halfjarpnctfl irínn Föstudagur 1. ágúst T980. 27 Rlkisstjdrnin hefur mi starfað I 6 mánuöi og & yfirboröinu verður ekki annaö séð, en Gunnari Thoroddsen takist aö halda frið- inn á stjórnarheimilinu. Hins vegar eru ýmsar blikur á loftL Nú eru yfirstandandi samningaviö- ræöur milli aöila vinnumarkaðar- ins. Alþýðusambandið og at- vinnurekendur ræðast við, svo og BSRB-menn og rikisvaldiö. Eitt- hvaö virðast þær samningavið- ræöur ganga treglega og ýmsir óttast að til verkfalla geti komið. Sllk aðstaða i atvinnulifinu hefur löngum veriö rikisstjórnum erfið I skauti. Þá lengir ýmsa ef tir rót- tækum aðgerðum I efnahagsmál- sagöi Svavar Gestsson. „Við höf- um i sumar veríð að afgreiða ýmis minniháttar mál, sem hefur þurft að koma frá." 1 pólitiskri umræðu er ekki að- eins verið si og æ að spá falli eða erfiðleikatimum rikisstjórna. Þjdðfélagsumræöan hér á landi fjallar einnig mikið um stöðu gjaldmibilsins og hvort gengið sé að aðlaga sig (gengisaðlögun) hvort þaö sé að siga, eða jafnvel hvortutlitsé fyrir gengisfellingu. Ein sllk saga er a kreiki þessa dagana, þess efnis að innan fárra vikna megi búast við um 15% gengisfellingu vegna veikrar stöðu útflutningsiðnaðarins. Svo virðist sem lif rfkisstjórnar innar hangi ekki á þeim bláþræði sem sumir vilja vera láta. LOGN A UNDAN STÓRVIÐRI Á STJÓRNARHEIMILINU um — aögeröum sem raunveru- lega gætu slegiö á vöxt og viðgang veröbdlgunnar. Ég hafði samband við nokkra pólitlkusa og leitaði álits þeirra á stöðu rlkisstjórnarinnar mlna en I ljósi skammlífra rlkisstjórna á undanförnum tveimur árum eru menn býsna duglegir við að spá endalokum þeirrar rlkisstjórnar sem nU er við völd. Af samtölum mlnum við ýmsa menn virðist þd ekkert benda til þess aö rikis- stjórn Gunnars Thoroddsen sé komin að leiðarlokum. Olafur G. Einarsson formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins orðaði þetta svo, aö hann sæi ekk- ert fararsnið á stjórninni á næst- unni. „Þeir ráðherrarnir taka þessu ósköp rdlega og mér synast engar stórar ákvarðanir, sem væru ólguvaldandi á stjórnar- heimilinu, vera I aðsigi." Raöherrarnir, Svavar Gestsson og Pálmi Jónsson voru á einu máli um þaö, að ekkert gæfi til kynna, að staöa rikisstjórnarinn- ar væri veikari nU, en i upphafi stjórnarsamvinnunnar. „Það hefiir ekkert gerst, s,em gefur til- - efni til aö ætla, að óeining sé á milli rikisstjórnarflokkanna," Ræðuhöfundar i Hvita húsinu i Washington eru byrjaðir að semja ræðu Carters, Bandarikja- forseta, þar sem hann þakkar út- nefningu Demókrataflokksins sem forsetaefni I kosningum I haust. Fram til þessa hafa beir veriö þokkalega vissir um, aö flokksþing demókrata eftir tvær vikur velji Carter I samræmi við niðurstööur forkosninga. En kannski veröur starf þeirra til einskis unnið. Benda menn mjög á erfiðleika frystihúsanna, i þvi sambandi. Þessu til viðbótar hefur þvi verið fleygt að vöruverðshækkanir sem óhjákvæmilega myndu fylgja I kjölfar slikrar gengisfelhngar, myndu ekki vera teknar inn i' vísi- tölugrundvöllinn, þannig að þetta leiddi ekki sjálfkrafa af sér vlsi- tölubætur á laun. Slík gengisfell- ingmyndi þar meðþýða verulega kjaraskerðingu fyrir launþega. Guömundur G. Þdrarinsson, alþingismaður var spuröur hvort hann heföi heyrt á slikar gengis- fellingarhugmyndir minnst. Hann svaraði þvi til, að ekki hefði hann heyrt sllkar tillögur frá hátt- settum stjórnmálamönnum, en hins vegar hlýtt á ýmsa menn úr hinum ýmsu greinum atvinnulifs- ins, vera gæla við þessa hug- mynd. „Þó kannast ég ekki við umræöur um gengisfellingu af þessari stærðargráðu. Ýmsar lægri tölurhafa þessir menn verið með. Þessar gengisfellingarspár eru fyrst og fremst til komnar vegna vanda frystihUsanna." Ráöherrar og nokkrir stjórnar- þingmenn sem ég ræddi við, tðku þvi fjarri, aö nokkrar gengisfell- ingarhugmyndir væru I farvatn- bróður síns, þá breytir það ekki þeirri staðreynd, að 77 af hundraöi bandarisku þjóðarinnar eru óánægö með stjórn Carters. Ronald Reagan, frambjóðandi repUblikana, nýtur stuðnings 61 af hundraöi Bandarikjamanna, en Carter aöeins 33 af hundraöi. Fyrireinum mánuöiskildu aðeins sjö prósent þessa tvo menn að. Demókrataflokkurinn er sundraður og bUast má við hörðum deilum á flokksþinginu. inu innan stjórnarinnar. „Um slikt hefur raunverulega ekkert veriö rætt i rikisstjðrninni, enn sem komið er," sagöi Pálmi Jónsson landbiínaöarráðherra. Pálmi sagði einnig, aö mál málanna I islenskri pólitik væri náttíirlega aö kjarasamningum væri náö. „Þau mál þurfa að liggja á hreinu, áöur en farið er að fást við hin ýmsu vandamál efnahagslifsins," sagði hann. „Niðurstaða kjarasamninga þarf að vera ljós, áður en teknar eru veigamiklar og dumflýjanlegar ákvarðanir a sviði efnahagsmál- anna." Nýkjörin efnahagsnefnd rikis- stjórnarinnar starfar nU af fullum krafti og munu fundir tiðir. Þó er ekki bUist við stórvægilegum til- lögum Ur þeirri áttinni fyrr en aö nokkrum vikum liðnum. Það virðast þvi engar meiriháttar að- gerðir i vændum frá hendi rikis- stjórnarinnar. Kjarasamningar eru þau mál sem hæst ber þessa dagana. Þá vaknar sú spurning hvort rikis- stjórnin stæði ekki höllum fæti ef þar yrði látið sverfa til stáls hjá samtökum launafólks og gripið yrði til verkfallsvopnsins. Af Jimmy og Billy BILLYGATE CARTERS Þessa dagana gengur allt á bakkastokkunum hjá Carter for- seta. A stjórnmálasviðinu hefur hann átt við vanda að striða, sem honum hefur ekki tekizt að sigr- ast á. Þar ber hæst íransmáliö og efnahagsmál heimafyrir. Carter hefur verið nefndur i blöðum veikur leiðtogi. Verðbólgan er há og þegar komið er við buddu Bandarikjamanna, þá bregðast þeir fljótt við: Forsetinn hefur ekki staðið i stykkinu. En Banda- rikjamenn meta hins vegar heiðarleika og góöan vilja mikils, og þess hefur Carter notið. Að minnsta kosti þangað til nU. Billy Carter, bróðir forsetans, hefur bruggað stóra bróður vont kál. Hann hefur stefnt pólitiskri framtið Carters i stórhættu. Bar- átta er hafin meöal demókrata til þess að koma i veg fyrir utnefn- ingu Carters á flokksþinginu. Fram til þessa hefur Edward Kennedy, öldungadeildarþing- maöur, velgt forsetanum undir uggum, en eftir létta sigra Cart- ers I forkosningum hefur þrjózka Kennedys ekki verið tekin alvar- lega. Enda hefur markmið Kennedys aðallega verið að hafa áhrif á stefnuskrá forsetaefnis flokksins. En nU er komin upp ný staða. Astæðan er ólöglegur erind- rekstur Billys forsetabróður fyrir Liblustjórn. Þetta hefur oröiö til þess, að nU er alvarlega barizt fyrirþvi, að Carter veröi ekki for- setaefni demókrata. Enda þótt skoðanakannanir bendi til þess, aö Bandarikjamenn telji Carter eigi ekki að gjalda fyrir verk En Robert Strauss, kosninga- stjóri Carters, hefur reynt að berja I brestina, og hann kveðst þess fullviss, ab Carter hljóti Ut- nefningu. En hann er hins vegar ekki sammála andstæðingum Carters, sem krefjast þess, að þingfulltrUar eigi að fá að hafa óbundnar hendur á flokksþinginu. Fréttaskýrendur i Washington segja, að það sé fyllilega raun- hæft að ræöa þann kost, aö Carter verði ekki forsetaefni demókrata. En hverjir koma þá til greina? Þrir menn eru aðallega nefndir: Edward Kennedy, Walter Mon- dale, varaforseti, og Edmund Muskie, utanrikisráöherra. Þá er einnig rætt um Morris Udall, full- trUadeildarþingmann og Henry Jackson, öldungadeildarþing- mann. Ljóst er, að Kennedy sæk- ist enn eftir Utnefningu, en álitið er, að hann hafi litla möguleika á að vinna Ronald Reagan, sem nýtur ótrUlegs stuönings meðal Bandarikjamanna, þótt hann sé ekki hátt skrifaöur viða annars staðar, s.s. á íslandi. Bandarikja- menn eru I ihaldssömu skapi og þvi hentar Reagan þeim vel. Frjálslyndur Kennedy á ekki upp á pallborðiö nUna. Þá má ekki gleyma þriðja framboðinu, fram- boöi John Andersons, fulltrUa- deildarþingmanns, sem gæti laðað til sin fleiri atkvæði I haust en margan grunar. En litum á mál Billy Carters, sem andstæðingar Carters hengja hatt sinn a óðrum málum fremur þessa dagana. Málið er kallað Billygate i dUr við Watergate Nixons og það lyktar illa. Fréttaskýrandi benti á, að stjórnarskrá Bandarikjanna gerði ekki ráð fyrir þvi, að forseti ætti að gæta bróbur sins. En hvaða forseti, sem væri þeirrar „gæfu" aðnjótandi að eiga Billy Carter fyrir bróður hefði átt að hafa vit fyrir honum. Enn sem komið er er ekkert, sem bendir til þess að Billygate verði að máli i likingu viö Water- gate. Uppistandiö núna er mikið, en eiginlegar ásakanir eru ekki stórkostlegar. Allt frá þvi tengsl Billys for- setabróður við Libiustjórn urðu kunn hefur Hvita hUsið lagt sig i framkróka um að hamra á þvi að Billy Carter móti ekki né hafi áhrif á stefnu Bandarikjastjórn- ar. Þetta er aö sjálfsögðu i meginatriðum rétt, en á hitt ber að benda að samskipti bróður Carters viö Llblustjórn hafa leitt til margra mistaka. Eitt dæmi um þetta er ósk Zbigniew Brezinskis, formanns öryggismálaráðs Bandarikjanna, þar sem hann fór þess á leit við Billy Carter að hann kæmi á fundi með Brezinski og fulltrUum Llbiumanna I þvi skyni að Libiu- menn reyndu að fá bandarisku gislana i Iran leysta Ur haldi. Annab dæmi er þegar Billy Carter fór til Llbiu árið 1978 (Liblustjórn greiddi allan kostnað). Þá voru tveir sér- fræöingar öryggismálaráðsins fengnir til þess að gefa forseta- bróður yfirlit og skýrslu um sam- skipti Bandarikjanna og Libiu. Þriðja dæmið er þegar dóms- málaráðuneytið hafði aflaö sér samtölum mlnum við menn um það atríði virtust allir vera á einu máli um það, að verkfallsaðgerð- ir myndu þrátt fyrir allt ekki gera rikisstjórninni erfiðara fyrir. „Þar að auki á ég alls ekki von á þvi að til verkfaUa komi," sagbi einn stjórnarþingmanna. „Eg hef enga trU á þvi, að samtök launa- fólks leggi Ut f slfkt. Mér heyríst samningatónninn það greinilegur á þeim vigstöðvum." Ekki töldu menn heidur að skattaálagningin myndi veikja stöðu rikisstjdrnarinnar gagnvart almenningi. „Alagningin er ekki ósvipuö þvi sem var I fyrra og enda þótt fólk bölvi auövitaö skattinum og tali um skattpiningu og vonda rikisstjórn fyrstu dag- ana ef tir aö það f ær seðilinn sinn I hendur, þá er það ekkert annað en venjulegur barldmur sem heyrist ætið þegar skattaálögur koma fram. Það er alveg sama hvaða rikisstjórn er viö völd, þaö andar alltaf köldu frá almenningi I garð rlkisstjórna, þegar það sér hvaö þarf að borga I skatta. Það situr þó ekki lengi i fólki og það jafnar sigá fáum vikum," sagði dnefnd- ur þingmaður. Eins og kunnugt er, þá er þessa dagana verið að reikna Ut visi- tölugrundvöllinn, en þann 1. september n.k. er talið að verð- bótavisitalan muni hækka um 7 og 1/2%. Kjartan Jóhannsson, þingmaður Alþýðuflokksins taldi ekki likur á þvi, að rikisstjórnin færi aö krukka I þær verðbætur og innanbúðarmenn stjðmarmnar tóku mjög i sama streng. Tveir þingmenn stjórnarandstööunnar töldu þó ekki af og frá, að niður- greiðslur yröu ef til vill auknar enn frekar, en þegar hefur veriö afráðið að auka niðurgreiöslur af landbUnaöarafurðum um 2,3—2.4 milljarða þann 5. ágUst n.k., sem þýðir lækkun á framfærsluvlsi- tölu um 1.7 visitölustig. „Ég held aö þessir sumarmán- uðir séu aðeins lognið á undan stórviðri, sem" skellur á innan INNLEND YFIRSÝN ERLEND snemma i sumar nægra upp- lýsinga um, að Billy Carter færi ekki að lögum um skráningu sem erindreki erlends rikis, þá leitaði Billy Carter ráöa hjá Brezinski. Lloyd Cutler, lögfræöilegur ráðu- nautur forsetáns, sat fund með bróöur forsetans og Brezinski, og þeir gerðu ráðstafanir til þess, að þekkt lögfræöifyrirtæki i Washington annaðist mál hans. Cutler var siðan i sambandi við lögfræðiskrifstofuna á meðan hUn gerði samning við dómsmála- ráðuneytið vegna máls Billys. Fjórða dæmið er, þegar Brezinski fékk fréttir af þvi að Billy Carter hefði verið fenginn til þess að Utvega bandarisku oliu- fyrirtæki, Charter Oil viðbótar- samninga yið Libiustjórn gegn vænni þóknun. Brezinski skýröi forsetanum frá þessu og varaöi hann við að viðskiptin gætu orðið stjórninni úþægileg. Það er ekki að undra þótt ýmsa gruni starfsmenn Hvita hUssins um að hafa beitt þrýstingi gagn- vart dómsmálaráðuneytinu og reynt að koma þvi til leiðar aö Billy Carter slyppi léttilega frá málum. Þetta hefur ekki veriö sannað en nú er hafin rannsókn i dómsmálaráðuneytinu á þætti sjálfs dómsmálaráöherrans Benjamin Civilettis. Dómsmálaráðuneytib varði einu og halfu ári til að rannsaka samskipti Carters unga og Líbiu- manna. En þab var ekki fyrr en i janUar, þegar Billy Carter fékk samtals 220 þUsund dollara frá Libiu, að dómsmálaráðuneytiö hafði augljóst brotamál gegn for- setabróður. Samkvæmt lögum bar honum skylda til að skrá sig sem erindreka erlends rlkis. Greiðslan var sögð vera hluti af 500 þUsund dollara „láni" til Billy Carters frá Liblustjórn. En dóms- málaráðuneytið sem samkvæmt bandariskum lögum heföi getað krafizt þungrar refsingar, féllst á málamiðlun, sem fólst i þvi að Carter forsetabróðir léti skrá sig og hann léti ráðuneytið jafn- veggja stjórnarráösins i haust," sagði einn þingmaður Alþýðu- flokksins „Þá kemur að fjárlaga- geröinni og öðrum viökvæmum ákvöröunum. Þaö verður hinn krltiski timi rfkisstjdmarinnar. Fram að þeim tlma verða ráð- herrarnirmeöhendurnar I vösum ogláta malin lulla áfram, eins og verið hefur." Olafur G. Einarsson tók mjög I sama streng. „Ég held að aðgerð- arleysi rfkisstjórnarinnar stafi einfaldlega af þvl, að hUn hefur engan „status" til aö byggja á. Ég sé ekki að það geti tekist sam- staða innan stjdrnarinnar um veigamiklar og nauösynlegar ráðstafanir I efnahagsmálunum. Það biöa mörg mikilvæg mál Ur- lausnar, en rikisstjdrnin hefur tekið þann kostinn að láta allt reka á reiðanum. Mqðan slik vinnubrögð eru viðhöfð hangir stjórnin saman, en það kemur náttUrlega aö þvi, að taka þarf á aðsteðjandi vandamálum og þá fer aldeilis að hrikta I stoðum stjórnarsamstarfsins að minu mati," sagði ólafur. Eins og fram hefur komið eru ýmis spurningamerki á lofti um næstu vikurnar I Islenskri pdlitik. Menn spá i framtiðina og reyna geta sér til um framvindu mála. Aþessari stunduer þd harla erfitt að gera sér grein fyrir atburðar- rásinni. Hitt er ljðst að með lækk- andisdl, veröur vart jafnt friðsælt á vettvangi stjdrnmálanna og verið hefur i gdða veðrinu i sum- ar. En látum Svavar Gestsson hafa siöasta orðið þegar hann svarar þeirri spurningu hvort eldar logi undir niðri i stjðrninni og hvort stoöir rikisstjðrnarinnar séu undan að láta. „Þetta er ein- tdm della og kjaftæöi," sagði Svavar. „Slikar getgátur eru aö- eins nokkuð sem menn eru aö dunda sér við f sumarfriinu." v ,» ,4 '¦- í* ' i cftir Guðmund \^ f Arna Stefánsson •...iw.j' y eftir Halldór Halldórsson framt vita af frekari samskiptum sinum við Libiumenn. Þessi samningur, að viðbættri þeirri staðreynd, ab hann leitabi ráða hjá starfsmönnum öryggis- málaráðsins og Hvita hUssins (Carter forseta meðal anti- arra), þegar ddmsmálaráðu- neytið var komið á hæla hans, er ástæða þess, að menn hafa grun- semdir um afskipti Hvita hUssins. Aleitin spurning er t.d. hvort starfsmenn Hvita hUssins hafi látið Billy Carter vita af sönn- unargögnum ddmsmálaráðu- neytisins gegn honum? NU hefur t.d. komið fram i fréttum aö Jimmy Carter forseti lét bróður sinn fá ráðuneytisskjöl er vöröt'ðu Libiu. Þessar siðustu fréttir hafa aukið á vangaveltur manna I Washington, og menn spyrja hvort hart hafi verið lagt að ddmsmálaráðuneytinu að fara silkihönzkum um brdður forset- ans. öllu þessu neitar forsetinn að sjálfsögðu. Hann kveðst aldrei hafa vitað um nein smáatriði i rannsdkn ráðuneytisins vegna Libiusamskipta brdður sins. Einu afskiptin, sem hann hefur viður- kennt er þegar hann réð bróður sinum aö skrá sig sem erindreka erlends rikis jafnframt þvi sem hann ráðlagði honum að gera öll samskipti sin við Llbiustjðrn opinber. Sjálfur vill Carter Bandarlkjaforseti að öll spil verði lögö á borðið og þess vegna hefur hann boðizt til að bera vitni frammi fyrir sérstökum rann- sdknarnefiídum Bandarikja- þings. En þegar til lengdar lætur skiptir mestu máli hver áhrif þessi uppákoma ¦ forsetabrdöur hefur á pðlitiska framtið Carters Bandarikjaforseta og hvort demdkratar akveða að finna nýtt forsetaefni i flýti, rétt eins og þegar Lyndon Johnson hætti viö að fara i framboð og Hubert Humphrey tók við árið 1968.
Beinir tenglar
