Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fram

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Fram

						156
FRAM
Nr  43
iega yfirvegun ráða yfir hleypidóm-
um og heimskulegum vana.
Engin dirfist að mótmæla því að
ofdrykkja sé öllum skaðleg, og með-
an ofdrykkja á sér stað meðal þjóð-
arinnar, er henni full þörf á að
hömlur séu lagðar við því að pessi
vogestur þrífist og haldist við.
Bannlögin eru ekkert annað en há-
stig bindindisstarfseminnar — al-
þjóðarbindindi. Og mér finst ekki
hægt að saka forgöngumenn þeirra
fyrir neitt annað en það, að lögin
hafi komið alt of seint. Þjóðinni
var þörf á bannlögunum löngu fyr.
Hefði hún átt því láni að fagna, að
vera búin að starfa svo sem tvær
aldir undir áhrifum áfengisbannlag-
annna, myndi margt líta öðru vísi
út en nú er. En þrátt fyrir það að
lögin komu of seint, meigum við
vera stolt af því, að hafa orðið á
undan nágrönnum okkar. Þeir koma
á eftir áður en mörg ár líða. Það
er engin þjóð svo vel á vegi stödd
að alt það, sem stefnir að því að
bæta hag hennar, sé henni ekki kær-
komið, og það er einber fásinna
að snúast öndverður móti nýungum
þó þær brjóti bóg við gamla venju.
_   ,            , ,          Allir    kannast
Rekurnokk-    yið  málsháttinn:
urnauðsyntil   >Nauð       brftur
bannlaga        ^   ^ ef að
skilja áþannveg,
að barátta einstaklings og þjóðar
fyrir tilverurétti sínum geti eigi lot-
ið þeim lögum sem leggja hömlur
á náttúrlegan þroska og velsæld.
Og þó munu allir gætnir menn sam-
mála um það, að öllum lögum beri
að hlýða, á meðan þau gilda. Séu
þau skaðleg, eigi að fá þeim breytt
í betra horf. Öll lagabrot séu órett.
En nú skulum við athuga, hvort
bannlögin standa velmeigun og
þroska þjóðarinnar að nokkru leyti
fyrir þrifum. Læknisvísindin segja
nautn áfengis skaðlega. Hagfræðing-
ar og siðameistarar eru á sömu
skoðun. Mikilmenni stórþjóðanna
segja áfengisnautnina baka þjóðun-
um meira böl, en kólera, berklaveiki
og taugaveiki til samans. Það hefir
enginn reynt að sýna né sanna, að
bindindismaðurinn sé að nokkru
leyti vansælli en áfengisneytandinn,
og það er heldur ekki hægt
Eitt af því er andbanningar halda
hæst á lofti er það að bannlögin
skerði persónufrelsi einstaklingsins.
Sjálfsagt mun flestum finnast orðið
Jitið úr persónufrelsi ofdrykkjumann-
sins, sem ekki er lengur sinn eigin
herra. Þessvegna hljóta andb. að
eiga þar við »hófdrykkjumennina«
svokölluðu; mennina sem kunnaað
fara með vínið. Þeir eiga að vera
frjálsir gjörða sinna. En þetta eraf-
káralegur misskilningur. Hófdrykk-
jumennirnir eru nú flestir — strangt
á litið — ofdrykkjumenn, þó þeir
séu ekki kallaðir það í daglegu tali.
Og það eru einmitt »hófdrykkju-
mennirnir« sem hafa mest spillandi
áhrif á  meðbræður  sína.  Vínið  er
skaðræðisgripur   í   höndum   þeirra.
Við ,skulum taka tvö dæmi.
Margir kannast við söguna, sem
hefir gerst og gerist enn þann dag
í dag. Fjárglæframaðurinn, sem sjálf-
ur er í peningaþröng, þarf að fá
ábyrgð valinkunns manns fyrir stórri
fjársummu í bankanum. Enginn gæt-
inn maður kastar þeirri byrgði á sig
algáður. En leiðin er þekt. Aðferð-
in margreynd. Brallarinn býður þeim
«sterka» heim tjl sín, eða á eitthvert
. «þekt» kaffihús. Vínið »hressir og
fjörgar,« vináttuböndin styrkjast um
stund. Veitandinn notar tækifærið og
«sá sterki skrifar upp á.» Það hefði
hann aldrei gert, ef hann hefði ver-
ið allsgáður. Og langoftast eru
eftirköstin þau, að ábyrgðarm. verð-
ur að «borga brúsann.* Þjóðfélagið
á að taka vínið af þessum mönnum.
Þá mun ekki öllum ókunnugt um
það, hvílíkt þarfameðal áfengið er í
höndum misindismannanna, sem
skaðlegastir eru fyrir æsku og sak-
leysi ungu stúlknanna. Skyldi vera
stór synd að taka áfengið af þeim.
Nei, syndabaggi «hófdrykkkjumann-
anna» er alt of þungur til að þjóð-
in álíti sig skylda til að bera hann
með þeim. Þeir sem háværast láta
um skerðing persónufrelsis einstakl-
ingsins, eru oftast allra manna fljót-
astir til að selja samfæringu sína
og hugsjónafrelsi fyrir stundarhagn-
að. Vegna slíkra manna á þjóðin
ekki að líða bannlagabrot, eða kagta
bannlögunum frá sér. Það finst
engin knýjandi nauðsyn tii
bannlagabrota.
_    ,                    Orsakirnar eru
En hvers-                      sc
, ,    margar.  Afengis-
vegna eru þa    ,     f.       x        ,
,        ....         þosti    ræður  at-
bannlogin       ^^     %m
brotw?        ... ,  .,,
logbrjotanna,   en
þó ekki fíestra.   Fjárgræðgi smúlar-
anna leiðir þá afvega.   Sumirbrjóta
lögin af   »fikti,«   ef  svo  mætti  að
orði komast, aðrir til að fara í kring-
um og storka lögreglunni og s.frv.
En  aðalorsök  brotanna  er  spiltur
hugsunarháttur  æðri stétta  þjóðar-
innar, sem kallaðar  eru   og  þar af
leiðandi   ánýtjungsháttur   og   deyfð
lögreglustjóranna.     Undantekningar
eru þó hér eins og alstaðar annar-
staðar.
Mentaskólinn (latínuskólinn) þessi
aðal mentalind þjóðarinnar um lang-
an aldur, hefir  árlega  sent  út  frá
sér menn sem hafalært að drekka
þar, jafnframt því sem þeir teyguðu
af bikar mentagyðjunnar. Háskólinn
í Kaupmannahöfn hefir svo tekið við
þeim og skilað þeim  frá sér  spilt-
um ofdrykkjumönnum, hafi þeir ann-
ars komist til  háskólans.   Og  það
hafa ekki ætíð   verið þeir   óefnileg-
ustu, eða tossarnir,   sem hafa farið
þessa leiðina. Þvert á  móti.  Þegar
þeir svo komu út á meðal   þjóðar-
innar, settust í  embætti,  hafa  þeir
gengið á undan   öðrum og  dregið
aðra   inn  á   óheillabrautina.     Hér
þarf eigi að tilfæradæmi og verður
ekki heldur gjört. Þau þættu máske
Erlendar símfréttir.
Khöfn 3. sept.
Nýjar kosningar eiga að fara fram í Þýskalandi og
eiga allir hermennirnir að kjósa.
Rússar hafa yfirgefið Riga og hörfa undan orustu-
laust.
Khöfn. 8. sept.
Rússar halda stöðugt undan.
Talið ólíklegíað Hindenburg muni hættaáað stefna
her sínum til Petrograð.
Fjöldi af tundurduflum   hefir   rekið   við   strendur
Noregs, og eru skipaferðir þar stöðvaðar fyrst um sinn.
Bandaríkin hafa bannað útflutning á gulli.
Eftir skeytum til Rvík.
helsttil nærgöngul. Margir hafa af
þessu fengið þá ramvitlausu skoðun
að það væri »fínt« að drekka. Efna-
mennimir, nánustu vinir^og jafningj-
ar embættismannanna væru sjálf-
sagðir að vera með. Kaupmanna-
stéítin hafði líka, til skamms tíma,
hagnað af drykkjuskap þjóðarinnar
og ýtti vel undir. Þó einn og einn
úr hópnum lægi dauður áhjarninu,
félli í ána, sofnaði undir hellisskút-
anum eða króknaði undir húsvegg-
num, var ekki verið að fástumþað.
»Sjá þú sjálfur fyrir því,« sögðu
vitru mennirnir í austurlöndum end-
ur fyrir löngu.
Þegar svo meiri hluti þjóðarinnar
segir við þessa leiðtoga sína og
fyrirmyndir: Hingað og ekki lengra,
gægist úlfurinn út undan sauðar-
gærunni. Þeir, meiri háttar mennirn-
ir, verða að sýna það, að þeirhafi
ekki verið á skakkri braut. En bann-
lögin eru samin, samþykt, staðfest
og komast í fra'mkvæmd. Og hvað
skeður? Það þekkja allir, sem hafa
opin augu fyrir því sem fram fer í
kringum þá.
Þá er lögreglan í landinu. Vand-
ræði að þurfa að minnast á þá stétt
í sambandi við þetta mál, eins og
fáni hennar liggur þar lágt. Hún er
líka alin upp mitt í spillingunni;
hefir nærst af sama spenanum og
hinir höfðingjarnir. Þessvegna ekki
mikils að vænta úr þeirri átt, enda
lítið um stórvirki í herbúðunum þeim.
Það þykir ekki »passandi« að gjöra
»höfðingjana« opinbera að lögbrot-
um eða vítaverðu framferði. Steinn-
inn er til fyrir »ræflana,« síður við-
eigandi staður fyrir kjóla og lafa-
frakka. Svo er alt látið drasla. Þó
einstaka maður gjörist svo djarfur
að klaga þá brotlegu, er hængurin
hjá, að draga málið á langinn þang-
að til alt er horfið í gleymskunnar
dá. Embættis- og efnamennirnir virð-
ast vera frumkvöðlar bannlagabrot-
anna og lögreglan í landinu fram-
kvæmdalaus.
Hvað  á  nú  að   gjöra?  Afnema
bannlögin, segjaandbanningar.Herða
á bannlögunum segja bannmenn. Af-
nám bannlaganna kemur ekki til
mála, og ekki er einhlýtt að herða
á þeim — á pappírnum. Það hlýtur
að standa yfir nokkurra ára barátta
ennþá. Öðru meigin stendur fjöld-
inn með kröfu um jafnrétti og þjóð-
arhagsæld. Hinu meigin dálítill hóp-
ur af mönnum blindum af vana,
sjálfsáliti, þrjósku eða lítilsvirðingu
fyrir meðbræðrunum. Svo koma
nágrannaþjóðirnar hveraf annari og
gera áfengið landrækt hjá sér og
deilan um bannmálið hverfur úr
sögunni. Vilji þjóðin ekki bíða eftir
þessu, verður að koma hér á toll-
gæslu og reka suma lögreglustjór-
ana frá embætti. Skjót lagfæring á
þessu máli hlýtur að hafa þetta
hvortveggja í för með sér.
Og máske væri réttast  að   snúa
sér að því þegar í stað.
2. september 1917.
Halldór Friðjónsson
— frá Sandi. —
Spakmæli.
Hugsaðu um það, að þegar þú
fæddist voru allir glaðir, en þú grést
Lifðu svo, að allir gráti þegar síð-
asta stund þín kemur, og að þú
sért sá eini sem ekki hefir ástæðu
til að fella tár. Þá þarft þú ekki að
óttast dauðan hvenær sem þann
ber að.
Ed. Labonlaye.
Af þyrnum augnabliksins spretta
rósir minninganna.
Rasmus Nielsen.
Viljir þú snerta netlu, án þess að
brenna þig, þá taktu fast um hana.
Þegar eitthvað pínir þig, þá farðu
eins að, þá mun sársaukinn verða
minni.                              Baœ
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 155
Blağsíğa 155
Blağsíğa 156
Blağsíğa 156
Blağsíğa 157
Blağsíğa 157
Blağsíğa 158
Blağsíğa 158