14 Föstudagur 1. ágúst 1980. halrjarpnczfi irinn „Ég er þannig geröur, að finn- ist mér einhver misrétti beittur af þeim sem hafa vald og afl færist ég allur f aukana. Þessvegna hef ég meöalannars skrifab svolltiö i blöOin um neytendamál, og grein sem ég skrifaði á sinum tfma um filmuvcrö varö til þess ao Jónas Bjarnason varaformaOur Neyt- endasamtakanna plataOi mig til aO koma f stjórnina. Ég lét til leiOast og hef haft gaman af þessu, þótt þvi fylgi hálfgerO taugaspenna og strfO, þvl allir eru kallaOir nöldrarar ef þeir leyfa sér aO finna aO ein- hverju'.' Þannig skýrir Gísli Jónsson professor frá tildrögum þess, aO hann hóf þau afskipti af neyt- endamálum, sem hafa hvaO eftir annaO beint athygli almennings aO honum frá þvi hann varO stjórnarmaOur Neytendasamtak- anna, áriO 1977. „Ég hef alltaf sagt meiningu mina og viljaö vera hreinn og beinn. Þess vegna hefur llka löngum veriö stormasamt i kringum mig. En ég vil aö deilur og skoðanaskipti fari fram án þess aö þaö leiöi til fjandskapar. Menn eru ósammála um ákveðna hluti, en eiga að geta umgengist eðlilega þrátt fyrir það." Það má með nokkrum sanni segja, að Gísli hafi gagnrýnt kerfið innanfrá. Sjálfur hefur hann nefnilega unniö mestallan sinn starfsaldur innan þessa sama kerfis. Hann var meðal annars rafveitustjóri I Hafnar- firði i átta ár, framkvæmdastjóri mér voru gefnir upp. Þeir voru, alltaf á fleygiferð." Auslurbæinqur — ÞU ert einn af „innflytj- endum" hér i Firðinum, þott þú sért sjálfsagt oröinn gamalgróinn eftir nær tvoáratugi.En hvaðan ertu? ,,Ég er Reykvikingur, fæddur og uppalinn I Austurbænum. Lengstaf átti ég heima aö Lauga- 'vegi 83, en foreldrar mínir þurftu að standa i allmiklum flutningum og viðbjuggum meðal annars um tlma suður I Skerjafirði. Ég man fyrst eftir mér I Skrúöi I Skerja- firðinum, siðan fluttum við á Hörpugötuna, sem nú er komin undir flugvöllinn. Við áttum líka heima viö Þverholtiö, sem hét reyndar Þvergata þá, rétt viö gömlu vatnsþróna, á mótum Laugavegar og Hverfisgötu. Þaöan fluttum við á Lauga- veginn, og þá var ég eiginlega kominn hringinn, þvi ég fæddist að Laugavegi 93, þar sem móður- systir mln bjtí. Loks höfnuðum við inni I BUstaðahverfi. Faðir minn var smiður, eins og það var kallaö þá. Bæði brUar- smiður, hUsasmiður og hUs- gagnasmiður. Hann var meö verkstæði en varð að loka þvl & kreppuárunum og gerðist bila- smiður, fór að smlða yfir- byggingar á blla hjá Agli Vilhjálmssyni. Að endingu varö glerskurður ævistarf hans og hann var lengi þekktur I Reykja- vik undir nafninu „Jóndi I glerinu." Það var hár bakki við tUniö að Rauðará, rétt fyrir neðan þar sem Harpa er nUna. Þar var settur upp stór gálgi og skotið Ut linu. Ég lauk svo stUdentsprófi árið 1950 og tók fyrri hluta I verkfræöi við Híískólann hér heima. Þvi lauk ég árið 1953 og fór þá til Kaupmannahafnar þar sem ég fór I Danmarks tekniske höjskole og lauk þaðan prófi I rafmagns- verkfræði árið 1956. Þá fluttist ég heim og fdr að vinna hjá rikinu, fyrst I stað hjá Raforkumáíaskrifstofunni, sem nU heitir Orkustofnun, og siðan var ég hjá Rafmagnseftirliti rikisins I tvö ár. Arin 1960—1961 rak ég eigin verkfræöistofu, en það tekur þvi nU varla að nefna það! Húseigandinn qiiiísí A þessum árum vorum við hjónin alltaf aö flytja og reyndum hvað hUsaleigumarkaðurinn er ótryggur, sem ég þekkti sjálfur frá æskuárunum. Þetta var dálitiö öðruvisi I Danmörku. Þar fengum við IbUð á leigu, og höfðum þaö alveg tryggt, að við gætum bUið þar eins lengi og við vildum. Eftir heimkomuna vorum við fyrst sex mánuði I bráöabirgða- hUsnæði. Þá fengum við IbUÖ við Laugateig og þóttumst heldur en ekki hafa himin höndum tekið. Eigandinn var nefnilega ein- hleypur og hafði verið það I mörg ár. En áöur en árið var liöið var hann bUinn að ná sér I konu og „Ætli þetta hús hafi ekki kostað innan við tvær níilljónir fullbUið eins og það er nUna, fyrir utan mlna vinnu, sem var reyndar talsvert mikil. Ég get nefnt sem dæmi, að það kostaði innan við tfu þúsund að grafa fyrir grunninum. Og það er dálltið frtíðlegt að bera það saman við þetta, að nýlega keypti ég naglapakka og hann kostaði fjögur þUsund krónur." Gaman að vera ralveiíusijori — Það væri ekki Ur vegi að spyrja þig, svo gagnrýninn sem þU ert á kerfið, hvernig þér Hkaði aö vera sjálfur hluti af þvi — raf- veitustjtíri I Hafnarfirði til dæmis. „Mér llkaði vel rafveitustjóra- starfið, þótti það skemmtilegt. Mér leiddust að vlsu fjármálin, en það var mikið um framkvæmdir á þessum tlma, við byggðum meöal annars aðveitustöð. En eftir átta ár fannst mér þetta fariö að vera það sama upp aftur og aftur og ég fór til Sambands Islenskra raf- veitna. Þaö starf var mikið fólgið I undirbUningi á fundum og ég datt nokkuð mikið Ut Ur allri tækni. En & móti kom, að viö vorum mikið i norrænu sam- starfi og það vikkar ákaflega mikið sjóndeildarhringinn að vinna með erlendum starfs- félögum. I árslok 1974 losnaði prófessors- Þar sem þetta er ekki benslnbill ætti að greiða þungaskatt sam- kvæmt mæli eins og fyrir bfla með dfsilvélar og þótt hann sé ekki nema tonn að þyngd lendir hann I sama flokki og fimm tonna vörubllar. Aukþess er bfllinn óhemju dýr I innkaupi. Hann er frá Subaru verksmiðjunum I Japan, en var breytt I rafmagnsbfl I Texas I Bandarfkjunum. Veröiö er rUm- lega átta þiísund dollarar, sem eru f dag rumar fjórar miíljónir krona. Það þýðir að hingað kom- inn mundi hann kosta 13-14 millj- ónir. Þetta háa verð stafar að verulegu leyti af þvl aö það er verið að breyta fullbUnum ben- sinbfl i rafmagnsbll. Meðal annars er ómögulegt að fá bilana vélarlausa frá verksmiöjunum, þeir koma meira að segja með frostlög á kælikerfinu. En nU hefur General Motors til- kynnt, að þeir muni senda á markað sérsmiðaðan rafmagns- bfl, lltið dyrari en benslnbfl, árið 1985. Verksmiðjan sem þessi blll er frá, Jet Industries, sem er stærsta fyrirtækið I rafmagns- bflum, hefur I hyggju að koma upp framleiðslu I Evrópu. Ég heimsótti verksmiöjurnar fyrir nokkru og orðaði hvort hugsan- legt væri, að hér væri hægt aö koma upp samsetningarverk- smiðju. SU ábending er til athug- unar hjá forráðamönnum verk- smiðjunnar. Ekki hiustaö á miq Ég hef gert um það tillögu físii Jönsson pröíessor í Heiprpósfsviðtöli ellir: Nrgrím Gesli fengi sjallsagl aö kðlia mig atvinnunöldrara í símaskránni Sambands íslenskra rafveitna I fimm ár og nU er hann prófessor við verkfræði- og raunvisinda- deild Háskdla íslands. Muiii smain saman Þdtt liöinn sé meira en ára- tugur slðan hann lét af störfum sem rafveitustjóri býr hann enn I Hafnarfirði og við hittum hann að máli að heimili hans, Brekku- hvammi 4. Skammt frá nýbygg- ingahverfinu þar sem áhöld eru um það, hvort hUsbyggjendur fá tengda hitaveitu og sjá fram á að þurfa að kynda með oliu. „Ég flutti smám saman til Hafnarfjarðar. Eftir að ég kom heim frá námi, árið 1956, bjuggum við hjónin hálft annaö ár I Reykjavfk, sfðan f Kópavogi. Við byrjuðum að byggja I Garðabæ og fluttum loks buferlum til Hafnar- fjarðar 1963. Ég hafði verið rafveitustjóri I Hafnarfirðifrá 1961, og var buinn að steypa sökkulinn I Garða- bænum, þar sem nU er FaxatUn. Þá var óskað eftir þvf, að ég sem rafveitustjdri flytti til bæjarins. Um sama leyti misstum við IbUðina I Köpavogi og fluttum I bflskUrinn hérna. Slðan fluttum við I álmurnar eftir þvi sem þær urðu tilbdnar, en húsiö er byggt I U, eins og þU sérð',' segir GIsli og bendir með nokkru stolti í kringum sig. ,,Ég keypti enga vinnu eftir að hUsið var fokhelt, nema mUr- verkið, enda leiðist mér það. Hér gerum við yfirleitt allt sjálf, kaupum afskaplega lftið tilbuiö til heimilisins. Það eru reyndar framkvæmdir I gangi ennþá. Ég er að steypa garð við götuna. Það er nefnilega fyrst nuna bUið að malbika og ég þorði ekki að treysta á hæðarpunktana sem — ÞU manst þá timana tvenna I Reykjavfk. „Já, þá leit bærinn dálltiö öðru- visi út en nú. Ég man til dæmis eftir því þegar viö fórum I hjóla- tUra inn að kartöflugörðunum fyrir innan vatnsgeyminn þar sem nU er Háteigsvegur. Og þá var gasstöðin gamla I gangi. Okkur þótti afskaplega gaman að horfa á þegar var verið að kynda hana, moka I hana kolum. En þaö sem mér er minnis- stæðast frá þessum árum eru skipsströndin á Rauðarárvikinni, það var á striðsárunum. Eina óveöursnóttina slitnuðu upp tvö skip, sem lagu á vlkinni, annað þeirra var vlnskip. Þetta var I eina skiptiö sem ég hef séð fólki bjargað á land I björgunarstól, og það þdtti okkur mikiö ævintýri. við urðum að flytja! Fyrst fórum við f Kópavoginn, en ákváðum að komast Ut Ur óöryggi hUsaleigu- markaðarins og byggja. Ég fékk lóðina þarna I Garðabænum og þetta var ekkert smá mál, að byrja svona meö tvær hendur tómar. En ég man, að tengdafaðir minn, sem var alla tiö alveg ótrU- lega fullur af lifskrafti, varð strax óðurog uppvægur og hélt að þetta væri nU ekki mikið. „Þetta er ekkert" sagði hann, „þU grefur bara grunninn og steypir plötuna, svo hleður þU veggina og lætur þakið á". Þegarég hóf að byggja I Hafnarfiröi var hann mjög áhuga- samur um aö hjálpa til." — Þaö er alltaf frdðlegt að rifja upp gamlar byggingasögur. Hvað kostaði þetta hUs fyrir 17—18 árum? SJONARHORN „Glsli Jónsson prófessor hefur vcriö ákaflega nákvæmur I þeim málum, sem hann hefur unniO að á vegum Neytendasamtakanna. Þaö er erfitt aO finna og feta gullinn meOalveg milli smámunasemi og stór- mála i störfum vanmáttugra samtaka, sem sjá vandamálin alls staOar og sum yfirþyrmandi. Og allir hafa sinar skoðanir á þvl, bvað er rétt. GIsli hefur auk þess haft hugrekki til aO halda oirauöur fram sinni sannfæringu, þótt Imótiblási. Þennan eiginleika met ég mest af öilum. t upphafi var ég ekki of sannfærOur um málstaöinn, þegar Glsli hóf aö veita opinberum stofnunum aOhald. Eftir þvi, sem ég kynnist málum betur, sannfærist ég meir um réttmæti hörku f aöhaldi á opinberar og hálfopinberar stofnanir. Menn gleyma því fljótt I opinberum rekstri, aft þeir eru til aO þjóna almenningi en ekki öfugt. SiOan rlkir „stofn- anaismi". Þá' fara menn að tala þannig, aO enginn viti neitt fyrir utan stofnanirnar. Ef menn leyfa sér aO gagnrýna eitthvaO, er allt saman botnlaus misskilningur. Þetta er bakgrunnurinn að gilmu Neytenda- samtakanna og Glsla viO yfirvaldiO. —Gfsli er auk þess mjög jákvæOur og þægilegur maOur i félagsstarfi. £g állt, að Neytendasamtökin hafi veriO heppin aO fá Glsla til liOs viO sig." Dr. Jónas Bjarnason, varaformaOur Neytendasamtakanna. staða við Háskólann og ég var hvattur til að sækja um. Eg var lengi á báðum áttum um það hvað ég ætti að gera og það varð Ur að ég sdtti ekki um. Það var komið að mali við mig aftur og ég sótti um eftir að umsóknarfresturinn hafði verið framlengdur og fékk starfið." i>á voru bara samgönqurnar ellir — Þá er Hklega kominn timi til að spyrja þig nánar Ut I neytenda- málin og undir þau má vlst segja, að rafmagnsblllinn falli. Hvernig bar það til, að þU lagðir Ut í það ævintýri? „Það var f og með fyrir hvatn- ingu þáverandi iðnaðarráðherra, Gunnars Thoroddsen. Ég hafði kynnst rafmagnsbflum á ráð- stefnu I Bretlandi og sýndist, að eins og málum háttaði hér væri nauðsy nlegt að kanna alla mögu- leika á notkun innlendrar orku. Hitunarmálin voru leyst með heitu vatni og raforku, og þá er ekkert nema samgöngurnar eftir" — Hvernig hef ur svo raf magns- billinn reynst til þessa? „Ég hef nU ekki keyrt hann nema rumlega þrjU þUsund kfló- metra síðan f september f fyrra, og þeir timar hafa komið að ég hef varla þurft að snerta bensln- bfl. Ég hef 13 kfldmetra að fara I vinnu og það hefur komið I ljós, aö þessir brygeymar sem eru I bflnum hafa alveg nóga orku- rýmd fyrir þessa vegalengd og nauðsynlega snUninga. 1 beinum Utlögðum kostnaði hef ég sparað á annað hundrað þUsund krónur. En væri bfllinn ekki undanþeginn þungaskatti væri óvist um fjár- hagsleganhagnaðaf notkun hans. hérna, að verðið á þessum bllum yrði gert viðráðanlegra með þvl að tollvero yrði ákvarðað ákveð- inn hundraðshluti af cif-verði, þannig að tollar yröu svipaðir I krdnutölu og á samsvarandi ben- slnbllum. En ábendingu þessari hefur ekki veriö sinnt. Það er dá- lftið undarleg afstaða, þegar þess er gætt, að þessi bill eyðir ekki nema hálfri kfldwattstund á kiló- metra miðað við akstur á sumar- dekkjum, sem þýðir aö sé raf- magnið keypt á heimilistaxta er orkukostnaðurinn 20 krónur á kfldmetra, og ekki nema 3,60 sé það keypt á næturtaxta. Bensln- kostnaður blls sem eyðir tlu litrum á hundrað kilómetra er hinsvegar 48 krónur á kílómetr- ann. Samt er veggjaldið á raf- magnsbfl um 115% meira en & bensihbn, eða 23,10 & hvern kfló- metra á mdti um tlu krónum'.' Kpaasl kerlinu frá — Svo ég snUi við spurningunni sem ég lagöi fyrir þig áðan: Hvernig kemur það Ut að vera . sjálfur f starfi hjá því opinbera, kerfinu, og standa jaf nf ramt utan við það og gagnrýna það sem full- tnii neytenda? „Það er stór kostur að hafa kynnst kerfinu frá báðum hliðum. Þar eö ég hef sjálfur verið hluti af þvl get ég notfært mér þekkingu mina og er færari að gagnrýna það sem neytandi. Það að hafa kynnst rafveiturekstri frá báðum hliðum gerir það til dæmis að verkum, að ég er kunnugur þessum gjaldskrármálum, en get jafnframt sett mig I spor raf- veitumanna og dæmt um það
Beinir tenglar
