22 blacfamacfur í einn dag. Föstudagur 6. apríl 1979 —he/garpósturínrL. Helgarpósturinn mun i framtiöinni gefa samborgurunum kost á afi gerast blaöamenn eina dagstund og taka fyrir efni sem þeim eru hugleikin. Það er Berglind Ásgeirs dóttir fulltrúi I upplýsinga- og menntadeild utanrikisráðuneytisins sem riour á vaöiö og tekur hún fyrir Kennarataliö nýja en Berglind hefur verio altekin af ættfræði og ættartölum allt frá þvi ao hún komst fyrst I kennaratalið gamla, tlu ára gömul. „Pennaietin íslenska er mesti dragbrturinn" Um 50.000 íslendingar koma fyrir í nýju kennaratali sem er í burðarliðnum Ólafur er enginn nýgræðingur i samningu slfkra rita og vann ao langmestu leyti einn gamla kennaratalið, sem kom út i sex heftum á árunum 1956 — 1962. Þar skrifaði hann æviágríp hvorki meira né minna en tæp- lega f jögur þiisund og tvö hundruBmanna semlokið höfðu kennaraprófi og/eða fengist viö kennslu einhvern tlma ævinnar. Hann hefur frá þvi á unglings- arum haft geysilegan ðrhuga á ættfræði og unnið niikið ' t|ö þeirri fræöigrein og er'; raWor- maöur Ættfræðifélags|ns. Þá má geta þess, að hann hefur kennt 60 nemendum ættfræöi á námsskeiðum hjá Námsflokk:- um Reykjavikur á uhdanfömV um tveimur árum. ! Islendingar eruliklega öðj þjóðum iðnari við ab ge ættartölur og nii i vaxandi ritmeðæviágripum maona sömu starfsmenntun, sSe.f' fræðingatal, guðfræðin vélstjóratal o.sfrv. Rit njóta mikilla vinsælda og sögn boksala seljast þau gja an upp á örfáum árum. Þaö hins vegar óvist að allur sá fjöldi sem nýtur þess að lesa þessi rit geri sér grein fyrir þeirri miklu nákvæmnisvinnu sem liggur að baki slikri útgáfu. Gera menn sér til dæmjs I hugarlund hversu mörg'ártöl eöa dagsetningar eru ilriti sem rekur~æviágrip 8 — 9000manna, eöa þvi hversuerfitt það kann að vera að hafa upp á fólki sem flust hefur yfir tgU&yiJhnöttinn? Þúsundir kennará við á 20 árum Kennarataliö hefur óneitan- lega nokkra sérstöðu meöal annarra rita sem greina frá á- kveðnum starfsstéttum, fyrst og fremst vegna þess, að gtfurleg- ur fjöldi fólks kennir um lengri eða skemmri tima án þess að hafa lokiö kennaraprófi. Það er þvf a ugljóst að mikil vinna þarf aö fara fram áður en unnt er að senda lit spurningalista, þar sem menn fylla tít æviágrip sitt. Undirbúningsvinna að út- komu Kennaratalsins hófst vet- urinn 1976 — 1977, en þá voru skráð og sett á spjöld nöfn allra þeirra, sem lokiðhöföu prófi frá kennaraskólum landsins frá þvi eldra Kennaratalið kom út og reyndust þetta vera nokkuð á þriðja þúsund manns. Þá var leita.st við að skrá nöfn allra þeirra sem kennt höfðu á þessu tlmabili en voruhættir og siðast en ekki sist nöfn þeirra sem kenndu þennan vetur.Nokkrum erfiðleikum bundið var að afla upplýsinga um þá sem annast kennslu án þess að hafa lokið kennaraprófi. Sömu sögu var aö segja um marga þa sem annast stundakennslu, en það er að stórum hluta kennarar sem hafa ekki aflað sér kennararétt- inda. Aðsögn ólafs reyndist það óvinnandi vegur að ætla sér að ná til allra þeirra sem aðeins höfðu fengist við slika kennslu einn vetur, en hins vegar var lögð áhersla á að ná til þeirra sem verið höfðu við stunda- kennslu um árabil. Það reyndist erfitt að afla upplýsinga um þá sem fást við einkakennslu og sagði Olafur að miðað hefði verið við það að ná til þeirra sem væru með ein- hvérs konar skólahald, en varð- andíaðra.sem hafae.t.v.fáeina einstaklinga i aukatimum, var ekkert aðhafst. Aðspurður kvaj__ferf utLekki treysta sér til; hversu mðrg, é^ kennáratalinu, éf svöruðu sem haft héfur vé samband við. Auk þeirra nýj könnara sem útskrifast hafa Í'r3 þvi að gamla Kenara^al^ út mun váRJ^f, liréttindalaus íá gleýmá egar umfang kennaratars-v insíer athugaö, að auk foreldra ejnnig getið um ma ptjgtfáfpreldra og i. Það er } SfFúle !JafnVelsíiil^uOOO, manna komi ^fyrir Ijjjtími. .ját f jpSafur vinnuc^pi að verkinu Æ*mr Siðastliðinn yetur voru sendir út spurningalisÁí I hina ýmj skóla landÖtt#rsamkvæmt þj listum sem ólafur hafði ú|T' Þess má geta að Sigurð Gunnarsson, fyrrum skólaí stjóri, aðstoöaöi_'laf nokkuð í jólanna _J><- fylltum seðluhulP" að ýta á eftir kennurum" svara. Þaö mun vera misjaf hvernig þetta hlutverk hefur veriö rækt, en margir kennarar eru mjög áhugasamir um út- komu Kennaratalsins og gera sér grein fyrir þvi, að verkið vinnst aldrei fullkomlega nema kennarar séu sjálfir lifandi og áhugasamir um að allir sem fengið hafa spurningalistana út- fylli þá. Spurningalistarnir voru sendir beint til háskólakennara og einnig þeirra sem látið hafa af kennslu, en I mörgum tilfell- um reyndist mjög erfitt að hafa upp á þeim. Nokkuð hefur verið stu&st við listalifeyrissjóðanna i þessari leit, en ólafur benti á það, að sá galli væri þó á þeim til þessara nota, að þar væri fyrra starfsheitis lffeyrisþega ekki getið. Hagstofan mun hafa reynst einna drýgst þegar leitað hefur verið fanga varðandi kennara sem erfitt hefur verið að hafa upp á. Miklir örugleikar eru á að komast að þvl, hverjir ýmsir þeir aðilar eru, sem komið hafa nálægt stundakennslu, þar sem skólarnir hafa oft aöeins nafn viðkomandi og árið sem hann eða hún kenndi. f skrám hinna ýmsu skóla koma þvi iðulega fyrir sömu nöfnin, sem ekki er þó vitaö um hvort er einn og sami maðurinn%Þaö getur iöu- lega veriö erfitt að skera úr //Ættfræði- og mannfræöiáhugi er tvímælalaust meiri nú en fyrir 50 árum, en það sém tefur út- j komu hins nýja kennaratals er fyrst og fremst ! seinfæti manna viðað svara útsendum spurninga- jj' listum. Fólk hefur yfirieitt tekið erindi mítiu vel, I en þegar senda á skrifleg svör vandast fpjítið. 1 Kennaratalið verður aldreiþað heimildarrit Isem I því er ætlað að vera nema ^til komi virkur pMigi * kennaranna sjálfra," sagðt ölafur Þ. KriJtfáns- , json, jfyrrum skólastjór-i í 'Ffensborg, þega^íégÉ )rædd| við hann um undirbúnlhg nýs kennaratals -. sem væntanlega liturdagsins liós innan fárraára.'S ' ,*» V - - f * ' þessu og sagði ðlafur a . -væru^a__tði)rigðin frá þvi J Ddírbtiningi ____ hefði tt nægt að ná manni tir hverjum árgS einum kennara Ur hverjfl skóla til aögreiða úr vandamál- um sem komu upp. Fjölgun landsmanna á þessum tuttugu árum gerði það hins vegar að verkum aö slikt væri nær ó- gjörlegtogþviyrðiaðleita ávit stofnana og fletta upp I skrám til samanburðar. A Fræðslu- málaskrifstofunni hefðu veriö menn á árunum milli 1950 og 1960 sem þekktu til nærfellt allra kennara landsins, en þvl væri af eðlilegum ástæöum ekki lengur fyrir aö fara. Tilgangur kennaratals- ins Ólafur sagði, að fyrstu spurningalistarnir hefðu borist inn á siöastliönum vetri, en þó alls ekki nægilega margir. Það þyrfti þvi að gera mikið átak til að ná þeim inn áður en skóla lýkur I vor. Meginástæðan fyrir þvl, aö skil á listunum mega ekki dragast er sú, að með þvl er verið að rýra gildi æviágripa þeirra sem fyrstir voru til að skila. Kennarar ættu þvi með hliðsjon af þessu að setja hið fyrsta æviágrip sitt á blaö og skila. Jafnframt væri æskilegt að þeir athuguðu hvort sam- kennararnir væru einnig búnir. Þá væri ekki siður áriðan'di aö iust meðþv gnett'ihgjár, ígist hæébÆÍð kennslu, íengið^ ej'ðuf-C Það væn vegar'mísskjiningur sem befði orðið hja ymsum ui j.r variorðiðofseintaðsí mgrlpin ficr-u ekk pr—¦ Itoafyrr enskil v^ orðinnT_I KennarataliC hlutverki sem þvT Aðspurður kvaðst ÖlaT á Kennarataliö sem ættræði-7' mannfræði- og félagsfræðirit. Eitt af þvi sem það ætti að geta svaraö væri hvaða námsleiðir það fólk hefði farið sem fengist við kennslu, enda j)ótt kennara- talið kæmi ekki til með að segja hverjir væru góðir kennarar. Tveir menn gætu hafa lokið ná- kvæmlega sömu prófum og verið jafnlengi við kennslu, þótt þeir væru ákaflega misjafnlega til kennslu fallnir. Ölafur sagðist álita, að hið nýja Kennaratal myndi leiða I ljós að meðalaldur kennaraværi nú mun lægri en hann hefði verið og ennfremur að hlutföllin á milli karlkyns- og kvenkyns- kennara væru gjörbreytt frá þvi eldra ritið kom út. I gamla Kennaratalinu voru æviágrip 2779karlaog 1405kvenna. Hann sagðist ekki vita til þess, að gerðar hefðu verið neinar tölu- legar úttektir byggöar á þeim upplýsingum sem þar væri að finna, en aö sinum dómi væri hægt að framkvæma ýmsar athuganir á stöðu og högum kennara Ut frá Kennaratalinu. Ölafur, sem er annar ritstjdri Arsrits Sögufélags Isfirðinga, helgar útgáfu hins nýja Kennaratals allan þann ti'ma semhannhefur aflögu. Sú vinna sem fer fram er unnin án nokk- urra styrkja. ólafur tók það hins vegar skýrt fram að ekki hefði yeriö sótt um neina fjár- hagslega aðstoð. Samband islenskra barnakennara (nú Félag grunnskólakennara) styrkti hins vegar gömlu út- gáfuna með þvi að sjá um dreif- ingu spurningalistanna. Það er þvi óhætt að þarna er unnið mikiðog fórnfúst starf, sem þvi aðeins ber árangur að kennarar sjálfir sýni lit. Þegar spurningalistarnir ber- ast Ólafi byrjar hann á aö yfir- fara þá og bera saman við aðra. Ef kennari telur til dæmis upp ættingja sem eiga að vera I Kennaratalinu þarf að atliuga það sérstaklega. Komi I Ijós að allt standi heima, þannig að Ólafur þurfi ekki að titvega neinar upplýsingar I við- komandi æviágrip, vélritar hann það upp og gengur frá þvi til setningar. Það er hins vegar ekki alltaf sem hlutirnir ganga svona auðveldlega fyrir sig. Hann nefndi sem dæmi, að sér hefðu nýlega borist i hendur æviágrip háKsystra, sem ekki bæri saman um fæðingardag og fæðingarár föður sins, Þetta þýddi að grennslast yrði fyrir um það, hver væri réttur fæðingardagur mannsins. Það berast alltaf öðru hvoru uppörvandi upplýsingar og netndi Olafur sem dæmi, að sér hefði nýlega verið sendur út- ^lltur spurningalisti frá kenn- ra I Kópavogi. í bréfinu var ^nfremur að finna æviágrip ímu viðkomandi kennara, em lengi var handavinnukenn- [ari vestur á fjörðum. Gamla konan var dáin fyrir alllöngu, i hennar hafði ekki verið getið gömlu útgáfunni. Ólafur /aðst ekki hafa haft hugmynd am það hvar hann gæti leitaö fupplýsinga um hana. Við ættfræðiiðkanir frá fermingu Ólafur lætur þaö ekki á sig fá þótt landsmenn séu fremur pennalatir og heldur ótrauður á- fram við það að ná inn æviá- gripum kennara. Það er óhætt að fullyrða, að það leggur eng- inn út I slíkt þrekvirki, sem út- igáfa Kennaratalsins er, öðru- ^visi en hafa brennandi áhuga á viðfangsefninu. Hann veit lika kem er, að þegar það kemur út |erður það óþrjótandi upp- pretta hvers kyns fróðleiks, (ki aðeins um kennarana Ifilfa, heldur og um þjóðllfið á prjum tíma. ittfræðiáhugi Ólafs er ó- [kvandi og hann mun ekki , deigann siga. Hann kvaðst komist i kynni við ritið amannsævir I kringum |ngu ogsiðan hafi ættfræöi \nnfræði verið eitt helsta a _>a! sitt. Eitt er vlst, á- amirlesendur biða með ó- þreyju útkomu Kennaratalsins og eru þvi þakklátir mönnum eins og ólafi, sem sagði undir loksamtals okkar: „Ég ætlaði mér aldrei að fara i það að vinna annað Kennaratal, enda gerði ég mér grein fyrir þvi hversu óskapleg vina það yrði. Það var hins vegar fyrir þrýsting forsvarsmanna kenn- arasamtaka og titgefanda rits- ins, Baldurs Eyþórssonar I Odda, sem ég lét tilleiðast. Þeg ar hafist var handa við undir btining gömlu útgáfunnar viss- um við ekki hvaö viö vorum aö fara út I og þannig held ég að sé með marga þá, sem vinna slik heimildarrit og Hklega væru þau ekki svo mörg sem raun ber vitni, ef menn heföu ævinlega gert sér grein fyrir því hvers konar vinna væri framundan." Bergiind Ásgeirsdóttir ræðir við Ólaf Þ. Kristjánsson fyrrum skólastjóra
Beinir tenglar
