12 Fostudagur 6. apríi 1979__he/garpásturinrL. __he/garpósturinn- Föstudag ur 6. apríl 1979 Hvað mótaði þin viöhorf i æsku? Ertu af pólitisku heimili? „Ég ólst upp á fátæku heimili og foreldrar minir voru fátækt fólk. Faðir minn stundaði verka- mannavinnu og sjómennsku og móöir mi'n gekk til allra verka. Eflaust hefur það haft nokkur áhrif á min llfsviðhorf að alast upp á sliku heimili". Fórstu fljótt að skipta þér af stjórnmálum? „Það má segja að min pólitlsku viðhorf hafi mótast mjög á tlma- bilinu frá 1930 til 1934. Það var þegar kreppan var að skella yfir og þeir margvislegu erfiðleikar sem henni fylgdu. Um þetta leyti voru talsverð átök i hreyfingu vinstri manna á lslandi og ég skipaði mér fljótlega í raðir þeirra sem lengra voru til vinstri. Um þetta leyti er Alþyöuflokkur- inn mjög sterkur I Neskaupstað og hafði meirihlutaaðstöBu I bæn- um". „Ég lenti nokkuð I hópi með tveim félögum minum sem gjarna eru nefndir I sömu andrá og ég, Bjarna Þórðarsyni sem lengi var bæjarstjóri á Neskaup- stað, og Jóhannesi Stefánssyni einum af helstu framámönnum Alþýðubandalagsins á staðnum. Við skipuðum okkur I hóp sósialista og mynduðum sósialistafélagið á Neskaupstað, áður en Sósialistaflokkurinn var myndaður. Sjálfur var ég aldrei i Alþýðu- flokknum. Nei, ekkiget ég sagt að ég hafi veriðStalInisti en ég geng fyrst I Kommiinistaflokkinn og var I honum I tvö eða þrjú ár þar til sósialistafélagiö var myndað". þetta 1956. Þá dettur Alþýðu- flokkurinn enn I sundur og vinstri armur hans gengur þá til liös við Alþýðubandalagið. í tvi- gang hefur þvi Alþýðuflokkurinn skipst upp til samstarfs við þá sem eru róttækari. Þetta hefur auðvitað gert það að verkum að Islenska Alþýðubandalagið er verulega ólfkt þvi sem róttækustu flokkarnir i nagrannalöndunum eru. Menn þar segja að Alþýðu- bandalagið sé i mesta lagi bara róttækur sósialdemókrataflokk- ur Víðtækur skoðana- agremmgur En af hverju gengur þá islensk- um vinstri mönnum jafn illa að vinna saman og raun ber vitni? „Það er nú svosum ekki sérls- lenskt fyrirbæri. Og þar sem eru margir hægri flokkar gengur þeim oft illa aö starfa saman". „Það er auðvitað enginn vafi á þvl að af islenskum stjórnmála- flokkum eru þeir skyldastir Al- þýðuflokkurinn og Alþýðubanda- lagið. En það er vlðtækur skoðanaágreiningur á milli þess- ara aðila um nokkur mál, sem mjög hafa sett svip sinn á is- lenska pólitik nú um langan tima. Þar tilnefni ég einkum og sér I lagi hersetumálið. Þar hefur okk- ar flokkur tekið mjög skarpa af- stöðu, að vera á móti erlendri hersetu I landinu. Alþýðuflokkur- inn hefur sömuleiðis tekið mjög ákveðna afstöðu, að þeir telja hersetuna eölilega og fiokkurinn styður hana. A sama veg er farið um þátttökuna I Atlantshafs- unnar og hvern annan en hitt er annað mál að það hefur orðið mitt hlutskipti að verða talsmaður flokksins ennþá meira á ýmsum öðrum sviðum. Vegna þess hvernig öll þessi pólitiska tilkoma og þróun hefur orðið varð ég mjög snemma að vtaka þátt I atvinnulifinu. Það hefur eflaust orðið til þess að ég hef gerst talsmaður flokksins meira en margir aðrir I atvinnu- málum og efnahagsmálum". Stoltastur af land- helgismálunum Hvaða málum á ferlinum ertu stoltastur af? „Ef ég ætti að nefna einstakt mál eðamálaflokka held ég að ég mundi minnast á afskipti mln af útfærslulandhelginnar. Þaðféll I minnhlut ifyrrivinstiistjórninni 1956 til 1958 að vera s jávarutvegs- ráðherra og það var á valdsviði hans að taka ákvörðun um út- færslu landhelginnar úr f jórum I tólf mllur. Þau átök eru ákaflega eftirminnileg.Og eg tel það strlð I sambandi við útfærsluna i tólf milur, hafa á slnum tima verið miklu stærra átak og miklu erfiðara viðfangs en þær útfærsl- ur sem átt hafa sér stað slðan. Þarna vorum viö virkilega að ryöja nýja braut, og urðum að standa I strföi við öfluga aðila, sem töldu nú heldur betur réttinn sin megin. Enda vorum við þarna að leggja undir okkur langsam- lega þýðingarmestu fiskimiðin við landið. Þau eru öll irinan þess- ara marka. Það vildi svo til að I slöari vinstri stjórninni kom það lfka I minn hlut að vera sjávariitvegs- ráðherra, og það var enn A vald- sviði hans að taka formlega ákvörðun að lýsa einhliða yfir stækkum úr tólf milum I fimmtiu milur. Eða svo langt sem þá var talið að samrýmdist okkar lög- um. Þávoru menn nefnilega með þessum fimmtiu milum, komnir útá ystu mörkhins almenna land- grunns, sem var viöurkennt þá. Ég held aö þessi tvö mál út- færslurnar 1958 og 1972, séu meðal allra þýðingarmestu mála sem ég hef tekið þátt I aö na fram I sambandi við islensk efnahags- mál og islensk landsréttindi." En hver eru þá þln stærstu póli- tlsku mistök? „Já. Það er nú kannski svo að menn eru ekki eins fúsir að telja slfkt fram til skatts, eins og hitt sem menntelja sér til góða. Ég á erfitt með að dæma hvar þau liggja. Mér finnst eins og þann tima sem ég hef verið virkur I politík, bæði I minni heimabyggð og eins á landsmæhkvarða þá hafi hlutur míns flokks verið góður. Að okkur hafi miðað vel áfram á mörgum sviðum. Nú ugglaust heföi okkur getað miðað betur áfram, og þar liggja kannski þau mistök sem maður hefur verið að gera. En það er er- fitt að sjá hvar þau liggja". Þetta þing sker sig úr Er mikill munur á pólitiskri baráttu nú og þegar þU varst að byrja? „Já, þaðermikill munur. Éger búinn að vera á þingi I 37 ár. Flest þing allra sem nú eru á þingi. Ég „Ég verð að segja að þetta siðasta þing sker sig á margan hátt úr, þó maður muni eftir ýmsu sem vakti athygli á sinum tima. En þetta hefur skorið sig úr vegna gjörbreyttra vinnubragða. Ég man varlaeftir þvl aðþaðhafi gerst að flokkar stæðu saman I rfkisstjórn, enhélduáfram stans- lausri stjórnarandstöðu hvor við annan og það á opinberum vett- vangi. Alveg eins og þeir væru ekki saman I stjórn. Ég man varla eftir jafn stórfelldum skoðanágreiningi og lýst hefur verið. Þá þykir mér mjög mikið bera á tilhneigingum, svo ekki sé meira sagt, tU þess, hjá þeim sem nú eru tiltölulega nýir á þingi, að vilja vera á forsiðum dag- blaðanna á hverjum degi. Það skiptir kannski öllu máli. Þó sjálfsagt sé að tala við blöðin og lofa þeim að segja frá þá er erfitt að ætla sér að ráða framúr erfiðum málum með samningum i almennum f jölmiðlum. Það þarf 'annan vettvang til að ræða mál- Sumir eru „efnilegir" Hver er skoðun þln á ungu stjórnmálamönnunum? „Það er talað um það eins og það sé eitthvert nýtt fyrirbæri að ungir menn séu að koma á þing. Það er mikill misskilningur. Ég var 28 ára þegar ég kom á þing sem sagt all miklu yngri en þeir menn sem nú kalla sig unga og eru margir um fertugt. Og ég man ekki betur en Eysteinn Jóns- son hafi verið orðinn ráðherra 27 Aðal forystumaður, en ekki ráðherra Hver er þin staða innan flokks- ins? „Ég tók að mér formennsku i flokknum eftir þrábeiðni minna félaga. Flokkurinn þótti i nokkr- um vanda þegar Ragnar Arnalds hætti sem formaður og ég lét und- an og tók að mér formennsku. En ég hef I iangan tima verið fyrst og fremst formaður þing- flokksins og hef þvi haft með að gera að vera talsmaður flokksins áalþingi. Þaðer fyrst og fremst á þvi sviði sem ég hef orðið að beita mér fyrir hönd hans. Um stöðu mina að öðru leyti má segja að þegar veriö var að mynda þessa stjórn sem nii situr var leitað til min og ég beðinn að vera ráðherra, en égneitaðiþvi. Ég er á þeirri skoðun að ungir menn ættu að taka við þessum erfiðu og starfsfreku verkefnum. Og þeir hljóta og eiga að taka við flokkn- um sem fyrst". Er ekki óyenjulegt aö formaður flokks og þingflokks sé ekki ráðherra þegar viðkomandi flokkur er I stjórn? „Þaö eru nú til dæmi um það. Ég minnist til dæmis Einars 01- geirssonar sem var lengi for- maður ílokksins og aðal forystu- maður, en ekki ráðherra. En hann var auðvitað einn allra áhrifamesti maður flokksins. Það er einkum í seinni tið að mér finnst hafa borið á þvi að al- menningsálitið telji að það séu allir þingmenn á harðahlaupum eftir þvl að verða ráðherrar, og að þaö sé undarlegt ef einhver er svo vitlaus að neita slfku starfi. En það er nú misskilningur. Bg hekl að þó eflaust sé einhver metnaður I sumum þingmöhnum, * þá eru þeir eins margir sem gera sér grein fyrir þvi að það er ekki vist að þeirra starf nýtist best með þvi að sitja á ráðherrastóli. Ég er búinn að prófa þessa stóla og þarf ekki meir". Vantar orkuna Hefurðu alla tiö haft skemmtun af pólitik? „Ja, ég vil nií kannski ekki segja aö ég hafi haft beina skemmtun af þvi en ég hef alltaf haft mikinn áhuga á stjórnmál- um. Hef satt að segja kunnað vel við mig i þvi aö f ást þar við verk- efni. Og ekki sett fyrir mig aö mæta á fundum hvar sem var og leggja mikið á mig á mörgum timum". Er áhuginn alltaf jafn mikill? „Ég segi það nú ekki að hann sé jafn mikill oghann var. Eg hef jú kannski áhuga en þá vantar bara orkuna sem áður var til að fylgja þessu eftir. Annars fer það ekkert á milli mála aö ég er búinn að vera nægilega lengi i þessu og að kominnertimitilaðaðrir taki við þessum ábyrgðarmiklu störfum sem ég hef. Það breytir að vlsu ekkiþviaöéghefáhuga áþvisem verið er að gera." Attu þér pólitiska hatursmenn? „Það hefur oröiö min reynsla að allir þeir sem ég hef kannski þurft að berjast mest við.ýmist I minu kjördæmi eöa á þingi hafa oröið allgóðir kunuingjar mlnir. Og ekkert hefur bent mér á að þetta væru minir fjandmenn". Kann vel við okkar þjóðfélag Hvernig kanntu við þig i okkar borgaralega þjdðfélagi? „Égkannvelvið mighérna. Ég sé hinsvegar eins og áður að það er margt i okkar þjóðfélagskerfi sem ég mundi hafa á annan veg. En ég kann vel við okkar þjóð- félag, mér líður vel I þvi og ég tel að þaö hafi verið að taka breytingum i rétta átt". Hvað finnst þér skemmlilegast að gera? „Það er nú alltaf að breytast frá ári til árs en lengi var það að lesa góðar bækur. En það er nú svo aðmin áhugamál eru velflest tengd við stjórnmálabaráttunaV Það er sagt þú ljúgir þegar þu setur á þig gleraugun. Hvað er hæft í þvi? „Jahá, það er þetta með gler- augun. E;g held að ég hafi haft al- veg normal sjón lengst af en svo kom auðvitaö að þvi á tilskildum tima að hún dofnaði. Þannig að ef ég þarf að lesa þá verð ég að nota gleraugu. Ég gerimikiðaf þviáalþingiað flytjami'narræðurblaðalaust. Ég tala uppúr mér. Og ég vil gjarna sjá fólkið sem ég er að tala til. Og þá duga min lestrargleraugu ekki. Ég verð að svipta þeim af. fog þarf hinsvegar að setja þau upp þegar ég þarf að lita á tölur eða einhver gögn sem ég þarf að styðjast viö. Svo þaö ber nokkuö mikið á þvi að ég flytji gleraugun Lúövík Jósepsson er önnum kafinn maður. Þaö er þolinmæðisverk að reyna að ná í hann í síma. Og hann sagðist ekki eiga mikinn tíma aflögu fyrir blaðamenn. Hann ákvað þó að hitta mig klukkan fimm einn daginn fyrir skómmu. Þegar til kom mátti hann ekki vera að þvíaðtala við mig. 'iæst var á daginn eftir klukkan ell efu. Hann kom kluktan hálf tólf hlaupandi. „Fyrirgefiði að ég læt ykkur bíða, strákar", segir hann og rífur sig úr frakkanum. Hann segist reyndar hafa nokkuð góða reynslu af blaðamönnum. „Þaö er helst í kosningabaráttu sem illa er farið með það sem maður segir, en þá eru það ekki blaða- mennirnir, endilega, sem ráða". ,/ Ég er búinn að vera svo lengi í þessari baráttu að mér er fyrir löngu orðið alveg sama um hvað fólk er að tala um mig og hvað skrifað er eftir mér. Ég er orðinn alltof harðhúðaður til að f inna fyrir þvi. Og ég tók upp þá reglu fyrir mörgum árum að lesa aldrei yfir það sem blaða- menn hafa eftir mér. Maður má bara ekki vera að því". „Þegar ég er ekki med kom fyrst inná þing 1942 og hef verið þar óslitið slöan. A þessu timabili hafa orðið gtfurlega miklar breytingar á alþingi og miklar sveiflur. Við höfum búið við það að hafa utanþingsstjórn, eins flokks stjórn og margra flokka stjórnir, hægri og vinstri stjórnir". emur mmn innri maa i Helgarpósturinn ræðir við Lúðvík Jósepsson ára, svo að ungir menn hafa sést á þingi áður. Ég vil nú ekki segja að ég hafi neina sérstaka vantrú á þeim. Ég býst við að það sé um þá eins og vill verða um þingmenn, sumir eru svona „efnilegir", og aðrir kannski ekki mjög. Hitt er aftur meiri spurning: Hvaða vinnulag er það sem menn taka upp? Er það eitthvað nýtt? Stund- um halda þeir sem eru að koma inná þing að hægt sé að gjör- breyta öllu með einu handtaki. Það hefur meðal annars verið mitt hlutskipti & alþingi að benda ýmsum af þessum ungu mönnum á að þetta sé ekki alveg eins áuðvelt og þeir vilja halda. Þeir. lögðu til dæmis fram tillögu um það sumir aö breyta störfum þingsins i' þá átt að hafa eina þingdeild, og þá mundi allt ganga mikið betur. Ég hef bent á að þá sé alveg óhjákvæmilegt að breyta ýmsu ööru varðandi starfshætti þingsins. Beinlinis öllu vinnu- fyrirkomulagi. Ég held að þó þeir séuekki bún- ir að vera á þingi nema I svona sexeða sjömánuðiþá sjái þeir að þetta verður ekki gert án þess að annað fylgi með". r- til. Og sé það svo að mónnum finnist að ég kynr.i aö segja ósatt þegar ég set gleraugun upp, þá hlýtur það að vera vegna þess aö eg er aö lesa af opinberum gögn- um sem ekki geyma sannleika. Þá eru það einhverjir aðrir en ég sem hafa búið þetta tii. En þegar ég er ekki með gleraugun þá tala • ég beint uppúr mér. Þá kemur minn innri maður fram". —GA Róttækur sósíaldemó- krataflokkur Þú hefur alla tið verið þing- ræðissinni? „Já, það fer ekkert á milli mála. Að þvi leyti hefur okkar flokkur kannski verið frá- brugðinn þeim sem lengst hafa verið til vinstri I nágrannalönd- unum, aö hann hefur alltaf barist fyrir margra flokka kerfi og eins aðhér yrði aðveraum þingræðis- lega breytinguá þjóöfélaginu I átt til sosialisma að ræöa". Afhverjueiga sósialistar svona miklu fylgi að fagna hér á landi en aftur kratar á hinum norður- löndunum? „Menn verða að hafa vissar staðreyndir I huga þegar þessari spurningu er svarað. Arið 1938 verður sii breyting í Islenskum stjórnmálum að myndaöur er nýr flokkur þegar vinstri armur Alþýöuflokksins geng- ur til samstarfs við komm- únistana og myndar Sósial- istaflokkinn. Afur gerist bandalaginu. Við höfum tekiö mjög skarpa afstöðu gegn þvi, en Alþýðuflokkurinn hefur tekið af- stöðu þveröfugt við það. Þessi mál hafa auðvitað skilið ansi rhikið á milli flokkanna. Aftur á móti má segja aö er-> fiðara sé að finna greinilega linu sem skilur á milli stefnu Alþýðu- flokksins og stefnu Alþýðubanda- lagsins i innanlandsmálum, þó átók hafi verið milli flokk- anna og keppni. En reynslan er auðvitað sú að þeim hefur gengið illa að vinna saman, nema á tlmabili I verkaiyðshreyfing- unni". Herstöðvarmálið hefur af mörgum verið talið þér til lftils hugarangurs. Þú ert þó her- stöðvarandstæðingur? „Það má náttUrulega segja um mig eins og aðra að það eru vissir málaflokkar sem maður tengist meira en öðrum. Afstaða min til hersetunnar og til aðildar að NATO er alveg I samræmi við af- stööu flokksins. Eg tel mig alveg eins mikinn andstæðing herset- Viðtal: Guðjón Arngrímsson Myndir: Friðþjófur Helgason
Beinir tenglar
