h^lgsrpÓ^turínn Föstudagur 1. ágúst 1980. .....bað var mikil gæfa aö svo staðfastur maður sem ólafur Jöhannes- son skyldi sitja i fyrirrúmi þegar islenskir berserkir vildu gera strandhögg á Jan Mayen..." FAIR, FATÆKIR OG SMÁIR Stundum verður mér hugsað til þess hvilik gæfa það er fyrir heimsbyggðina, að við Islend- ingar erum jafn fáir, fátækir og smáir og við segjumst einatt vera þegar hagsmunum okkar er ógnað eöa við eigum að taka þátt i alþjoðlegu menningar-eða hjálparstarfi. Þessi hugsun sótti mig sérstaklega heim þegar Islenzkir nútimavlkingar tóku að boða yfirráö „okkar" yfir eyju langt Ut i hafi sem heitir Jan Mayen og vildu ólmir hefja landvinninga að hætti feðra þeirra frækinna sem urðu hetjur I rómantlskum sögum með þvi að höggva friðsama bændur og gamalmenni. Auðvitab beittu þessir nýju vikingar fyrir sig þeim rökum sem heimsdrottn- arar hafa gripið til þegar þeir Heimir Pálsson — Hraf n Gunnlaugsson — Jónas Jónasson — AAagnea J. Matthias- dóttir— Páll Heiðar Jónsson — Steinunn Sigurðardóttir—Þráinn Bertelsson | Hringborðið >l dag skrifar Hrafn Gunnlaugsson „...1 þorskastriðinu voru skemmdar kartöflur oftast skæðustu sprengikúlurnar..." ásælast lönd sem þeir vilja eigna sér sögulegum rétti, eins og maðurinn með yfirvara- skeggið gerði. En það virðist ekki sama hver á sögulegan rétt sinn að reka þvl þessir hinir sömu vikingar ráku upp rama- kvein þess fátæka og smáa þegar Bretar þóttust eiga hér söguleg réttindi til fiskveiöa og vildu verja þau. Herskáustu vikingarnir vildu ekki heyra á rétt Breta minnst, en aðrir vildu fara meö meiri friði. Uröu þau öfl ofan á og I þorskastrlðinu voru skemmdar kartöflur oftast skæðustu sprengikúlurnar. Höfundur þessarar greinar er enginn sérfræöingur i söguleg- um rétti, en minnir þó að hafa lesið i skdlabók að breskir duggarar hafi veitt hér við land allt frá þvi skömmu eftir 14. hundruð. Um Islendinga á Jan Mayen hefur hann hins vegar ekki séð neitt i sömu bókum. En vlkjum aftur að þorska- strlöinu, fyrir guðslukku tókst aöhalda niðri þeim berserkjum I hópi pólitiskra vlkinga sem vildu gera allt til að hleypa deil- unni I bál og brand. Ég hef stundum spurt sjálfan mig ,,..aö ég minnist nú ekki á karlmannlega frammistöðu okkar þegar viö höfoum betur við þá voðalegu ofbeldisseggi sem kalla sig Grænfrið- unga og verja óargadýr eins og hvalinn..." siðar: Hvað hefðu þessir sömu berserkir gert i deilunni viö Norðmenn vegna Jan Mayen heföu þeir haft sama herstyrk að baki og Bretar höfðu þegar þeir áttu I þorskastrlöi við okk- ur. Églæt lesendur um að hugsa þá hugsun til enda. Þorska- strlðið endaði með sigri okkar og sá sigur var svo stórkostleg- ur að okkur er nú loks aö takast að útrýma sfðasta þorskinum. Og enn einu sinni hefur verið blásið eldmóði i brjóst islenzkra vfkinga og berserkir bitið I skjaldarendur af slikri græðgi aðNorðmenn sem hafa gjarnan litið á okkur sem litla bróður hafa samið viö okkur af skiln- ingi þess eldri sem vægir og vitið hefur meira. Slík er reisn islenzkrar utanrfkisstefnu eins.. og hUn er gjarnan rekin á siðum dagblaðanna. Þá var mikil gæfa að svo staðfastur maður sem Olafur Jóhannesson er skyldi sitja i fyrirrUmi þegar Islenzkir berserkir vildu gera strandhögg á Jan Mayen. Og úrþvi ég er farinn að tala um. hetjudáðirog afreksverk á erlendri grund dettur mér ósjálfrátt I hug allt það tal sem islenzkir forystumenn höföu uppi um fiskverndun: nauðsyn þess að útryma ekki eða ofveiba fiska sjávarins að ég tali nú ekki um alla helgislepjuna sem óð á skfðum þegar landhelgisdeilan stóð sem hæst. Vinur minn Þórður Breiðfjörð heldur þvl fram að rétt sé að endurskoða nafn þessarar deilu og kalla hana landhelgisslepjudeiluna. Astæðan held ég sé sil að við höfum drýgt þá hetjudáð á al- þjóðavettvangi að styðja við bakþeirra þjóða sem eru'að tor- tima einu skæðasta villidýri hafsins: hvalnum. Að ég minnist nU ekki á karlmannlega frammistöðu okkar þegar við höfðum betur I átökunum við þá voðalegu ofbeldisseggi sem kalla sig Grænfriðunga og verja óargadýr eins og hvalinn. En þetta gerum viö auðvitað af þvi að islenzkir berserkir eru svo fáir, fátækir og smáir. En sá sem er fáliðaður fátækur og smár þegar henta þykir i orustu þarf ekki að beita neinu nema ramakveininu sé að honum veg- ið. Sami smælingi gengur hins vegar berserksgang daginn eftir og rekur heimsvaldapólitik á hendur sinum bezta bróður. VETTVANGUR HWllÍ^ c o co (0 JE T3 C 3 E $ (/> ™ fw C m/* <+- 00 b. X X dynja y fir fjarlægar þjdðir, að hér heima á Islandi eiga sér stað hlutir sem eru ófagrir, þó ekki sé hér algengt ab fólk liggi og deyi I reiðuleysi á almannafæri. Margir tnia ekki þeim fullyrðingum, sem hér eru bornar fram. Það eru margir sem vilja ekki skyggnast undir ytra borð hlutanna, sem er gljábdnað. Biðlistarnir eru langir Það eru semsagt margar dhugnanlega staðreyndir fyrir hendi þegar hugab er að meðferð okkar á öldruðu fdlki og öryrkjum. Þvi verður til aö SIÐFERÐILEGUR ÖFUGSNÚNINGUR Margir þeirra sem láta sig mann- réttindamál miklu varða, virðast ekki vita af einu mesta mannrétt- indamáli okkar Islendinga. Þetta mannréttindamál er tengt með- höndlun okkar á öldruðu fólki og öryrkjum. Dag hvern eru mann- réttindi brotin á þessu fólki'. Alla- vega hin siðferðislegu mannrétt- indi, sem standa kannski ekki alltaf i lögunum, en ættu vissu- lega að gera það. Þetta er dálitið skrýtið allt saman. Það er eins og mann- réttindabrot þurfi að eiga sér stað svo sem einni heimsálfu I burtu frá okkur til þess að hægt sé að vekja áhuga á þeim. Við slikar aðstæður er oft hægt að koma af stað sefjun meðal fólks, sem fær það til að opna budduna slna og gefa hundruð milljóna til bág- staddra I fjarlægum löndum. Ekki er nema gott eitt um þennan mannkærleika að segja. Hinu get ég ekki gleymt, hvað sem líður sefjun og árdöri vel- viljaðra manna þegar hörmungar mynda ekki neitað, að þá áratugi sem mikil velmegun hefur verið I landinu, hafa málefni aldraðra nánast staðið i stað, miðað við aðra neyslu. A þessu tfmabili hefur þaö að vlsu komið fyrir, að smá leiöréttingar hafa verið gerðar á lífeyri aldraðra, en allan þennan tlma hafaþað verið aðrir sem stöðugt þurftu að fá meira og meira og hin félagslegu málefni aldraðra hafa staðið I stað eða dregist aftur tir I þeirri efnahags- þrtíun sem orðiö hefur. Þrátt fyrir allar þessar neikvæðu staðreyndir, hefur viss þróun I málefnum aldraðra gengið I rétta átt, sérstaklega á allra síðustu árum. 1 mörgum sveitarfélögum eru komnir vlsar aðmörgu þvl sem best er gert er- lehdis fyrir aldraöa. IbUöir inni I íbúðarhverfum fyrir aldraða eru reistar. Dagvistunarstofnanir eru að ryðja sér til rUms og heima- hjUkrun er stunduð I rfkari mæli. A þessu öllu saman er hins- vegar mikill hængur. Um hvert pláss sem bUið er ut fy rir aldraða, eru langir biðlistar. Litill kafli Ur "s skýrslu félagsmálaráðs Reykja- vlkur segir þarna mikla sögu og er dæmigerður fyrir málið i heild. Þar stendur: „Fjöldi umsókna um leigufbUðir fyrir aldraða ber vott um geysilegan ahuga á hUs- næöi af þessari gerð og brýna þörf- 206 sóttu um 30 IbUðir við Löngu- hlið 3 árið 1978. 253 sóttu um 46 einstaklingsibuðir og 50 um 18 hjónaíbUðir við Dalbraut." Þd ab þessi stutti kafli snUi að hUsnæði fyrir aldraða, þá er hann dæmigerður fyrir málið í heild. Máliö er einfaldlega óleysanlegt með þeim aðgerðum sem nU er beitt og það ættum við að gera okkur grein fyrir. Siðferðilegur öfugsnún- ingur A meðan þetta svarta ský liggur yfir okkur og á meðan við teljum okkur ekki hafa efni á að bUa sæmilega að öldruðu fólki, þá höfum við efni á ýmsu öðru. Ef við tökum dæmi af nokkuð hlið- stæðum málaflokki á félagslega sviðinu, þá höfum við til aö mynda efni á að eyða nær ótak- mörkuðum peningum I skóla- kerfið okkar. Þeir sem eru að hefja lifið fá nánast allt upp i hendurnar sem hægt er að kaupa fyrir peninga. Það eru byggðir skdlar handa öllum og ótak- markaöur mannafli er launaður til að troða í skólafólk og veita þvi flesta hugsanlega þjónustu. Þegar aldrað fólk hefur lokiö æfistarfi sínu þá eru ekki til nema ¦ litlir peningar. Þetta er siðferði- legur öfugsnUningur. Og þetta. segir ekki svo lltið um þab siðferðisstig sem viö stöndum á. Meðferð þjóða á öldruðu fólki og öryrkjum er nefnilega nokkuð góður mælikvarði á þá siömenn- ingu sem ríkir I viökomandi þjóð- félagi. Það væri auðvitað hægt, ef vel- viljuð stjórnvöld vildu, að hækka Hfeyri aldraðs fólks, eða leysa Ur lifeyrissjóðaflækjunni, þannig að sæmilega væri séð fyrir hinni beinu framfærsluhlið. ¦ Að leysa hina félagslegu hlið málsins, verður hinsvegar ekki gert með nUverandi aöferðum Til að koma upp byggingum fyrir aldraða og þeirri þjdnustu allri sem þarf til að annast þá á sóma- samleganháttá æfikvöldi, verður að koma til ny skattlagning á alla þjóðina utan kerfisins. Þessi skattlagning verður að koma á okkur öll sem tókum við þjóð- félaginu úr höndum þeirra sem riú eru aldraðir og byggja þetta þjóðfélag upp. Með slikri skatt- lagningu erum við aðeins að gjalda eldri kynslóðinni þá skuld sem allof lengi hefur verið ógreidd. Hrafn Sæmundsson. Það er alltaf viss áhætta að eiga viðtal við blaðamann. Þeir eiga það til að tæta orðin úr samhengi til þess að fá það fram, sem þeir helst vilja — vilji fórnarlambið fá að brey ta eða leiðrétta fæst það ekki ávallt og sé þess dskað að Ur þvi svo sé, þá sé best að ekkert verði birt, þá er e.t.v. sagt, þetta er komið I „pressuna". Sllk var reynsla min, þegar blaðamaður Helgarpóstsins bað mig segja frá kynnum minum af Vigdisi Finn- bogadóttur sem leiðsögumanni og birtist hér I Helgarpóstinum fyr- ir þrem vikum slitið Ur samhengi. Mér varð þá að orði, að við Vig- dis hefðum deilt um það hvernig c o ¦ (/) | -í^^^. "* *%¦*! 1— CD «o ¦¦" L_ ^j^^^ • ,.4$B 2 13 y^^W, O) 'e^- <4"Mf[ 3 ' ^í J CU ^jpHHH^^H^ff c JL c dttá ft n^ 3 B^^Dl O I^H i— ^^ £¦ ^^.™ n Hk.HSSHk« TÆTT ORÐ rækja ætti starf leiðsögumanns, V.F. taldi að leiðsögumaður mætti aldrei vera persónulegur, þar sem ég var gjörsamlega á annarri skoðun; hins vegar væri það skoðun min, að sU afstaða sem Vigdís fordæmdi i fari leið- sögumanna ætti sist við um starf forsetans, þvi það embætti ætti að vera einingartákn þjóðarinnar og forsetinn mætti hvorki rugla per- sónu sinni saman við embættið né hleypa fólki inn á gafl hjá sér — og væri illa farið ef starfsmaður vissi ekki eöa bæri ekki skyn- bragð á hvað ætti við I hverju starfi. Þá var tekið fram, að það gæti verið skemmtilegt fyrir leiðsögu- menn að segja frá því, að einn Ur þeirra hópi, svo ótrUlegt, sem það mætti vera, hefði verið kosinn forseti Islands.Hinu myndufæstir trUa að þessi forseti hefði aðeins um 1/3 atkvæðisbærra manna að baki, þvi þess myndi vart dæmi annars staðar í lýðræðisrlkjum, enda þótt hefðu verið tilburðir um að telja atkvæði annarra forseta- frambjóðenda til atkvæða þess, sem kosinn varö. Mér hefði þótt rétt, þegar Þor- leifur Þóröarson var spurður um álit hans á V.F., að komið hefði fram að þau reka saman ferða- skrifstofu eða gerðu til skamms tlma. — Mér þykir rétt að þetta komi fram. Gunnlaugur Þórðarson
Beinir tenglar
