26 Föstúdagur V.' 'ágúsf 19_d.' nnn- HVERNIG UPPGÖTVAÐ IR ÞÚ KYNLÍF? Um spurninguna hverníg verða börn tfl og hvenær og hvernig eru fyrstu hugmyndir fólks um kynlif? Tim,r.ir i.».,t,ct „„_____:--. __ . ... laust telia allveieamikið i kvr Timarnir breytast og mcnnirn- ir meö. Fyrir aldarfjórðungi var umræoa um kynllf eitthvaö sem fór fram í skiimaskotum coa bak við harðlæstar dyr. Nti á siðari árum, er sá varla maður með mönnum sem ekki hefur ein- hverjar skoðanir á klámi, kynlifi og öllu sem þvi fylgir. Upphaf þessarar opinskáu umræðu má kannski að sumu leyti rekja til klámbylgjunnar sem frændur okkar Danir hrundu af stað á sln- um tíma, hvað svo sem segja má um önnur áhrif klámsins — góð eða ill. Ef litiö er á kennslubækur I llk- ams — og heilsufræði fyrir 12 ára bekki sem kenndar voru fyrir meira en áratug og svo aftur til smábarnaboka, seni eiga að leiða smábörnin I allan sannleik um það hvernig börn verði til, þá má sjá geysimikinn mun. Og munurínn er I þá veru, að miklu nánar er faríð I ákveðin mikilvæg atriði f smábarnabókunum. i llkams- og heilsufræðibók eft- ir Erling Ttímasson, sem aimennt var kennd f elsta bekk barna- skolans, þ.e. 12 ára bekk, þá var einn kafli um æxlun, frjdvgun, fdstur og kynþroska, og nefndist kaflinn ,,nýtt lif myndast". Þeir sem voru I skóla á þessum árum muna eflaust sumir blaðsfðutölin á þessum kafla, en hann var á blabsfðum 82 og 83. Eins og eðli- legt er, þá voru og eru 12 ára krakkar fullir eftirvæntingar að fá sannan fróðleik um þessi mál og jafnan var beðið með óþreyju eftir þvf að kennarinn færi f um- ræddan kafla. En þegar kom að þessum blað- slðum, þá var það oftar n ekki ákvörðun kennarans að hlaupa yfir þessar „heitu" sfður. Ekki voru þd allir kennarar á þessu rólinu og tdku málin fyrir á hrein- skilinn hátt. Kysst og svo bil- túr og svo..." Ekki voru þd ailir kennarar fullfærir um afgreiðslu þessara blaðsiðna, en reyndu að tina fram nokkur fróðleikskorn nemendum til glöggvunar. Ein er sU saga til af miðaldra kennslukonu, sem reyndi eftir mætti aö miðla nem- endum af þekkingu sinni. Hún fór mjög hratt yfir sögu um Hkam- legan mismun á konunni og karl- manninum, en var siðan spurð hvernig eiginlega þetta gerðist allt saman, þegar barn yrði til. Hún mun hafa svarað eitthvað á þessa leið: „Jú, þannig er að kona og maður kyssast og kyssast og svo fara þau kannski i biltúr á eftir, svo eftir 9 mánuði á konan barn." — Snöfurmannleg af- greiðsla það. En auk þessa dtta kennara við blaðsfðurnar hræðilegu i likams- ogheilsufræðinni, þá er tungutak- ið á þessum margnefndu blaðsfð- um það fræðilegt og samþjappað, að hætt er við, að nemendur hafi ekkj áttað sig á þessum skýring- um — a.m.k. ekki án nánari skyringa. Við skulum t.d. grfpa niður þar sem skýrt er frá frjtívgun: „Til þess að nýtt Hf kvikni verður frjd að sameinast eggi, þaö nefnist frjóvgun. Frjóvgun á sér staö f annarri eggjapipunni. Frjdin geta synt þangað upp, ef þau komast inn i leggöngin. Þegar eggið er frjdvg- að, tekur það sér bdlfestu i slimu legsins ..." Og þá áttu krakkarn- ir að vita allt um það, enda þdtt eitt veigamikið atriði hafi aö visu gleymst og það er hvernig það kom til aö frjtíið hafði möguleika á þvi að sameinast egginu. Þeirri spurningu er aftur svar- að af hreinskilni I bdk sem hefur komið Ut I Islenskri þýöingu og nefnist, „Þannig komstu I heim- inn" og er ætluð börnum frá þriggja til tlu ára. Þar segir um þetta atriöi, sem sumir myndu ef- laust telja allveigamikið I kyn- ferðisfræöslunni: „Sáðfrumurnar koma Ureistum föðursins og fara inn I móðurina gegnum tippi hans. Þetta fer þannig fram, að foreldrarnir leggjast nið- ur og snvía sér hvort að öðru og faðirinn setur tippið inn I leggöng móðurinnar. Þegar karl og kona eignast á þennan hátt saman barn, tengjast þau nánum tilfinn- ingaböndum, sem ekki þekkjast hjá dýrum eða hjá plöntum." Og I framhaldi af þessum vanga veltum fór Helgarpósturinn á stufana og spurði fólk hvenær og hvernig það hefði fyrst fengiö að vita hvernig börn yrðu til og hvernig fyrstu raunhæfu upplýs- ingarnar hefðu borist um kynlifið almennt. Amma sagoi frá Astriður Tynes hjúkrunarkona, starfará kynfræðsludeild Heilsu- verndarstöðvarinnar: „Ég held að ég hafi verið 6 ára gömul þegar ég var leidd i sann- leikann um það hvernig börnin yröu til. Ég hafði þá eitthvað ver- ið að velta þessum málum fyrir mér og sveif á ömmu og spurði. Það var nU ekkert frumlegra en það. Amma, að mig minnir, svar- aði þessu bara nokkuð skilmerki- lega og skorinort. A unga aldri fékk ég litla fræðslu um kynlifið almennt. A barnaskölaárunum var maður að pikka upp ýmis atriði úr bókum sem ég komst yfir hjá vinkonum, auk þess sem við stelpurnar ræddum þessi mál stundum og skiptumst á upplýsingum. Þetta var þtí heldur sundurlaus frtíð- leikur og að eg held I óraunhæfara Jagi. Það má fullyrða að þekking min á kynferðismálunum á unglingsaldri var mun minni, en gerist hjá 14—15 ára krökkum i dag. t barna- og gagnfræðaskóla var ekki minnst á kynllfið einu orði og það var eiginlega ekki fyrr en ég settist á skólabekk 17 ára gömul f Bandarikjunum, að ég fékk víðtæka og allgóöa kynlifs- fræðslu." — NU starfar Astriður við svo- kallaða kyníræðsludeild Heilsu- verndarstöövarinnar. Heldur þU að mörg þau vandamál sem fólk á við að etja i kynllfi sinu megi rekja til ranghugmynda sem það fékk á unga aldri um kynlifið og skortur á undirstöðuþekkingu? „í sumum tilvikum er hiklaust hægt að segja já við þessu. Að visu eru kynlifsvandamál ftílks mjög mismunandi, en sum vandamálin má rekja til beinnar vanþekkingar hjá fólki og van- þekkingin leiðir jU oft til nei- kvæðrar afstöðu til fyrirbrigöis- ins." „Heilsufræði ungra kvenna" aðal uppflettibókin Páll Eirfksson aðstoðaryfir- lögregluþiónn — 61 árs: „Ég man nU ekki gjörla eftir þvi. Raunveruleg kynlífsfræðsla var nU engin I minu ungdæmi og það minntist engin á slik mál. Maður stalst til að lita I þær fáu bækur sem þekktust um þessi mál og þar bar hæst bókina, „Heilsu fræði ungra kvenna" og I henni sttíð vist eitthvað bitastætt. En al- mennt var litið á þetta sem hið mesta feimnismál. Ég er nií alinn upp i sveit og man þegar hnitarnir voru leiddir á vit ána og þegar graðhestarnir voru settir I girðingar með mer- unum. Þetta sá maður auðvitað allt og vissi þvi vel um hvað málið sneríst. Svo upplifði ég og krakk- arnir i sveitinni náttUrlega þegar dýrin voru að bera. Þar af leið- andi áttaði maður sig nokk á þvi hvernig þessi hringrás væri." Ut i bláinn og langan veg f rá stað- reyndum. Það var a.m.k. þannig með mig, að raunveruleikinn i þessum málum var allt annar en ég hafði gert ráð fyrir." „Man það ekki" Guðmundur G. Þdrarinsson alþingismaður. . „Ég man hreint ekkert eftir þvi hvernig ég upplifði þessa hluti. Þetta er auðvitað stórmál i Hfi allra, en þaö hefur komið I hlut annarra, að sjá um aðfræðsla sé nægjanleg fyrir unglinga nUtlm- ans. Minn vettvangur I stjórn- málunum hefur frekar verið á sviði talna og áætlana." „Vitum alveg nóg" Daöi Hreinsson, 11 ára og Jd- hann Ólafsson, 12 ára: „JU, við vitum vel hvernig börnin verða til. Okkur hefur ver- ið sagt það af vinum og kunningj- um og i sktílanum á næsta ári verður farið nákvæmar I þessa hluti." — Hvernig verða þá börnin til? „Ja, fólk verður ástfangið og giftist kannski og svo eignast það börn." — En hvernig verða þau til? „Það er svo dónalegt að segja það. Það verður nefnilega fyrst að ríða." — Hafið þið spurt mömmu og pabba um þessi mál ? „Nei, ertu vitlaus. Við mundum aldrei tala við þau. Svo vitum við Hka alveg nóg." „Krakkar vita meira idag" Guðmundur Eirlksson, 25 ára: „Ég velti þessum hlutum nU Ht- ið fyrir mér framan af mlnum æskuárum. Ég var uppalinn I j i ¦ -' s^L-á-TÉSI ^H£_^ tfö. ¦TO^^ffiLjjS «ife<, )) m boUcitu IdtOM lcnu.ii Wb- ¦*»sJL .'^AJ. ".'' f. • ¦ i vf.í l.jml fci \<a JÍ ikiptJ »1 i S^ÓTTv '*-_A«&*\ llcni m (lc..i frumur. Km ill tf™ _K^^~2wí¥\ m ji (ui. umin. Þcui fnmwt. 1 fitur. M |[^^ £í;' Slim- lc,(iint cr mj.^ Wófl. rik. ivo ifi fóuria fn fíkukgi n-rmnu ,« vrl þ,| m^ |r M w? • m Wv^P^; W Ifnruin;. ,1 9 mmuð. IifV im fc>nri& Vrt b__p þcj-j ii.i.ii ' vj-m. bjininu ncnnum IrjutixtEin. M'.lu hín hcfui .i.í.'i N.TT LlF MYNDAST. |»; fúui_) [ii^ i likami ilnum l«™WiJUr' llilihmu .brgu \^\fMw' , - 1 Æ-lun. öll _ýt ctf i-rtii Ott iwci-KL l.iii MHdWMrj b_ni }V v."' ¦náiSur og í'iiui Sumum li|(fi .ICii.ni i>u iufu-i Ih.Ikii nxf) mr' ut- :i ta ¦ kn,n! og &dh', j ikipnngu, þ. i. þju iliipu _i i tinvu tiy. ci«j \"< aAcim cm mtrf um «-, k» K)lr,B_ | hvci! __p4 - 1 _m M |*._tju i _Vu hvoiu ¦' .':¦ 'iw sSi fiulKun nýiu cinMjklui«3- nrlnju kinlni (iilunaifui). K,nf-nkiti,n-etunca-ili>. V •• '¦ • Ij <Kui-iru: qtúO-ff-X þykknj, An. Me "' •< miög b_A m% i>t oa «« tgtjátýttt. LtgiS ti ..uli m,..... V.Mir |^.. ciu ui • nk. II .... IrjAg.w ckki. •¦! ' ¦ '¦ "Aom. rrn (iu iHþjkli! on tr^tslqtk. Ai mn.ln ii lt,(«l bit.n.i|..' ILtí (dMu>. Vc.5- llni ilimii. Fii Sfírí crulj lr«inn Unt.ii lrte"'R "' úi lik-ni • ttr |.»i ckki \*á fyiu \m W ' i %m jiium. Sm nv.num mciiin H< ItJlB "u gdtnkofni. f l-cir.i myn.1.i.I ttl (*|«(ramui>. Flí KnM cuuijkcill um ..„ llw!ni ,„ bWC, ',. '„nnL Vcnjulrgj uta •w^i'ífj *«• i hg* , ,Ja Ktnílli klil.i. AÍ-IIiluti hciin riu If mf «< cni í pi,"tn Vciiut |«i UU.l.ng (iíSi.) cinu IIin. 1 ciriunum mfn.bil l-}6 (liKKiumuii fú luiuil <i-I> .miii 1 ...inuni (JÍUiI vcnlur iiin «t hiatin kki); |.i}-, iinn.«i|i, ci iih.j.i imi í twmrík ..i Fiji.iT.in ut ÍMur. Til \** m\ nilt lv ikin. TfA* fl» 1 11 Jl.. £L- ¦a -mcinju n»i l-a «<*¦ Mi« fir-ym 1 «h ** ¦ I i.V, mwlqp k,„. „Fékk skekkta mynd af kynlifi" Jóhann Ingi Gunnarsson fyrr- um landsliðsþjálfari I handknatt- leik — 26 ára. „Sögurnar um storkinn og blómin og býflugurnar voru fyrstu hugmyndirnar sem mér voru látnar i té pegar svara átti spurningunni hvernig börnin yröu til. Siöan leiddi svona hvaö af ööru og um 8—9 ára aldur var maöur farinn aö hlera ýmislegt af götunni um þetta allt og haföi þvi dregiö upp ákveona mynd. Sú mynd var aö visu ekki skýr, en þó sannleikskorn i henni. 112 ára bekk bjóst ég siöan viö þvi aö vera leiddur I allan sann- leik um kynferðismálin, þvi á blaösiou 82 og 831 heilsufræoibók- inni var dalitit) tekib á þessum málum. £!g man vel, að bekkur- inn beib allan veturinn ef tir þvi ao kennarinn færi i þennan kafla og vonbrigbin urðu þvl mikil, þegar kennarínn tilkynnti, þegar að þessum blaosiöum var komio, aö þessu yrbi sleppt. Og siðan var auðvitað ekki ein spurning úr þessum kafla á prófi, þótt þetta væri auðvitaö kaflinn sem maöur kunni utanað. En þótt maður kynni umræddan kaflaeins og ljóð þá breytti það ekki þvi, að útskýr- ingar þurfti. Maöur fékk þvl, sem sé all- grdfa mynd af kynllfi og mjög skekkta á unga aldri. Ég held einnig, að krakkar, þótt þau eigi að vita margt' um þessa hluti, fái mjög óskýra mynd og óraunveru- lega. Þekking unglinga núna eins og áður fyrr, er kannski að miklu leyti fengin úr vafasömum klám- blöðum og þar eru lýsingarnar oft sveit og þar voru þessi mál litið rædd, en gengið lit frá þvi, að krakkarnir sæu hringrás náttiir- unnar, þegar getnaður og burður átti sér staö hjá dýrunum. Þaö var kannski fyrst i gagnfræða- skdla, sem maður fór að ræða þessi mál við kunningjana og tina fróðleiksmola Ur sitt hverri áttinni. Ég held að krakkar nti viti mun meira um kynlif, en mln kynslóð á þeirra aldri. Fræðsla er meiri f skólunum og ég tel eðlilegt að um þessi mál sé rætt af hrein- skilni og feimnislaust." „Erfitt að fræða" Svanhildur Svavarsddttir, 32 ára: „Ég man nú Htiö eftir þvl hve- nær ég byrjaði að spekúlera I þessum málum fyrir alvöru. Hins vegar var lltið sem ekkert rætt um þessi mál á minu heimili og þekking mln var þvl mjög af skornum skammti langt fram eft- ir unglingsárum." — NU berð þU barn undir belti. Ætlar þú að byrja snemma á þvl aö fræða þetta barn um kynferð- ismál þegar það kemst til vits og ára eða ætlar þU að láta skdla götunnar um þá uppfræðslu? ,,Nei, ég kem væntanlega til með að ræða þessi mál við þetta ófædda barn mitt, eins og ég hef gertviðhinþrjUbörninmln.Ég á einmitt tvær dætur 14 ára gamlar og reyni aö vera þeim innan handar og svara spurningum þeirra. Égskalvel játa, að stund- um getur það veriö dálltið erfitt, en það er að sjálfsögðu langeðli- legast að fræðslan komi frá fyrstu hendi, þ.e. frá öðru hvoru foreldr- inu." eftir Gudmund Árna Stefánsson myndir: Einar Gunnar
Beinir tenglar
