..VILTU HINKRA A DART „Ehemm... Já, það væri nií kannski ekki svo vitlaust að segja eitthvað svona ao lokum, ég er nefnilega ab halda utan á næstunni, i framhaldsnám i leik- list, já já og vero i heilt ár, já komdu bara, ég er i ágætu skapi," sagði Gisli Rúnar Jónsson leikari begar ég hringdi til hans I fimmtudagshádegi siöustu viku. „Viltu hinkra andartak góði, ég ætla aö lita á stundartöfluna mína, þaö er nefniiega hver stund þrautskipulögo þessa dagana ... já og hefur raunar alltaf verið ... hefuröu nokkurn tima heyrt getið um bláu bókina mlna: Hann Randver ætti nú að heyra þetta geturðu komið klukkan nákvæmlega sex miniitur yfir fimm sfðdegis I dag? Fint er, blessi þig." Og klukkan nákvæmlega sex minútur yfir fimm.þegar ég kem að Langhoitsvegi 135, þar sem Glsli Riínar býr, er að fara frá honum maður, sem hann segir að sé að endurhæfa hann i enskum framburði og málfræði. „Merki- legur maður," segir GIsli og vlsar mér til sætis 1 eldhtiskróknum, annarri af tveim aðalskrifstofum hans i þessari byggingu. „Þiö ættuð að taka viötal við hann. Hann er aö stúdera leikhus- fræði, með islenskt drama sem prófverkefni, þannig aö eg hefði ekki getað fengið skemmtilegri enskukennara. Og eins og nærri má geta snúast timarnir okkar ekki slöur um leiklist en ensku. Would you like a cup of tea? — Yes please. það tilheyrir vist viötalabransanum, segi ég og hugsa um það enn einu sinni hvort Blaðamannafélagið ætli ekki aö fara að gera alvöru úr því aðfara fram á prósentur af kaffi- og te-innflutningi til landsins (gæti staöið undir árshátlöinni, ekki satt?)."-En Gfsli, þið Úllen Dúllen Doff-fólk eruð að senda frá ykkur „Greatest Jokes" hljóm- plötu á næstunni, segöu mér frá þvl? Rasismi Túrhillu „Hvar fréttiröu pað?" segir Gisli órólegur og treður sigarettu I svart munnstykki. „Ég skal segja þér hérna Palli, að ágætur maður sem ég þekki, sagði einu sinni að það ætti að kæra okkur Eddu, Randver og Jónas fyrir Mannréttindadóm- stóli Sameinuöu þjóðanna. Hefurðu heyrt annað eins? Hann sagöi að viö værum ras- istar, þ.e. að viö mismunuðum kynþáttum. Hann átti við Turhillu Júhanson. En ef viö gætum nánar að þvi sem Túrhilla lætur sér um munn fara, þá er hún einmitt uppfull af fordómum i garð Islendinga, hvað^þeir séu á lagu kúltúrplani og sá videre, það er kannski rasismi útaf fyrir sig, gagnvart Islendingum. En hún talar ævinlega af hlýju um sam- landa suia. Annað fróölegt I sam- bandi við þetta er sii staðreynd að Færeyingum þykir jafn fyndið að heyra íslensku og okkur fær- eysku." Gísli glottir. „Þeir hlæja sigmáttlausa yfir Morgunblaðinu og Þjóðviljanum, eins og við gerum gjarnan þegar við komumst i tæri viö Dimma- lætting." — Þannig að þU ert þá ekki ras- isti? „Nei elskan mín, biddu fyrir þér, ég er landsfrægur jafnréttis- maður á öllum sviðum," hlær Gísli. „Og pillaöu þig svo Ut ur eldhiisinu kona. En heyrðu góði, eigum við ekki að taka teið með okkur inni stofu og hlusta á Fred Astaire, hann steppar svo fjandi skemmtilega, hlustaðu. Það er makalaust með mann á minum aldri, sem ekki trUir á endur- holdgun eða slikt, að hann skuli liggja hágrátandi yfir músik frá millistriðsárunum meö flakandi nostalgfu (ljiífsár tregi)." ,,Ég er magabelti" En Gisli haföi ekki fyrr sett Fredda á fóninn, en hann skriifaði niður I honum, hljtíp fram og birt- ist meö hrörlegt kassettutæki til aö skemmta Einari Gunnari ljós- myndara meðan hann smellti af nokkrum myndum. Og viö heyrum Rtíbert T. Jóhannes MUla Ragnheiði Astu Pétur Bjarklind Pétursson Utvarpsþul, þar sem hann rekur raunir sinar fyrir sái- fræðingi Ollen DUllen Doff. „JU jU, við tókum fyrir allan fjandann i þessum þáttum. Þaö var gjarn- an þekkt fólk Ur ýmsum stéttum þjóðfélagsins, sem framið hafði einhverja skandalus hluti i starfi sinu eöa á öðrum sviðum, sem ráöfærði sig viö sálfræðing þattarins. T.a.m; leikarinn, sem rekur öll sin mistök á leiksviði, eins og þegar hann missti gervi- nefið oní kaffibollann hjá mót- leikkonu sinni og varð að dUsa heila sýningu, klemmdur undir konungshöllinni, sem haföi verið látin síga niöur á sviðið á vit- lausum stað. Sá skets hét: Maður er klemmdur. En eins og þU heyrir hérna á kassettunni, er til- felliö þulur, sem lendir i þvl að lesa upp auglýsingar frá hinu heimsþekkta nærfatafirma Jeger. Það mátti um skeið heyra hann tilkynna landsmönnum i hádegisUtvarpinu: Ég er brjóstahöld, ég er nærbuxur, ég er magabelti. Hann haföi áhyggj^ur af þvi að fólk héldi að hann væri fataumskiptingur. Þulir Utvarpsins voru okkur mjög innanhandar við að Utvega sögur af þessu tagi. Samanber: Nýkomið mikið Urval af sumar- kvenskóm, léttir og hlægilegir — SktíbUðin. Þaö var æsispennandi að vinna þessa þætti. Það fór mikill tlmi i þessi ósköp, tók ekki minna en mánuð að gera klukku- tima þátt,þvi við vildum náttUr- lega fá gott resultat. Og fyrir bragðið urðu þættirnir færri en i upphafi hafði verið áætlað, en Ut- koman heldur skárri. Fólk getur reyndar gert þaö upp við sig þegar platan kemur Ut I haust. Viö erum svo hógvær." Vesturislendingurinn GIsli rýkur nU fram I dauðans ofboði til að hringja I prentsmiðj- una fyrir lokun og panta auka- upplag af aðgöngumiðum á Flug- kabarett, þar sem ákveðið hefur verið að bæta við tveim sýningum vegna mikillar aðstíknar. Þegar hann kemur aftur inni stofu, nota ég tækifærið og spyr hvort ekki sé einkennilegt að leika i sýningu þar sem áhorfendur eru jafn- framt virkir þátttakendur. „Tjaa... ooojU, við tökum náttUrlega heilmikinn, já og skemmtilegan séns, með þvi að taka áhorfendur bókstaflega inni atburðarásina. Þetta er nU sýnt á stað, þar sem fólk er gjarnan með I glasi, ýmist of litið eða of mikið, eftir þvi hvernig A málið er litið. NU þegar fer að ganga á vlnbirgð- «ir hUssins, gerast sumir áhorf- endur djarfari þátttakendur I leiknum en aðrir. Þá er um aö gera aö bregðast spontant við og hafa svör á reiðum höndum. Ég fer með hlutverk flugstjór- ans f þessariferð.ogereinu sinni kallaður aftur I farþegarýmiö til aö spjalla við Vesturislending, sem segist vera skyldur mér. Það er I höndum fyrstu freyju að velja mér þennan mann Ur farþega- hópnum, og það getur tekist mis- jafnlega vel. Ég er nU með ákveðna textagrind til aö byggja á, en verð undir flestum kringum- stæðum aö breyta mjög svo Ut af henni og improvisera eins og það er kallað. Stundum kemur það fyrir að I salnum eru landsþekkt- ar persónur meðal áhorfenda og eru þær umsvifalaust valdar til að fara með hlutverk Vesturis- lendingsins hverju sinni, enda má oft gera sér mikinn mat ur sliku á kostnað viðkomandi. Þó tókst svo óhönduglega til með valá Vestur- islendingnum á einni sýningunni, að þar reyndist vera á ferðinni maður nokkur, sem nýlega hafði gert sttírinnkaup á barnum. Hann harðneitaði að vera Vesturislend- ingur cg hrópaðihvað eftir annað að hann vildi ekkert við mig tala. Og þvl til áréttingar stóð hann upp, sktík framan I mig tómt glasið og heimtaði að fá að tala við yfirflugfreyjuna. Ég sá frammá að mér myndi ekki tak- ast að klára rulluna með svona háttstemmdan mótleikara, þann- ig að ég lauk atriðinu með þeim orðum, að hann yrði ekki server- aður meö fleiri drykki I þessari ferð og gaf I skyn að ég myndi jafnvel sjá til þess að honum yrði fleygt Ut Ur flugvélinni, sem hefði verið mjög bagalegt fyrir hann, þvl við vorum staddir I 38 þUsund feta hæö. Heyrðu annars, viltu hinkra andartak gtíði," segir GIsli og rykur fram. Eins og fram hefur komið hér að framan er ekki beinlínis auð- velt að eiga viðtal við Glsla RUn- ar, þar sem hann þeysist Ur einu i annað. En nU tekur þó steininn Ur þvl hann skipar mér að hypja mig og koma aftur daginn eftir. Hann segir að það sé svo deprimerandi fyrir fingerðan og viðkvæman listamann að taka of langar við- talsskorpur. Um leið og GIsli fylgir mér til dyra, fer hann Ut með ruslið — en bograr gUmmi- ha nskaður v ið að þrlfa pizzuslett- ur Urbakaraofninum með vftis- soda að vopni, þegar ég kem aftur daginn eftir. Og ekki virðist seinnihluti við- talsins ætla að verða afslappaðri, þvi Gisli heimtar aö áður en lengra sé haldið, snæði ég með honum svart úlifusalat, a la Al- fred Hitchcock (uppskrift sem hann hefur margsinnis neitað Sigmarí Bent Haukssyni um). Eftir ferð á salernið, er ég bUinn að gleyma næstu spurningu, svo ég fer aö ræöa um Babbit. „Ehe... já, Babbit ... það er nU þaö. Ég tók þá, já, ég myndi segja afdrifariku ákvörðun að leika meö hamagangi allar per- sónur sem koma við sögu, með ýmsum radd-variationum og áherslum og eftir þvi sem ég kemst næst hafði enginn iagt Ut á þá flughálu braut siðan Bryn- jólfur heitinn Jóhannesson las Mann og konu hér um árið með miklum ágætum. Viltu tesopa? Ekki það? Fáðu þér þá að reykja" segir Gisli og stingur stgarettu upp i mig. „Babbit er stórmerkilegur og þó öllu heldur höfundurinn, Sinclair Lewis. Hann varð fyrst frægur I sinu heimalandi fyrir bókina Main Street, það var árið 1920 ef ég man rétt, og tveim árum seinna kom Babbit Ut og gerði höfundinn heimsfrægan. Hann, þ.e.a.s. Lewis, var fyrstur Ameriku- manna til að hljóta Nóbelsverð- launin, en það var árið 1930. Mér hefur oft verið hugsað til þess hvernig Lewis hefur komist óá- reittur uppmeð aö gera jafn unaöslega róttæka Uttekt á amer- isku þjóðfélagi á öllum sviðum þess eins og raun ber vitni. Hann er á ýmsan hátt á undan sinni samtlð og tekur á tívæginn hátt fyrir jafnréttismál, stöðu kon- unnar og kynþáttamisrétti, kommagrylur, borgaralega skin- helgi og trUarhræsni, frlmúfara- reglur og aðrar Maflur. Ég uppá- sttíð það eitt sinn að Lewis hefði verið tekinn fyrir af óamerlsku nefndinni, McCarthyismanum, en hann virðist með einhverjum hætti hafa sloppið frá þvi. Hann lést reyndaráriöl951, þegar lætin voru hvað mest. t rauninni skrltiö að hin snarpa ádeila hans skuii ekki hafa stuggað við hinum slef- andi hrægömmum kaldastriðsár- anna, sem sáu kommUnista I hverju bakarli i Bandarikjunum. Adeila Sinclair Lewis hefði átt að vera nægjanlega augljós þeim Ut- sendurum, sem gengu alla jafna með kommUnistaradar á sveittu og fllapensluðu nefinu, meðan á þessari hysterlsku perfodu stóð, þegar Chaplin og fleiri listamenn voru teknir fyrir og gerðir per- sona non grata. Viltu pilsner? Hinkraðu ég ætla að hlaupa Ut I sjoppu." Bleikur hestur „Viltu að ég kæli hann fyrir þig?" segir GIsli Runar þegar hann kemur til baka. „Llttu á þessa btík hérna, þetta er æsi- spennandi sakamálaþriller eftir Agatha Christie, sem heitir á frummálinu: The Pale Horse og myndi Utleggjast á íslensku: Bleiki, föli eða Ijósi hesturinn, eftir þvl hvernig rrienn vilja hafa
Beinir tenglar
