostað um 2000 kr., en
600 kr. er giskað á að kostað hefði árlega að
bera vatn til spítalans, ef það hefði ekki
feingist þarna. Vindvjel á að vera yfir brunn-
inum og flytur vatnið um máimpípu inn í
vatnshólf á efsta lofti spítalans. Vatnshólf
þetta rúmar  50 tunnur.
Spítalahúsið sjálft hefur kostað 64,000 kr„
en með innanstokksmunura og öllum útbúnaði
er kostnaðurinn  80.000 -kr.    -
Efiir að spítali þessi 'var fullgerður mun
alveg hætt við að nota gamla spítalann í
Reykjavík.

Riómabúin
í Olvesi sendu í surnar sem leið smjör út
sem hjer segir:
Rjómabúið í Arnarbæli, með 15 hluthöfum,
56 kvartjél,  eða 6268  pd.
Rjómabúið á Hjalla, með'tö hluthöfum, 30
kvartjel, eða  32*50 pd.
Rjómabúið á Yxnalæk, með 14 hluthöfum,
40 kvartjel,  eða 4,300 pci.
Ur allri sveitinhi voru því send á títlencian
markað 126 kvartjel, eða 13,718 pd. Fyrsta
sendi'ngin var send 25 júlí og seidist á 82 til
83  au   pr   pd.
Pái! Melsted
sögukennad varð níræður 13. nóv. síðastl.
Var honum þá fært skrautiitað ávarp, sem
margir bæjarbúar í Reykjavík höfða skrifað
undir, karlar og konur, en ritað var af Lárusi
Halldórssyni prestaskólastúdent. IJm hádegi
Ijek hornleikaraflokkur Ixæjarins útt fyrir húsi
hans.
\ ~X>OS
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4
Blağsíğa 5
Blağsíğa 5
Blağsíğa 6
Blağsíğa 6
Blağsíğa 7
Blağsíğa 7
Blağsíğa 8
Blağsíğa 8