18 Fostudagur 6. apríi 1979__helgarpósturínn— Tvær góðar fyrir f ullorðna Þjóðleikhúsið: Stundarfriöur eftir Guömund Steinsson. Leikstjórn: Stefán Baldursson. Leikmynd og búningar: Þórunn Sigríöur Þorgrimsdótt- ir. Aðalhlutverk: Helgi Skúlason, Kristbjörg Kjeld, Siguröur Sig- urjónsson, Lilja Þorvaldsdóttir, Guðrún Gfsladóttir. Guðmundur Steinsson teflir á tæpasta vaö i nýju leikriti sinu. Kringum mjög einfalda hug- mynd spinnur hann fábrotinn texta, og hvort tveggja verður svo grannur þráöur aö maöur undrast að sýningu iokinni að þær eruof uppteknaraf sjálfum sér. Sjálfsmorðstilraun og dauðsföll munu ekki snerta þær — nema þær eigi sjálfar i hlut. Það sem rlöur baggamuninn er skinandi vönduð leikstjórn og sviðsetning. Samvinna leik- stjóra, leikmyndasmiðs og leik- ara hefur verið meö afbrigðum góð — og ber rfkulegan ávöxt. Og ekki spillir fyrir tónlistin sem Gunnar Reynir Sveinsson hefur valið og tengt leikhljóð- um. Um einstaka leikara er engin ástæða til að fjölyrða. Þarna koma saman þrjár kynslóðir hið minnsta (Þorsteinn 0. og Guð- björg i aukahlutverkum) og Stundarfriður hann skyldi ekki slitna og að yfirleitt skyldi verða nokkur sýning — en það varð. Og ekki bara það, heldur ein allra besta sýning leikársins, allt i senn skemmtileg, lifandi, afhjUpandi og áleitin. Og þetta er ekki svo litið, eða hvað? Hugmyndin er einföld: 1 fáum og ýktum dráttum er okkur sýnd streita samtiöarinnar og hvernig hún leggur heimili og hamingju i rúst. Samræðurnar eru hversdagslegar og inni- haldslausar, einsog vera ber. í þeim skapast litil spenna og engin átök — til þess er hver of upptekinn af sjálfum sér. At- burðarásinerað visuliflegri, en þó ekki sérlega dramatisk — af þeirri einföldu ástæðu að hún hefur litil sem engin dhrif á per- sónurnar — aftur vegna þess að samvinna þeirra er til fyrir- myndar. Þar með veröur lfka framlag hvers einstaklings til fyrirmyndar. Það er sennilega engin hætta á öðru en Stundarfriður fái þá aðsókn sem hann á skilið. Hitt væri þó enn mikilvægara, ef sýningin gæti orðið okkur, is- lenskum streitusjúklingum, hvöt til þess aö ganga ekki lengra á braut vitfirringarinn- ar, heldur snúa við — áður en það er um seinan. Sá veruleiki sem Guðmundi Steinssyni tekst að afhjúpa með satiru sinni er hryllilegur (og sannur). Afleið- ingar hans pó enn hryllilegri: andlegt skipbrot og tilfinninga- legt hrun. Megi Stundarfriður ekki aöeins veröa kassastykki fyrir leikhUsið heldur einnig lærdómur fyrir leikhússgesti. Steldu bara milljaröi Leikfélag Reykjavfkur: Steldu bara milljarði eftir Fernando Arrabal. Þýðing: Vigdis Finnbogadóttir. Leikstjórn: Þórhildur Þorleifs- dóttir. Leikmynd og búningar: Steinþór Sigurðsson. Aðalhlutverk: Steindór Hjör- leifsson, Þorsteinn Gunnarsson, Soffia Jakobsdóttir, Valgerður Dan og Guðrún Asmundsdóttir. Þaðer afskaplega freistandi að gera nokkurn samanburð á þeim nútimalegu ádeiluverkum sem leikhúsin bjóða okkur nú siðast, Stundarfriði Guðmundar Steinssonar og heimsádeilu Arrabals, Steldu bara milljarði. A ýmsa lund er vitanlega óllku saman að jafna. Þótt Guðmund- ur leiki sér að ýkjum, gengur hann aldrei jafnlangt og meist- ari absúrdismans, Arrabal. Hins vegar kann aftur að verða mikill styrkur fyrir Stundarfrið að höfundur hans gengur út frá islenskum veruleik, og þess hússgestum reyndar að góðu kunnur. Skemmtiferð a vigvöll- inn, Fando og Lis, Bilakirkju- garðurinn (sýnduraf Herranótt, ekki „leikflokki Menntaskólans við Hamrahllð" eins og segir i leikskrá) — allt eru þetta verk sem við minnumst með ánægju — blandinni hryllingi. Þvl ein- mitt hryllingur nUtímalífsins er viðfangsefni Arrabals— eins og reyndar flestra meistara fárán- leika-leikhUssins. Sýning LR á Steldu bara milljarði er að sumu leyti ágæt. Þar bregður fyrir afburðaleik (t.d. hjá Þorsteini Gunnarssyni, sem enn sýnir ágæti sitt), sviðs- mynd er kostuleg, sum leikat- riöi drepfyndin (t.d. dans nunn- anna og nautabanans, eða þá peningatöskurnar sem hverfa). En þrátt fyrir það er hætt við að ádeila verksins fari dálitið fyrir ofan eða neðan islenskan garð. Eitt er þar hið kaþólska eða and-kaþólska viðhorf. Ég er hræddur um að íslenskir áhorf- Leiklist eftir Heimi Pálsson vegna horfur á að ádeila hans verði sannari og alvarlegri I meðförum islenskra leikara en hin kaþólsk-rómanska ádeila Arrabals. Arrabal 'er i'slenskum leik- endur eigi ekki auðvelt með að setja islenska triíarhræsni inn I staðhinnar kaþólskusemþarna er deilt á. Annað er fjármögnun visindarannsókna. í landi þar semekkier einusinni varið fétil að kanna brýnustu viðfangsemi islenskra visinda, er hætt við aö ádeila á stórkapitalismann bak við visindarannsóknir fari hjá garði. Það sem þá stendur helst eftir er ádeila Arrabals á bylt- ingarseggina sem láta svæfast þegar þeim er visað á að fjalla heldur um vistfræðina. SU adeila hittir áreiðanlega I mark. í sjálfu sér held ég lfka að verk Arrabals beri I sér ofurllt- inn smiðagalla, sem hafði slæm áhrif a sýninguna. Eins og rétti- lega segir I leikskrá, er það jafnan einkenni absiird-verka að persðnur þeirra eru fremur týpur eneinstaklingar. Þetta er alvegljóstlfyrrihluta verksins. En eftir hlé bregður Arrabal allt I einu a það ráð að birta okkur sýn i „manneskjuna" bak við týpuna. Og þar með verður a verki hans stllbrot, sem ekki tókst að sigla fram hjá i Iðnó. Afleiðingin varð m.a. sil að sýn- ingin hægðiá sér (hraðinn hafði annars verið til fyrirmyndar), og náði sér ekki á strik fyrr en alveg í lokin. Með annars konar leikstil hefði kannski verið hægt að sigla milli skers og báru. Steldu bara milljaröi er að þessu slepptu ágætt skemmti- verk. En samanburðurinn við Stundarfrið er þvl ekki hagstæð- ur. Meginatriði er þar áreiðan- lega það sem íað var að hér að framan:- Annað verkið sækir mynd sina I islenskan veruleik. Tök islenskra leikara á þvi verða þess vegna sönn og sann- færandi. Hitt verkið er fram- andi, tökin á þvl verða miður sannfærandi. Og þá kemur fyrir ekki þótt um sé að ræða heims- frægt skáld. Leiklist hverrar þjöðar hefur ævinlega risið hæst þegar hún hefur fengist við sinn eigin veruleik. Sé nóg framboð á islenskum leikritum er þvi eng- in ástæða til að hlaupa yfir sjó- inn eftir verkefnum. Og íslensk- ir leikhússgestir hljóta að f ara að gera háværar kröfur til þess að leikhúsin einbeiti sér að þvi aðhlú að þeirri grósku sem hef- ur komið i ljós I innlendri leik- ritunásiðustumisserum. Þegar ný lægð kemur þar, getur svo verið gott að leita hugmynda að utan. og aðrar tvær fyrir börn (og fullorðna) Alþýðuleikhúsið — Sunnandeild: Nornin Baba-Jaga eftir Jevgeni Schwartz. Þýðing: Ingibjörg Haraldsdótt- ir. Leikstjórn: Þórunn Sigurðar- dóttir. Leikmynd og biiningar: Guðrún Svava Svavarsdóttir Söngtextar: Asi I Bæ. Tónlist: Eggert Þorleifsson, Ólafur örn Thoroddsen og Asi I Bæ. Nefhiö Jevgenl Schwartz er far- ið að koma býsna oft fyrir I Is- lensku leikhuslifi um þessar mundir — ogmá reyndar segja að bestu leiksýningar sem ætl- aðar hafa verið börnum á sið- ustu árum hafi tengst þvi á ein- hvernhátt. Schwartz var reynd- ar einn þeirra listamanna sem Jósep Stalín og félagar tóldu hættulega þjóðinni, og verk hans voru um skeið bönnuð, að þvi er lesa má I handbókum. Þetta má sjálfsagt skýra. Góð lister ævinlega framsækin, leit- ar aöeinhverjubetra og fegurra en þvl sem kringum listamann- inn er, og þess vegna er góð list alltaf hættuleg ráðandi stétt og LEIKFELAG REYKJAVÍKUR ^ Llfsháski: Guðmundur Pálsson \og Sigriður Hagalfn. SKALD-RÓSA I kvöld kl. 20.30, skírdag kl. 20,30. næst siðasta sinn LtFSHASKI laugardag kl. 20.30, miðvikudag kl. 20.30 örfáar sýningar eftir STELDU BARA MILLJARDI 9. sýn. sunnudag kl. 20.30, Brún kort gilda 10. sýn. þriöjudag uppselt SIÐUSTU SÝNINGAR FYRIR PASKA Miöasala 1 Iðnó kl. 14-20.30. Simi 16620. RÚMRUSK RÚMRUSK RÚMRUSK MIDNÆTURSÝNING í AUSTURBÆJARBtÓI LAUGARDAG KL. 23.30 NÆST SÍÐASTA SINN MIÐASALA I AUSTURBÆJ- ARBIÓI KL. 16-21. SIMI 11384. hugmyndafræði. Og þar eru Sovétriki Stallns engin undan- tekning. Sagan um nornina Baba-Jögu er ævintýri af gámalli og góöri gerð. Schwartz tókst hins vegar aö gefa þvifélagslegaviðmiðun, jarðneska hliö, með þvi að gera nornina að tákni arðræningians og Vassilisu vinnusömu að full- trúa hinna heilbrigðu einstakl- inga. Þetta er svosem ekki af- skaplega frumlegt, en þegar vel er úr unnið virðist einmitt auð- veldara að gera börn meðvituð um umhverfi sitt og veruleika fyrir tilstyrk ævintýrisins en með hinum harðhnjóskulegu raunsæisbókmenntum sem nú um skeið hafa verið i mikilli tisku. Þess vegna eiga ævintýr- in í myndbreytingum Schwartz fullgilt erindi við okkur hér og nú, þó svo þar hafi upprunalega verið miðað við annan veruleik en hér. \ 1 ljósi þessa er verkefnaval Alþýðuleikhúss harla gott. En betur má : Liggur ekki næst fyr- ir að fá til snjallan islenskan höfund aö snúa islensku ævin- týrunum i leikrit meö sama hætti. Hvernig væri t.d. að velta fyrir sér Loðinbarða-sögninni? Hverter það afl nú sem heimtar börnin af fátækum foreldrum? Hvernig verður sigrast á þvl? Það hefur stundum veriö slæmur galli á leiksýningum fyrir börn hér sem annars stað- ar, að menn hafa likt og gefið sér að um börn sem áhorfendur gildiallt aðrar reglur enfullorð^ ið fólk. Þetta hefur leitt af sér hávaðasamar og ýktar sýning- ar, sem oftast hafa verið býsna sneyddar öllu listrænu gildi. Það er vel, ef þetta viðhorf er að r. jffi\ IV WÆ y%£.: ^'T"' BL*^ < * ~5 %5^ Nornin Baba-Jaga breytast, eins og sumt bendir til. Ég nefni aðeins skemmti- lega sýningu ÞjóöleikhUssins i fyrra á öskubusku, sýningu Leikfélags Kópavogs á Snæ- drottningunni — og nu sýningu Alþýðuleikhúss á Norninni Baba-Jaga. Það er engin ástæða til að fara i mannjöfnuð eða sýn- ingajöfnuð hér, til þess eru allar aðstæður of ósambærilegar hjá þeim þrem leikhusum sem um ræðir. En öll áttu þau það sam- eiginlegt I þessum dæmum að leggja aherslu á viröingu fyrir börnum sem áhorfendum, taka þau alvarlega sem njótendur Ústarinnar — og þar skilur milli feigs og ófeigs. Listræn fágun er meginstyrk- ur sýningarinnar á Norninni. Þar hafa allir lagst á eitt, og út- koman er öllum aðstandendum til mikils sóma. Leikararnir eru samtaka um að sýna stillingu, hversu mjög sem hlutverk bjóða upp á ærsl og afkáraskap. Tón- list og flutningur hennar er a sama báti, þar er hófstillingin látin ganga fyrir. Og þegar við bætast listaverk GuðrUnar Svövu i bUningum og sviðs- mynd, verður allt harla gott. Þessisýning er mikill sigur fyr- ir AlþýöuleikhUs — Sunnan- deild, og þar með sýning sem á erindi við alla, jafnt börn sem fullorðna. Og þá er sjálfsagt að taka undir það sem oft hefur verið sagt: Barnasýning sem ekki á erindi við fulloröið f ólk er aldrei góð sýning. Leikbriiðuiand sýnir að Fri- kirkjuvegi 11: Gauksklukkan eftir Sofflu Pró- kofievu. Þýðing: Hallveig Thorlacius. Leikstjórn: Briet Héðinsdóttir. Brúður: Hallveig Thorlacius og Helga Steffensen. Fyrst veriðer aö tala um barna- leikhUs, er sjálfsagt aö benda mönnum á að sýning Leik- brUðulands aö þessu sinni á Gauksklukkunni er snoturt listaverk, sem uppfyllir einmitt þær körfur sem að framan voru gerðar um hófstillingu og vönd- uð vinnubrögð. BrúðuleikhUs á sér að visu skamma sögu hérlendis, en þróun þess hefur verið þeim mun örari a siðustu misserum. Það er verulega ánægjuleg framför i sýningum þeirra félaga i LeikbrUöulandi, og með þessari sýningu fæ ég ekki betur séð en þær séu að gerast fullgildir listamenn á sinu sviði. Og ekki spiUir bráð- falleg umgjörð sem Snorri Sveinn Friðriksson hefur gefið verkinu.
Beinir tenglar
